Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/5942 K.2023/5934

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen sigorta başlangıç tarihinin ve 1 günlük çalışma süresinin tespiti davasında davanın kabulüne dair verilen karara karşı davalı kurum tarafından yapılan istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş; karara karşı yapılan temyiz incelemesi sonucunda, (kapatılan) 21. Hukuk Dairesi tarafından İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne dair verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Daire tarafından İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi tarafından bozmaya uyularak verilen karar davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin davalı ...’e ait .../... adresindeki motor sarım, bobinaj atölyesinde 04.02.1981-01.08.1981 tarihleri arasında işçi olarak çalıştığını, ancak HDC incelendiğinde bu işyerindeki çalışmalarının görülmediğini, konu ile ilgili olarak SGK'na müracaat ettiğinde, 134910.35 sicil nolu işyerinde 04.02.1981 tarihinde ilk girişinin yapılmasına rağmen Kurum arşivinden yapılan araştırmada 1981/1. dönemde dönem bordrosuna rastlanmadığı cevabını aldığını, oysa ki sigorta sicil kartında ilk işe girişinin 04.02.1981 olarak görüldüğünü, bu nedenle müvekkilinin ilk işe giriş tarihinin 04.02.1981 olarak düzeltilmesine ve müvekkilinin davalıya ait işyerinde asgari ücretle en az 1 gün çalışmış olduğunun tesbitine dair karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle.

Kurum ve bilgisayar kayıtlarından elde edilen bilgilere göre, Azime ve Mustafa oğlu, 02.12.1969 doğumlu davacının ... s.s numarası ile tescilli olduğunu, davacının işe girdiğini iddia ettiği tarihte 12 yaşında olduğunu, çıraklık eğitimi almak üzere işe girdiğinin açık olduğunu, davacının çalıştığını iddia ettiği işyerinin ise 0134910.35 sicil numarada işlem gördüğünü, 04.02.1981 tarihinde 506 sayılı Kanun kapsamına alındığını, halen faal olduğunu ve işyerine ait 1981/1 dönem bordrosunda davacının isminin olmadığını, bu nedenle davacının bu işyerinde 1 gün dahi eylemli olarak çalıştığının tespit edilemediğini,

bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için işe giriş bildirgesinin verilmesinin yeterli olmadığını, davanın yazılı belgelerle ispatlanması gerektiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Davalı ... 24.03.2016 tarihli duruşmada sözlü olarak; davacının 1981 yılında kendisinin yanında çalıştığını, elektrik motorları ile uğraştığını, işyerinin Karabağlar’da olduğunu, davacının işyeri açıldıktan birkaç ay sonra yanında çalışmaya başladığını, işe başladığında 12-13 yaşlarında olduğunu, her gün işe gelip gittiğini, karşılığında ücretini ödediğini beyan etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 06.04.2017 tarih, E.2015/419, K.2017/93 sayılı kararıyla; dava dosyasında davacının anılan Kanun kapsamında çıraklık sözleşmesine rastlanılmadığı gibi ... Mesleki Eğitim Merkezi Müdürlüğü kayıtlarında ... ile ilgili olarak yapılan arşiv araştırmasında okullarında herhangi bir kaydına rastlanmadığı bilgisinin verildiği, 2089 sayılı Kanun göre Model Sözleşme yapılmadan çalıştırılan 18 yaşından küçüklerin genç işçi olarak kabul edildiği,

davacının 34910.355 sicil numaralı ...’e ait Elektrik motor sarımı işyerinden verilen 04.02.1981 tarihinde işe başladığını gösteren ilk işe giriş bildirgesinin varlığı, davacının işyerinde fiilen çalıştığını doğrulayan komşu işyeri sahibi ve çalışanının beyanları hep birlikte değerlendirildiğinde, davacının davalı Kurumda 34910.355 sicil numaralı ...’e ait Elektrik motor sarımı işyerinde 04.02.1981 tarihinde hizmet akdine dayalı olarak, asgari ücretle (1) gün fiilen çalışmış olduğu,

davacının 134910.355 sicil numaralı ... ünvanlı Elektrik motor sarımı işyerinden verilen 04.02.1981 tarihli işe girişi gösteren ve 11.02.1981 tarih ve 105340 vr. kaydı ile Kurum kayıtlarına intikal eden ilk işe giriş bildirgesine göre anılan işyerinde en azından 04.02.1981 tarihinde hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle (1) gün fiilen çalışmış olduğu ve davacının sigortalılık başlangıç tarihinin 04.02.1981 tarihi olduğunun tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde, Kurum işlemlerinde herhangi bir usulsüzlük bulunmadığını, eksik incelemeye dayalı usul ve yasaya aykırı kararın kaldırılmasını ve davanın reddini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında, tüm dosya kapsamı değerlendirildiğinde, bildirgenin yasal hak düşürücü süre içerisinde Kuruma verilmesi ve içeriğindeki kimlik bilgilerine göre davacıya aidiyetinin belirlenmesi,

506 sayılı Kanun'un bildirgenin düzenlendiği tarihte yürürlükte olan 9 uncu maddesinde yer alan, işverenin, çalıştırdığı sigortalıları, bildirgelerle en geç bir ay içinde Kuruma bildirmek zorunda olduğu yönündeki düzenlemeye göre, 4447 sayılı Kanun'un yürürlük tarihi öncesinde Kuruma sunulan bildirgenin çalışma olgusunun karinesini oluşturması ve davacı yararına oluşan bu yasal karinenin aksini ortaya koyacak herhangi bir kanıtın Kurumca ileri sürülmemesi, işyerinin, uyuşmazlık konusu tarihi kapsar biçimde 506 sayılı Kanun kapsamında faaliyetinin bulunması,

yasal yönteme uygun olarak gerçekleştirilen bildirgeye dayalı tescilin Kurumca çekişmesiz sürdürülmüş olması, bildirgenin düzenlendiği tarihten itibaren süregelen dönemde prim ödemesi gerçekleştirmeyen işveren hakkında, sigortalıların sosyal güvenlik haklarını koruma anayasal yükümlülüğü altındaki Kurum tarafından herhangi bir işlem yapılmamış olmasının sigortalı aleyhine sonuç doğuramayacağına ilişkin hukuksal gerçeklik, ayrıca bilgi ve görgülerine başvurulan tanıkların da iddiayı doğrulayan aydınlatıcı ve net anlatımları karşısında,

taraflar arasındaki uyuşmazlık konusu tarihte hizmet akdine tabi 1 günlük çalışma olgusunun varlığı belirgin bulunmakla, anılan tarihin sigortalılık başlangıcı olduğuna yönelik mahkeme kararının yerinde olduğu, sonuç itibarıyla, 6100 sayılı Kanun'un 355 inci maddesinde yer alan, incelemenin, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılacağı, ancak, kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde bunun kendiliğinden gözetileceği yönündeki düzenleme çerçevesinde yapılan incelemede, istinaf kanun yoluna başvuranın dilekçesinde yer verdiği itirazların, sıralanan gerekçeler ışığında yerinde olmadığı,

kamu düzenine ilişkin konularda da kararın esasına etkili bir aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. İlk Bozma Kararı

1.İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 29.03.2018 tarih, E.2017/5501, K.2018/3069 sayılı kararında Mahkemece yapılacak işin; dinlenen tanıkların işyeri adresleriyle davalı işyerinin adresini karşılaştırarak, tanıkların komşu işyeri sıfatına haiz olup olmadıklarını sorgulamak, komşu işyeri olarak nitelendirilememeleri halinde yeni komşu işyeri araştırması yapmak ve tespit edilen kişilerin tanık olarak beyanlarına başvurmak, aksi halde tanıklardan tekrar davacının çalışmasının niteliğini sormak, talep tarihinde 11 yaşında olan davacının o tarihte öğrenci olup olmadığını araştırmak suretiyle çalışma olgusunu irdelemek,

davacının sigorta sicil numarasının Kurumun hangi ünitesince verildiği ve hangi yılın serilerinden olduğunu sormak, işe giriş bildirgesinin aslını getirtip imza incelemesi yaptırtmak, çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde 506 sayılı Kanun'un 2, 6, 9 ve 79/8 inci maddeleri gereğince ortaya koyduktan sonra davanın nitelikçe kamu düzenini ilgilendirdiği nazara alınıp araştırma genişletilerek sonucuna göre karar vermekten ibaret olduğu gerekçesiyle karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin 26.11.2020 gün, E.2018/306, K.2020/253 sayılı kararı ile bildirgenin içeriğindeki kimlik bilgilerine göre davacıya ait olması, bildirgenin çalışma olgusunun karinesini oluşturması ve davacı yararına oluşan bu yasal karinenin aksini ortaya koyacak herhangi bir kanıtın Kurumca ileri sürülmemesi, işyerinin, uyuşmazlık konusu tarihi kapsar biçimde 506 sayılı Kanun kapsamında faaliyetinin bulunması,

yasal yönteme uygun olarak gerçekleştirilen bildirgeye dayalı tescilin Kurumca çekişmesiz sürdürülmüş olması ile bildirgenin düzenlendiği tarihten itibaren süregelen dönemde prim ödemesi gerçekleştirmeyen işveren hakkında, sigortalıların sosyal güvenlik haklarını koruma anayasal yükümlülüğü altındaki Kurum tarafından herhangi bir işlem yapılmamış olmasının sigortalı aleyhine sonuç doğuramayacağına ilişkin hukuksal gerçeklik dikkate alındığında, davanın kabulü ile,

davacının 134910.35 sicil numaralı iş yerinde 04.02.1981 tarihinde hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle en az (1) gün fiilen çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin 04.02.1981 olduğunun tespitine karar verilmiştir.

C.2 nci Bozma Kararı 1.İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

Dairenin 22.09.2021 tarih, E.2021/1735, K.2021/10726 sayılı kararında davacının, talep konusu dönemde, 11 yaşında olduğu belirgin olup motor sarımı ve bobinaj mahiyetli iş yerinde üretime yönelik çalışmanın varlığının kabulüyle mahkemece yazılı şekilde karar verilmiş ise de; davacının yaşı dikkate alınarak öncelikle öğrenim durumunun irdelenmesi gerektiği, ayrıca, yine davacının yaşı gözetilerek,

iş yerinin motor sarımı, bobinaj işi gibi teknik gerektiren bir işle ilgili olduğunun dosya kapsamı ile belirgin bulunması karşısında dinlenen tanık beyanları da gözetilip davacının bu iş yerindeki çalışmasının anılan nitelikteki işin üretimine katılacak tarzda olup olmadığının titizlikle değerlendirilmesi gerektiği, davacının yaşının ve işin niteliğinin buna imkan verip vermeyeceği hususu açıklığa kavuşturulup bu kapsamda da çalışmanın meslek ve sanat öğrenimi mi yoksa üretime yönelik mi olup olmadığının açık ve net belirlenmesi gereğine işaret edilerek İlk Derece Mahkemesince verilen karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile tüm dosya kapsam birlikte değerlendirildiğinde; davalı işverene ait Yeşillik Caddesi, Aykent Pasajı no:12/2 Karabağlar/... adresinde bulunan elektrik motor sarımı faaliyet konulu işyerinin 04.02.1981 - 31.10.1981 tarihleri arasında Kanun kapsamında olduğu, davacının 04.02.1981 tarihinde işe girişini gösteren işe giriş bildirgesinin davalı adına kayıtlı 134910.35 sicil numaralı Tekin Bobinaj Atolyesi - ... işyerinden 10.02.1981 tarih ve 105340 varide kaydı ile Kurum kayıtlarına intikal ettiği, işyerine ait 1981/1 dönem bordrosunun bulunmadığı,

ilk bozma kararından sonra dinlenen tanık ...'ın beyanları ve tanık ...'un işyerinin adresine ilişkin yazı cevapları dikkate alındığında dinlenen tanıkların komşu işyeri tanığı niteliğinde olduğu, bu tanıkların davacının çalıştığına ilişkin beyanların, davacı için verilen işe giriş bildirgesindeki imzanın davacıya ait olduğunun bilirkişi raporu ile tespit edilmiş olması,

davacının ilkokulu bitirdikten sonra davalı işyerinden çalışmaya başladığını beyan etmiş olması ve beyanlarını doğrulayacak şekilde davacının eğitimini ilkokulu bitirdikten sonra sonlandırdığının, çok sonra açıköğretim orta okulundan mezun olduğunun, dolayısıyla işe giriş bildirgesinin verildiği tarihte öğrenci olmadığının gelen yazı cevapları ile ortaya konmuş olması,

dinlenen tanık ...'ın beyanları ile de mahkemece davacının işyerinde üretime yönelik çalıştığı kanaatine varılmış olması karşısında davacının işe giriş bildirgesi verilen tarihte davalı işyerinde bir gün süreyle çalıştığının ispatlandığı sonuç ve kanaatine varıldığı gerekçesiyle davanın kabulü ile davacının 134910.35 sicil numaralı işyerinde 04.02.1981 tarihinde hizmet akdine dayalı olarak asgari ücret ile en az (1 ) gün fiilen çalıştığının ve sigortalılık başlangıç tarihinin 04.02.1981 olduğunun tespitine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davalı Kurum vekili, davanın somut deliller ile kanıtlanmadığını, bilirkişi raporundaki tespitlerin yasaya aykırı olduğunu beyanla İlk Derece Mahkemesince verilen kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, sigorta başlangıç tarihinin ve 1 günlük çalışma süresinin tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri ile mülga 506 sayılı Kanun'un 2, 6, 9, 79/8 ve 108 inci maddeleri.

3. Değerlendirme 1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen İlk Derece Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Davalı kurum vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,