Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/4660 K.2023/5691

Taraflar arasındaki tespit davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının yurt dışında geçen sürelerini 3201 sayılı Kanun'a göre borçlanmak için 31.07.2019 tarihinde başvuruda bulunduğunu, borçlanma talebine herhangi bir cevap verilmediğini, davacının Covid 19 salgını nedeniyle yurt dışına gidemediğinden İsviçre'deki yakınları vasıtası ile temin ettiği hizmet belgesini 11.03.2020 tarihinde SGK Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğüne gönderdiğini, davalı Kurum tarafından borçlanma talebinin işlemden kaldırıldığının davacıya sözlü olarak bildirildiğini, bu işleme karşı 07.07.2020 tarihinde itiraz edilmiş ise de kurum tarafından cevap verilmediğini beyanla,

davacının 31.07.2019 tarihli başvurusuna göre 3201 sayılı Kanun gereği yurt dışı borçlanma işlemlerinin ikmal edilmesi gerektiğinin tespiti ile borçlanma süresinin belirlenmesi ve aksine kurum işleminin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; 3201 sayılı Kanun'a göre yapılan başvuru ile ilgili olarak mevzuatta öngörülen başvuru usulüne aykırılık olduğunu, süresinde eksikliklerin giderilmediğini, kurumca yapılan işlemlerde hata bulunmadığını beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile, davacıya eksik belgeleri sunması için genelge kapsamında usulünce tebligat yapılmadığının, kurumun cevabi yazısı ile sabit olduğu, davacının, ayrıca 07.07.2020 tarihinde kuruma başvurduğu, talebinin reddedildiği, diğer yandan davacıdan istenen eksik belgelerin tamamının kurum tarafından temininin olanaklı olduğu,

davacıya usulünce eksik belgelerin temini için tebligat yapılmamış olması nedeni ile 31.07.2019 tarihinde borçlanma amacı ile kuruma yaptığı başvurunun geçerli olduğu kanaatine ulaşıldığı gerekçesi ile davanın kabulüne, davacının 3201 sayılı Kanun kapsamında 31.07.2019 tarihinde borçlanmak için kuruma yaptığı başvurunun geçerli olduğunun ve talep gereği borçlanma işlemlerinin yapılması gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının 31.07.2019 tarihinde İsviçre'deki çalışma sürelerini borçlanmak için kuruma başvurduğu, 13.09.2019 tarihinde kurum tarafından davacıya hitaben İsviçre'de ikamet ettiği süreleri gösterir belgeleri ile İsviçre sigorta merciince düzenlenmiş güncel tarihli hizmet döküm cetvelinin ve yurda giriş çıkış tarihlerini gösterir belgeyi 3 ay içerisinde Daire Başkanlığına gönderilmesinin istendiği, ancak eksikliğin giderilmesine ilişkin 13.09.2019 tarihli evrakın davacıya tebliğ olunmadan Kurum'ca ilgili yazının düzenlenme tarihinin tebliğ tarihi olarak esas alındığının anlaşıldığı gerekçesi ile davalı Kurum vekilinin istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, genelgede eksik belgeleri Kurum yazısına rağmen 3 ay içinde ibraz etmeyenlerin başvurusunun geçersiz sayılacağının belirtildiğini, Kurum işleminde hukuka aykırılık bulunmadığını belirterek temyiz etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacının 31.07.2019 tarihli başvurusuna göre 3201 sayılı Kanun gereği yurt dışı borçlanma işlemlerinin ikmal edilmesi gerektiğinin tespiti ile borçlanma süresinin belirlenmesi ve aksine kurum işlemlerinin iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

3201 sayılı Kanun'un "Döviz İle Değerlendirme" başlıklı 4 üncü maddesi, "Sosyal güvenlik kuruluşlarınca döviz ile değerlendirilecek sürelerin her bir günü için tahakkuk ettirilecek prim, kesenek ve karşılık borcu tutarı bir dolardır. Dövizin cinsi ve miktarı Bakanlar Kurulu Kararı ile değiştirilebilir.

Değişen miktar, tahakkuk ettirilmiş borçlanmanın tamamını ödememiş olanların bakiye borç sürelerine de uygulanır...." hükmünü; aynı Kanun'un geçici 2 nci maddesinin ikinci fıkrası ise, "Ancak, 4 üncü madde hükümlerine göre tahakkuk ettirilen borç miktarı, ödeme tarihindeki doların Türk Lirası karşılığı esas alınarak hesap ve tahsil edilir." hükmünü içermekte iken; anılan geçici 2 nci madde, 5510 sayılı Kanun'un 106 üncü maddesi ile tamamen yürürlükten kaldırıldığı gibi; aynı Kanun'un 4 üncü maddesi de, 08.05.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5754 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesiyle değişikliğe uğramıştır.

5754 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesiyle değişik 3201 sayılı Kanun'un "Borçlanma Tutarı ve Borçlanma Tutarının İadesi" başlıklı 4 üncü maddesi, "borçlanılacak her bir gün için tahakkuk ettirilecek borç tutarı, başvuru tarihindeki 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 82'nci maddesinde belirtilen prime esas asgari ve azamî günlük kazanç arasında seçilecek günlük kazancın %32'sidir.

Ancak, prime esas asgari günlük kazancın altında olmamak üzere borçlanma tutarına esas alt sınırı farklı bir miktarda belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir. Borçlanılan süreler, yurda kesin dönüş yapılmış olması şartıyla aylık tahsisi için yazılı talepleri halinde 5510 sayılı Kanun'un 41 inci maddesinin son fıkrası hükümlerine göre değerlendirilir. Tahakkuk ettirilen borç tutarı, tebliğ edildiği tarihten itibaren üç ay içerisinde ödenir.

Ödeme yapılan gün sayısı prim ödeme gün sayısına ve prime esas kazanca dahil edilir. Tahakkuk ettirilen prim borcunu tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde ödemeyenler için yeniden başvuru şartı aranır.

Borçlanmadan sonradan vazgeçenler ile yapılan borçlanma sonrasında aylık bağlanması için gerekli şartları yerine getiremeyenlere ve bunların hak sahiplerine talepleri üzerine yaptıkları ödemeler, faizsiz olarak iade edilir…” hükmünü içermekte olup; anılan madde içeriğinden de açıkça anlaşılacağı üzere, 3201 sayılı Kanun kapsamındaki borçlanmalarda, borçlanma tutarının belirlenmesindeki "ödeme tarihi" kıstası, "borçlanma başvuru tarihi" olarak değişikliğe uğramıştır.

3201 sayılı Kanun'dan yararlanarak yurtdışında geçen sürelerini borçlanmak isteyenler ile Kurum arasında borçlanma işlemine, bunun sonucu olarak ödenecek prim miktarına ilişkin de uyuşmazlıklar çıkmaktadır. Kurumun aktüeryal dengesi ve hakkaniyet ölçüleri gözetilerek ödenecek primin hangi tarihteki prime esas kazanç miktarları esas alınarak belirleneceği üzerinde durulmalıdır.

Bu yönde, 3201 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin önceki düzenlemesinde açıkça “ödeme tarihi” esas alındığından, bu konuda çıkabilecek uyuşmazlık ödeme tarihine göre çözümlenmekte iken, yürürlükte olan düzenleme tahakkuk tarihindeki primin tebliğden itibaren üç aylık süre içinde ödenmesi şeklinde olup, bu üç aylık sürenin geçirilmesi durumunda borçlanma bedeli olarak ödenecek prim miktarının nasıl belirleneceği irdelenmelidir.

Burada, Kurum işleminin hukuka uygun olması kriter olarak alınmalıdır. Kurum, yapılan borçlanma başvurusunu hukuka uygun olarak değerlendirmiş ve yaptığı borç tahakkukunu tebliğ etmiş, buna rağmen borçlanma bedeli Kanun'da belirtilen üç aylık süre içinde ödenmemiş ise, 3201 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi gereği borçlanmak için Kuruma yeniden başvuru gerektiğinden, davanın açıldığı tarihe bakılmaksızın buna ilişkin isteğin reddine karar verilmelidir.

Örneğin, Türkiye’de sigortalı olarak tescili bulunmayanların borçlanması 5510 sayılı Kanun'un 4/1-b maddesi kapsamında değerlendirilerek borç tahakkuku yapılması Kanun gereği olup, Kurum işlemi hukuka uygun olacağından, tahakkuk ettirilen prim borcunu ödeme yerine, borç tahakkukunun 5510 sayılı Kanun'un 4/1-a maddesine göre yapılması ve prim borcunun da başvuru tarihindeki prim miktarları esas alınarak belirlenmesine ilişkin davanın reddi gerekecektir.

Kurum işleminin hukuka uygun bulunmaması durumunda ise, prime ilişkin uyuşmazlığın makul süre gözetilerek çözümlenmesi gerekir. Makul sürenin belirlenmesinde, 5510 sayılı Kanun'un 42 nci maddesinden yararlanılabilir. Anılan maddede, “Kurum, sigortalıya veya hak sahiplerine bağlanacak gelir, aylık veya toptan ödemeleri, gerekli belgelerin ve incelemelerin tamamlandığı tarihten itibaren en geç üç ay içinde hesap ve tespit ederek sonuçlarını yazı ile bildirir.” düzenlemesine yer verilmiştir. Benzer düzenlemeye Mülga 506 sayılı Kanun'un 116 ncı maddesinde de yer almakta idi. Ayrıca, 3201 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinde de üç aylık ödeme süresi belirlenmiş olup; tüm bu düzenlemeler, 3201 sayılı Kanun'la ilgili uyuşmazlıklarda üç aylık sürenin makul süre olarak alınabileceğini göstermektedir.

Buna göre, Kurumun hukuka aykırı işlemine karşı, Kurum işleminin tebliğ tarihinden itibaren üç aylık makul süre içinde dava açılması durumunda, borçlanılacak prim miktarının başvuru tarihindeki primler esas alınarak belirlenmesi; üç aylık makul süre geçtikten sonra dava açılması durumunda ise, dava yeni borçlanma iradesi sayılarak davanın açıldığı tarihindeki primler esas alınarak borçlanma bedeli belirlenmesi gerekir. Örneğin, Türk vatandaşlığından izinle çıkan kişilerin, Türk vatandaşı oldukları dönemde yurtdışında geçen süreleri borçlanma hakkının varlığı gözetildiğinde, başvuru tarihinde Türk vatandaşı olunmadığı gerekçesiyle borçlanma başvurularının reddi hukuka aykırı olacağından, ödenecek borçlanma bedelinin burada belirtilen kriterlere göre belirlenmesi gerekir.

Diğer bir olasılık da, Kurumun borçlanma talebini değerlendirmeyip cevapsız bırakmasıdır. Bu durumda, 5510 sayılı Kanun'un 42 nci maddesinde belirtilen üç aylık süre geçtiğinde Kurumun talebi reddetmiş olduğu esas alınarak, anılan üç aylık bekleme süresine yukarıda belirtilen üç aylık makul süre (3 + 3 =6 ay) eklenmeli; davanın Kuruma başvuru tarihinden itibaren 6 aylık süre içinde açılması durumunda yine Kuruma ilk başvurunun yapıldığı tarihteki prime esas kazancın esas alınması; başvuru tarihinden itibaren altı aylık sürenin geçmesinden sonra dava açılması durumunda ise, makul sürenin geçtiği ancak Kurum tarafından da başvuruya bir cevap verilmediği gözetilerek borçlanma bedelinin davanın açıldığı tarihteki prime esas kazanç miktarı esas alınarak belirlenmesi gerekecektir.

3. Değerlendirme

Dosya kapsamı incelendiğinde, davacının 31.07.2019 tarihli yurt dışı borçlanma talep dilekçesi ile 3201 sayılı Kanun kapsamında borçlanma talebinde bulunduğu, Kurumun 13.09.2019 tarihli yazı ile davacıdan eksik belge talebinde bulunarak yurt dışı ikamet sürelerini gösteren belge ile güncel İsviçre hizmet belgesini 3 ay içinde göndermesini istediği , davacı vekili tarafından bu belgenin davacıya tebliğ edilmediğinin iddia edildiği,

davacı tarafından, talep edilen belgelerin 11.03.2020 tarihinde PTT vasıtası ile Kuruma ile gönderildiği ve 16.03.2020 tarihinde kuruma intikal ettiği, SGK'nın 08.06.2020 tarihli yazı ile eksik belgelerin yasal süre olan 3 ay içinde verilmediği gerekçesi ile davacının yurt dışı borçlanmasının işlemden kaldırıldığını davacıya bildirdiği, davacının 07.07.2020 tarihli başvurusunun İsviçre'deki primlerin transferine ilişkin olduğu, Mahkemece Kurumdan 13.09.2019 tarihli eksik belgelerin tamamlanarak gönderilmesine ilişkin yazının davacıya tebliğ tarihini bildirmesinin istendiği,

Kurumun ise yazının adi posta ile gönderildiğini ve kuruma iade edilmediği tespit edildiğinden tebliğ tarihinin yazının kurumdan çıkış tarihi olan 13.09.2019 olarak esas alındığını bildirdiği, 31.07.2019 tarihli borçlanma talebinin geçerli olduğunun tespitine ilişkin işbu davanın 23.11.2020 tarihinde açıldığı anlaşılmaktadır.

Her ne kadar kurum cevabi yazısının davacıya ulaştığına dair bir tebliğ evrakı dosya kapsamında bulunmuyor ise de, davacının talep edilen eksik belgeleri 11.03.2020 tarihinde posta yoluyla Kuruma ile gönderdiği dosya kapsamından anlaşılmakla, davacının en geç bu tarihte haberdar olduğu kabul edilerek, yukarıda açıklanan mevzuat ve açıklamalar çerçevesinde karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,