Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/6146 K.2023/7326

Taraflar arasındaki (1) gün çalıştığının tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı SGK vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı SGK vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının 02.01.1985 tarihinden 1986 Şubat ayına kadar hizmetlerinin tespitini talep etmiş ve bu talebini 25.06.2018 tarihli dilekçesi ile 02.01.1985 tarihinde (1) günlük sigortalılığın tespitine karar verilmesi olarak ıslah etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı SGK Başkanlığı vekili, hak düşürücü süre itirazında bulunarak, davacının iddiasını Kurum kayıtlarına eşdeğer nitelikte resmi yazılı belgeler ile kanıtlaması gerektiğini beyanla, davanın reddini talep etmiştir.

2.Diğer davalılar davaya cevap vermemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "... işe giriş bildirgesinin yasal hak düşürücü süre içerisinde Kuruma verilmesi ve içeriğindeki kimlik bilgilerine göre davacıya aidiyetinin belirlenmiş olması,

506 sayılı Kanun'un bildirgenin düzenlendiği tarihte yürürlükte olan 9 uncu maddesinde yer alan, işverenin, çalıştırdığı sigortalıları, bildirgelerle en geç bir ay içinde Kuruma bildirmek zorunda olduğu yönündeki düzenlemeye göre, 4447 sayılı Kanun'un yürürlük tarihi öncesinde Kuruma sunulan bildirgenin çalışma olgusunun karinesini oluşturması ve davacı yararına oluşan bu yasal karinenin aksini ortaya koyacak herhangi bir kanıtın Kurumca ileri sürülmemesi, işyerinin, uyuşmazlık konusu tarihi kapsar biçimde 26.11.1984-30.06.1985 tarihleri arasında 506 sayılı Kanun kapsamında faaliyetinin bulunması,

yasal yönteme uygun olarak gerçekleştirilen bildirgeye dayalı tescilin Kurumca çekişmesiz sürdürülmüş olması, bildirgenin düzenlendiği tarihten itibaren süregelen dönemde prim ödemesi gerçekleştirmeyen işveren hakkında, sigortalıların sosyal güvenlik haklarını koruma anayasal yükümlülüğü altındaki Kurum tarafından herhangi bir işlem yapılmamış olmasının sigortalı aleyhine sonuç doğuramayacağına ilişkin hukuksal gerçeklik, ayrıca bilgi ve görgülerine başvurulan tanıkların da iddiayı doğrulayan aydınlatıcı ve net anlatımları karşısında,

taraflar arasındaki uyuşmazlık konusu tarihte hizmet akdine tabi 1 günlük çalışma olgusunun varlığı belirgin bulunmakla, davacının 02.01.1985 tarihinde davalı yanında bir gün çalıştığına kanaat getirilmiştir....

Somut olayda; davacı vekili 01.06.2021 tarihli celsede davalı ... yönünden davadan feragat ettiklerini, 09.03.2022 tarihli celsede davalı ... yönünden davayı takip etmediklerini beyan ederek HMK'nın 150 nci maddesi uyarınca işlem yapılmasını talep etmiş olup 09.03.2022 tarihli celsede davalı ... yönünden takip edilmeyen davanın HMK 150/1 maddesi gereğince yenileninceye kadar işlemden kaldırılmasına karar verilmiş olup süresinde yenilenmeyen davanın 6100 sayılı HMK'nın 150/5 inci maddesine göre açılmamış sayılmasına dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir..." gerekçesine dayalı olarak,

1.Davalı ... hakkında açılan davanın 6100 sayılı HMK'nın 150/5 inci maddesine göre açılmamış sayılmasına,

2.Davalılar ... Sanayi Mamülleri Pazarlama Dağıtım ve İhracat A.Ş. ile Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı hakkında açılan davanın kabulü ile davacının, 506 sayılı Kanun'un 60-G maddesine göre sigortalılık başlangıç tarihinin 18 yaşını ikmal ettiği 13.12.1989 tarihi olduğunun ve 02.01.1985 tarihinde 67437.09 işyeri sicil nolu ... Sanayi Mamülleri Pazarlama Dağıtım ve İhracat Anonim Şirketi adlı işyerinde hizmet akdine dayalı dönemin asgari ücreti ile 1 günlük çalışmanın, prim ödeme gün sayısının hesabına dahil edilmesi gerektiğinin tespitine, bu çalışmasının SGK'ya bildirilmediğinin tespitine, karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı SGK vekili istinaf dilekçesinde, İlk Derece Mahkemesi tarafından verilen kararın dosya içeriğine ve toplanan delillere uygun olmadığını, davanın hak düşürücü süre dikkate alınarak reddine karar verilmesi gerektiğini, davacı adına hiçbir şekilde işe giriş bildirgesi düzenlenmediğini, bordro tanzim edilmediğini, çalışanlar listesinde ismi gösterilmediğini, ilk derece mahkemesi tarafından kabul edilen 02.01.1985 tarihinde davacının henüz 14 yaşında olduğunu, tanık anlatımlarının birbiriyle çeliştiğini, bu çelişkilerin başka delillerle olan çelişkisinin de giderilmediğini, beyanla, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı SGK vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı SGK vekili istinaf dilekçe içeriğini tekrarla kararın temyizen bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık 02.01.1985 tarihinde (1) gün süreyle çalıştığının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun 2 nci, 60 ıncı maddesinin (G) bendi,108 inci maddesi hükümleridir.

Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Yasanın belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2 nci maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.

Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.

Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.

Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Kanunlar ile Yargıtay’ın yerleşik içtihatları gereğidir.

3. Değerlendirme Yukarıda belirtilen yasal düzenleme ve açıklamalara göre somut dava irdelendiğinde,davacı adına verilen 02.01.1985 tarihli işe giriş bildirgesinde, davalı ... San. Mam. Oaz. Dağ. A.Ş.'nin Sümerbank Nazilli/Aydın adresinde kurulu 7437 sicil no.lu iş yerinden verildiği, anılan iş yerinin 26.11.1984-30.06.1985 tarihleri arasında kanun kapsamında olduğu,iş yerinden 85/1. dönemde bildirilenin olmadığı, dinlenen bir kısım tanıkların anılan iş yerinde, farklı tarihlerde (1) gün çalışmalarının olduğu kesinleşen mahkeme kararıyla belirlendiği anlaşılmıştır.

Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır. Bu amaçla, öncelikle işe giriş bildirgesinde belirtilen işyeri adresine talep konusu dönemdeki komşu iş yerlerinin emniyet, vergi dairesi, belediye ve SGK’dan araştırılarak, komşu işyeri sahipleri ve sigortalı çalışanları yöntemince tespit edilerek bilgi ve görgülerine de başvurulmalı, böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle davacının gerçek çalışma olgusu, somut ve inandırıcı bilgilere dayalı biçimde ortaya koyulmalıdır.

Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,