Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/4493 K.2024/2168

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı ve feri müdahil ile davalı ... vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davacı vekilinin istinaf başvurusunun reddine, davalılardan ... ve feri müdahil Kurum vekillerinin istinaf başvurusunun kısmen kabulüyle, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı, fer’i müdahil Kurum ve davalılardan ..., ..., ... vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairemizce yapılan inceleme sonunda kararın bozulmasına karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi tarafından Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

Direnme kararı fer’i müdahil Kurum ve davalı ... mirasçıları, ..., ..., ..., ..., ... vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan gündem ve dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin, Mayıs 2006-Nisan 2012 tarihleri arasında vergi levhası ...'a, işletmesi ...'a ait 8090 Sok.

No: 11/B Çiğli İzmir adresinde mukim Bektaş Unlu Mamülleri ünvanlı fırın işletmesinde işçi sıfatı ile çalıştığını, yaklaşık 6 yıl boyunca davalılara ait fırın işletmesi işyerinde tam zamanlı olarak açlışan müvekkilinin tazminatı ödenmeksizin haksız surette işten çıkarılması üzerine SGK'nın girişinin yapılmadığını ve primlerinin ödenmediğini tespit ettiğini, bu durumun müvekkilinin maddi kayba uğramasına neden olduğu gibi emeklilik işlemlerinin de gecikmesine sebep olduğunu,

davacı müvekkilinin Mayıs 2006-Nisan 2012 tarihleri arasında davalılara ait fırın işletmesinde bir fiil çalıştığının ve bu süre içerisinde ödemesi bulunmayan sigorta primlerinin tespiti ile eksik primlerinin işverence tamamlatılmasına karar verilmesini istemiştir.

II. CEVAP

Davalı ... cevap dilekçesinde; davacının 2010 Nisan ayında çok kısa süreliğine yatacak yeri olmadığı işyerinde yattığını ve bu dönemde yerinde kendisine yardımcı olduğunu, çalışmasının söz konusu olmadığını, en son 2010/Nisan ayında çıkıp gittiğini, bu nedenle davanın zamanaşımına uğradığını, davacının hiçbir şeklilde yanında çalışmasının söz konusu olmadığını, bu kişinin kendisinden yardım istediğini ve kendisinin de yardımcı olduğunu, belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; davacının çalıştığı dönem ile ilgili dava açamayacağını, çünkü zamanaşımının söz konusu olduğunu, davacının en son 2010 yılının Nisan ayında burada kısa süreliğine annesine yardımcı olduğunu belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Davalı SGK Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde; davanın öncelikle esasa girilmeksizin hak düşürücü süre yönünden reddi gerektiğini, Kurum kayıtlarında davacının tescil kaydına ve davalıya ait işyerinde çalıştığına dair bilgiye rastlanmadığını, hizmet tespitine ilişkin davaların nitelikçe kamu düzenine ilişkin olduğundan çalışma olgusunun hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde ve re'sen deliller toplanmak suretiyle aydınlatılması mecburiyeti olduğunu belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 30.01.2019 tarihli ve 2015/192 Esas, 2019/20 Karar sayılı kararıyla... TC. Kimlik numaralı, ... ss numaralı davacı ...’nın, fer'i müdahil Kurumda tescilsiz Maltepe Mah. 8090 Sok. No:11/B Çiğli İzmir adresinde bulunan davalı ...’a ait fırında hizmet akdine istinaden asgari ücret ile 01.05.2006-30.04.2012 tarihleri arasında 2160 gün çalıştığının, bu çalışmasının fer'i müdahil SGK’na bildirilmediğinin tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve feri müdahil ile davalı ... vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin 25.06.2021 tarihli ve 2019/906 Esas, 2021/1111 Karar sayılı kararıyla davacı vekilinin istinaf isteminin reddine, davalı ...'ın ve fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekilinin istinaf taleplerinin kısmen kabulüne.

Karşıyaka 1. İş Mahkemesi'nin, 30.01.2019 tarihli, 2015/192 E, 2019/20 K. sayılı kararının Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1-b.2 maddesi uyarınca kaldırılmasına, davalı ... hakkındaki davanın husumet yokluğundan reddine, davalı ... hakkındaki davanın kabulü ile... TC. Kimlik numaralı, ... SS numaralı davacı ...’nın, feri müdahil Kurumda tescilsiz Maltepe Mah. 8090 Sok.

No:11/B Çiğli İzmir adresinde bulunan davalı ...’a ait fırında hizmet akdine istinaden asgari ücret ile 01.05.2006-30.04.2012 tarihleri arasında 2160 gün çalıştığının, bu çalışmasının feri müdahil SGK’na bildirilmediğinin tespitine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı, fer’i müdahil Kurum ve davalılardan ..., ..., ... vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Daire bozma ilamında; dosya kapsamından, davacının fırında yatıp kalktığı tanıkların büyük çoğunluğu tarafından ifade edildiğinden, mahkemece açıklığa kavuşturulması gereken hususun, fırında kalan davacının fiilen burada çalışıp çalışmadığı olduğu gözetilerek, bu hususun aydınlatılması kapsamında, fırının kapasitesi, fırında ne ve ne kadar üretildiği, ne şekilde satıldığı, tüm satışın fırında mı yoksa bakkal ve marketlere dağıtım yapılıp yapılmadığı, belirlenmeli, uyuşmazlık konusu dönemde davalı işyerinden başkaca sigortalı bildirim yapılmadığı ve fırını ...’ın idare ettiği gözetildiğinde de; ... ...’nin hem hamur yoğurması,

hem pişirmesi, satması, dağıtması gibi işleri ne şekilde yaptığı, tek başına yapabilmesinin mümkün olup olmadığı araştırılmalı, ... ... dışında çalışan olup olmadığı belirlenmeli, bu belirlemelere göre yapılacak değerlendirme ve oluşacak sonuca göre bir karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir.

B. Bölge Adliye Mahkemesince Verilen Direnme Kararı

Bölge Adliye Mahkemesi kararı ile çalışmanın geçtiği iddia edilen işyeri, fırın olup; barınmaya yönelik hizmet verilmeyen ve barınma amaçlı kullanımı olağan bulunmayan işyerinde, davacının yatıp kalkması, diğer bir anlatımla barınma olgusunun, çalışma ilişkisi dışında bir ilişkiye dayandırılması, yaşamın olağan akışı içinde mümkün olmadığından;

yaşam deneyimleriyle ortaya çıkan karinenin aksini ortaya koyacak bir kanıt da sunulmadığı dikkate alındığında, davacının söz konusu fırın işyerinin çalışanı olduğunu kabul etmek gerektiği, avukat aracılığıyla izlenen davada, çalışma süresi dava dilekçesinde tereddüte yer vermiyecek biçimde belirtildiği; ... tarafından verilen 22.07.2015 ve ... tarafından verilen 23.02.2016 tarihli dilekçe içerikleri ve dinlenen tanık anlatımlarıyla da davacının işyerinde kaldığı süre iddiaya uygun biçimde belirlenmiş; ... ve ..., davacının sırf konakladığına ilişkin beyanlarından öteye, kısa süreliğine yardımcı olduğu yönünde de beyanda bulunmuşken;

tanık anlatımlarında, üretimde ve tezgahta olmak üzere tüm aşamalarda çalıştığı beyan edilen davacının isteminin açıklatılmasına gerek duyulmadığı.

İşyeri açma ruhsatında, çalışma saatleri 05.00-20.00 olarak belirtilen, gevrek, börek, boyoz ve pasta üretim işyerinde, açılış tarihi olan 28.04.2004 tarihinden itibaren hiçbir sigortalı çalışan bildirilmemiş olmasına karşın, bu işyerinde sürekli kalan kişinin çalışma olgusu yönünden eldeki kanıtlar dışında başkaca kanıt toplanması yönündeki bozma gereklerine uyulması mümkün olmadığı,

tesis sahibinin ..., işletmecinin ... olarak yer aldığı gayri sıhhi müesseseler başvuru beyanında, çalışan işçi sayısı olarak 2 kişi belirtilmiş iken, hiçbir sigortalı yardımına ihtiyaç duyulmaksızın işin yürütüldüğü savunmasına değer verilmesine olanak bulunmadığından; "... ...’nin hem hamur yoğurması, hem pişirmesi, satması, dağıtması gibi işleri ne şekilde yaptığı, tek başına yapabilmesinin mümkün olup olmadığı araştırılmalı, ... ... dışında çalışan olup olmadığı belirlenmeli," yönündeki, ...'ın beyanıyla sonuca ulaşılmasına yol açacak önermeye de uyulması mümkün olmadığı,

...'ın çalışan olduğu bozma ilamı kapsamında da dile getirilmek suretiyle, bu davalının işveren sıfatının bulunmadığına yönelik Dairemiz yaklaşımı benimsenmiş olmakla; bu yöndeki temyizi reddedilen davacı tarafın işin esasına ilişkin başkaca itirazının bulunmadığı; çalışma olgusunun varlığını tespit eden hüküm yönünden direnme kararı verilmesini talep ettiği ve 2015 yılında açılan davada, makul sürede yargılamanın sonuçlandırılması gereğine ilişkin temel insan hakları ışığında, kamu düzenine ilişkin davanın yargılaması sürecinde toplanan kanıtlarla yetinilerek bir sonuca varılması zorunluluğu da dikkate alınarak;

sıralanan maddi ve hukuki olgular ile bozmaya konu karar gerekçesi ışığında yapılan değerlendirme sonucunda, bozma gerekçelerine uyulması mümkün olmadığından; oluşan vicdani kanaate dayalı önceki kararda direnilmesine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen direnme kararına karşı süresi içinde fer’i müdahil Kurum ve davalı ... mirasçıları; ..., ..., ..., ..., ... vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalılar vekili dilekçesinde özetle; deliller toplanmadan karar verildiğini, aleyhine hüküm kurulduğunu, davacının 2010 yılı Nisan ayında, cezaevinden çıkması ve çok kısa bir süre kalacak yeri olmaması nedeniyle işyerinde yattığını, çalışmasının söz konusu olmadığını, komşu işyeri tanıklarının da beyanlarında davacının çalışmadığının belirtildiğini, davanın reddi gerektiğini beyan ederek, Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını istemiştir.

Fer’i müdahil Kurum vekili dilekçesinde özetle; hak düşürücü sürenin geçtiğini, tanık beyanları arasında çelişkiler bulunduğunu, her türlü kuşkudan uzak çalışma olgusunun ispatlanamadığını beyan ederek, Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını istemiştir.

C. Uyuşmazlık

Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

D. Gerekçe

1. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370, 371 ve 373 üncü maddeleri ile 506 sayılı Kanun'un 86 ncı madde hükümleridir.

2. Değerlendirme Davalı işyerinin fırın olup hayatın olağan akışı içinde uzun süre yatıp kalkılacak bir yer olmaması, tarafların, davacı tanıkları ve kamu tanığı olan komşu tanıklarının beyanları ve sair delilleri ile bölge adliye mahkemesinin direnme hükmünde dayandığı yasal dayanaklar ve gerekçeye göre Dairemize ait anılan bozma ilamının ortadan kaldırılması gerektiği anlaşılmıştır.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası ve 373 üncü maddesinin beşinci fıkraları uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz harcının ilgiliden alınmasına,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Mahkemesine gönderilmesine,