Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/562 K.2023/1615

Taraflar arasındaki itibari hizmet süresi ve fiili hizmet zammı süresi tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili, tefrik edilerek görülen eldeki davada, müvekkilinin davalı Silgan Öntaş Ambalaj San. ve Tic. A.Ş.' ye ait teneke kutu ambalaj üretimi işyerinde 12.09.2005-02.09.2010 tarihleri arasında matbaa bölümünde baskı operatörü olarak çalıştığını, bildirilen hizmetlerine itibari hizmet süresi ve fiili hizmet süresi zammı verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili, davacının talebinin yerinde olmadığını belirterek davanın reddini istemiştir.

Davalı Silgan Öntaş Ambalaj San. ve Tic. A.Ş. vekili, davacının, müvekkil firmaya ait işyerinde, 12.09.2005- 02.09.2010 tarihleri arasında çalışmış olduğunu, işverenin Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmesi gereken tüm prime esas kazançların ve çalışma sürelerini eksiksiz olarak bildirmiş olduğunu, davacının işyerinde fiziksel, ruhsal ve tıbben insan sağlığı ve çalışma gücünü olumsuz yönde etkileyecek koşullar taşıdığı iddialarının asılsız ve geçersiz olduğunu, müvekkil şirketin fabrikasının faaliyet konusu, iş koşulları ve davacının görevi dikkate alındığında, davacının itibarı hizmet hakkından yararlanmasının hukuken mümkün olmadığını, bu nedenlerle haksız ve yersiz davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "...somut olayda, davalı Silgan Öntaş Ambalaj San. ve Tic.

A.Ş. isimli işverenin Kemalpaşa OSB, ... ... ..., Ansızca Mevkii Kemalpaşa/... adresinde bilirkişi heyeti ile keşif yapıldığı, keşif sonrası tanzim edilen heyetli bilirkişi raporunda, davacının çalıştığı dönemdeki çalışmalarında, ortam havasında solvent ve kimyasal madde buharlarına maruz kaldığı için, 506 sayılı Kanun'a eklenen Ek 5 inci maddesinin II-a alt bentinde belirtilen solunum ve cilt yoluyla vücuda geçen gaz ve diğer zehirleyici maddelerle çalışılan işyeri tanımına girdiği, bu sebeple itibari hizmetten faydalanması gerektiği görüşü belirtilmiş ise de.

Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 27.01.2020 tarih 2019/845 esas 2020/275 karar sayılı ilamı da dikkate alındığında, davalı işyerinde çeşitli ambalaj malzemeleri üzerine baskı yapıldığı, söz konusu iş yerinde basım ve gazetecilik adına herhangi bir faaliyette bulunulmadığı, basım işyerinin mevkute çıkarmaya yönelik olarak faaliyet göstermesi gerektiği, bu nedenle davalı iş yerinin 506 sayılı Kanun'un Ek 5 inci maddesinde belirtilen itibari hizmet süresinden yararlanılabilecek iş kollarına girmediği,

itibari hizmet süresinde işçi yararına yorum ilkesi ile iş yeri alanlarının genişletilemeyeceği, bu durumda davanın reddi gerektiği anlaşılmakla aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir." gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B.İstinaf Sebepleri Davacı vekili davanın kabulü gerekirken eksik araştırma ve inceleme sonucu usul ve yasaya aykırı olarak red kararı verildiğini belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz başvurusunda bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili istinaf gerekçelerini tekrarla temyiz başvurusunda bulunmuştur.

C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, itibari hizmet süresi ve fiili hizmet süresi zammı istemine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk 1-6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalan ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun (5510 sayılı Kanun) geçici 7/1 inci maddesi uyarınca 506 sayılı Kanun'un Ek 5 inci maddesidir.

2- Davanın yasal dayanağı olan 506 sayılı Kanun'un, 17.04.2008 tarihli ve 5754 sayılı Kanun ile değişik 5510 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılan Ek 5 inci maddesinin "II" numaralı bendi " Basım ve gazetecilik işyerlerinden 1475 sayılı Kanun ve değişikliklerine göre çalışan sigortalılar'ın " a) Solunum ve cilt yoluyla vücuda geçen gaz veya diğer zehirleyici maddelerle çalışılan işyerleri b) Fazla gürültü ve ihtizaz yapıcı makine ve aletlerle çalışarak iş yapılan işyerleri, c) Doğrudan doğruya yüksek hararete maruz bulunarak çalışılan işyerleri, d) Fazla ve devamlı adali gayret sarf edilerek iş yapılan işyerleri,

e) Tabii ışığın hiç olmadığı ve münhasıran suni ışık altında çalışılan işyerleri, f) Günlük mesainin yarıdan fazlası saat 20.00'den sonra çalışılarak yapılan işyerleri, "şartlarında geçen ve bildirilen yıllık çalışmalarına 90 gün itibari hizmet süresi verilmesi gerektiğini, kesirlerin hesaplanmasında tam yıl 360 gün olarak alınır. Fiilen çalışılmış güne eklenecek itibari hizmet günü sayısının bulunmasında (Çalışılan gün sayısı x 0,25) formülünün uygulanacağını düzenler.

Anılan maddeye göre sigortalıların itibari hizmetten yararlanabilmesi için iki koşulun birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir. Birinci koşul sigortalının basım ve gazetecilik işyerlerinde çalışması; ikinci koşul ise (II) numaralı bendin (a-f) alt bentlerinde yazılı fiziksel dış etkenlerin ve olumsuz çalışma koşullarının olayda gerçekleşmesidir. Söz konusu maddede, basım ve gazetecilik işyeri birlikte ifade edilmişse de gazetecilik işi yapılmayan sadece basım işi yapılan işyerlerinde çalışan sigortalıların da maddenin alt bentlerinde sayılan koşullardan herhangi birisi oluştuğu takdirde itibari hizmetten yararlanacakları açıktır.

Matbaa işyeri itibari hizmet süresi açısından değerlendirildiğinde; günümüzde matbaa endüstrisinde kullanılan kimyasal maddelerin sayısında büyük bir artış bulunmaktadır. Çalışanlar da özellikle inhalasyon (solunum) ve deri yoluyla toksik özelliği yüksek birçok maddeyi vücutlarına almaktadırlar. Bu maddeler arasında kurşun, civa gibi ağır metaller dâhi bulunmaktadır.

Hızla gelişen teknolojinin bir sonucu olarak matbaalar, tekstilden ambalaja, elektronik aletlerden duvar kâğıtlarına birçok alanda vazgeçilmez bir öğe olarak yerini almıştır. Matbaanın bu kadar geniş bir alanda kullanılmasına rağmen 506 sayılı Kanun’un Ek 5 inci maddesinde düzenlenen basım işyerinin mevkute çıkarmaya yönelik faaliyet gösteren işyeri kabul edilmesi hak ve eşitliğe uygun kabul edilemez.

(Hukuk Genel Kurulu 'nun 19.10.2022 tarih 2020/(21)10-576 esas 2022/1338 karar sayılı kararından)

Ayrıcı yine aynı Hukuk Genel Kurulu kararında da belirtildiği üzere, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun Ek 5 inci maddesinin gerekçesinde "...sosyal güvenlik sistemlerinde itibari hizmet süresi ve fiili hizmet zammı gibi uygulamalara, vücudu yıpratıcı, dolayısıyla çalışma gücünü ve hayat süresini azaltıcı işyerlerinde çeşitli tehlikelere açık olarak çalışanlar için yer verilmektedir.

Buhar, is, duman, kurum, toz, koku, asit, zehirli gaz, gürültü, sarsıntı ve radyoaktif ışın gibi ağır ve yıpratıcı çalışma şartlarına rağmen, bu şartlara açık birçok kuruluşun kurulması, çalıştırılması ve faaliyetini sürdürmesi ekonomik, kültürel, sosyal ve sağlık yönlerinden topluma katkıları sebebiyle zorunlu bulunmaktadır.

Söz konusu ağır ve yıpratıcı işlerde fiziki, ruhi ve fizyolojik bakımlardan insan sağlığını olumsuz yönde etkileyen şartlar altında çalışanların tümünün, 2098 sayılı Kanun'un ek 1 inci maddesinde unvan sayılmak suretiyle sınırlı olarak verilen itibari hizmet süresi hakkından yararlandırılmaları, gerek Anayasamızın eşitlik ilkeleri ve gerekse sosyal güvenliğin temel prensiplerine uygun düşeceği için zorunlu görülmektedir..." denilmekle itibari hizmet kapsamının sadece mevkute çıkaran işyerleri için geçerli olması hukuken doğru olamaz.

Hukuk Genel Kurulunun 14.03.2018 tarihli ve 2015/21-3882 E., 2018/462 K., ile 19.12.2021 tarihli ve 2019/(21)10-184 E., 2021/1634 K. sayılı kararları da aynı doğrultudadır.

3.Değerlendirme İnceleme konusu davada davacı, davalı işverene ait işyerinin matbaa bölümünde baskı operatörü olarak çalıştığını belirterek bu işyerinden bildirilen çalışmalarına itibari hizmet süresi ve fiili hizmet süresi zammı verilmesini talep etmiş, Mahkemesince işyerinin basın ve matbaa işyeri olmadığı gerekçesiyle reddine karar verilmiştir. Karar eksik araştırma ve incelemeye dayalıdır.

Dosya içinde bulunan bilgi ve belgelerden, 21.08.1971 doğumlu davacının, davalı adına tescilli 256202,35 sicil numaralı işyerinden 12.09.2005 - 02.09.2010 tarihleri arasında bildirimlerinin olduğu, işyeri özlük dosyasında, davacının matbaa bölümü meslek lisesi mezunu olduğu, 12.03.2006 ve 20.03.2006 tarihli personel görevlendirme belgelerinde çalıştığı makinelere ilişkin operatörlük görevlerinin belirtildiği, 22.04.2008 tarihli tutanakta davacının da bulunduğu sigortalılara 2 lt'lik sarı gallo baskılarındaki hatanın belirtildiği,

kimyasal madde kullanımında, mürekkep kullanımında, Metalstar hattında iş sağlığı ve güvenliği talimatlarında davacının imzasının bulunduğu, işyerinin 18.04.2003 21.04.2006, 27.03.2009 tarihli kapasite raporlarının dosya içerisine alındığı, kapasite raporlarında tesiste teneke kutu ambalaj üretimi yapıldığının belirtildiği görülmektedir.

Mahkemesince işyerinde keşif yapıldığı ve tanık dinlendiği, davacının işyerinin matbaa bölümünde ambalajlar üzerine baskı yapan makinede baskı operatörü olarak çalıştığının tespit edilmiş olması ve davalı şirkete ait işyerinin mahiyeti matbaa olmasa dahi baskı makineleri ile plastik ve kağıt ambalaj malzemesi üzerine basım yapılan bir işyeri olması nedeni ile davacının davalı işveren tarafından bu çalışma kapsamında 30.09.2008 tarihine kadar bildirilen çalışmalarının 506 sayılı Kanun’un Ek 5 inci maddesinin II numaralı bendi kapsamında itibari hizmet süresi kapsamında olduğunun kabulü gerekir.

Mahkemesince toplanan tüm delillerin bu kapsamda değerlendirilerek varılacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken, eksik araştırma ve inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI.KARAR

Açıklanan sebeplerle; Davacı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazlarının kabulü ile,

Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,