Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/6192 K.2023/7411

Taraflar arasındaki tarım Bağ-Kur sigortalılığının tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili, müvekkilinin 01.08.1997 tarihinde tarım çalışanı olması sebebiyle Bağ-Kur kayıt olduğunu ve o tarihten bu vakte kadar da tarım da çalıştığını, emeklilik işlemlerine başlayıp emeklilik için başvuru yaptığında 01.08.1997 ile 15.04.2011 tarihleri arasında olan sigortalılığının iptal edilmesi sebebiyle emekli olmak için gerekli gün sayısını doldurmadığından dolayı emekli olmadığı beyan edildiğini, müvekkilinin bu dönemlerde zirai faaliyette uğraştığını, müvekkilinin tarımsal faaliyetinin kesintisiz sürüp sürmediğinin tespitinin yapılarak gerekçe gösterilmeksizin iptal edilen 01/08/1997 ile 15.04.2011 tarihleri arasında tarım Bağ-Kur sigortalılığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı ile; tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde, davacının ihya borçlanması primlerini 18.07.2011 tarihinde ödediği, bu sebeple 5510 sayılı Kanun'un geçici 54 üncü madde hükmünden yararlanma olanağının bulunduğu, ayrıca 6111 sayılı Kanun uyarınca yeniden yapılandırma borçlarını 15.10.2012 tarihi itibarıyla tamamen ödediği,

bu sebeple davacının prim tevkifatı nedeniyle 01.08.1997-31.12.1997, Ek-17 ihya borçlanması nedeniyle 01.01.1998-30.04.2008, 6111 sayılı Kanun gereği yeniden yapılandırma nedeniyle 01.05.2008-31.12.2010 tarihleri arasında zorunlu tarım Bağ-Kur sigortalısı sayılması gerektiği, davacı tarafın Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararları ve yerleşik Yargıtay içtihatlarında belirtildiği şekilde 31.12.2010 tarihinden sonra kendi nam ve hesabına tarımsal faaliyette bulunduğu hususunu kanıtlayamadığı anlaşıldığından davanın kısmen kabulüne, davacının 01.08.1997-31.12.2010 tarihleri arasında zorunlu tarım Bağ-Kur sigortalısı olduğunun tespitine,

fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı Kurum vekili, yapılan incelemeler neticesinde kurumun yapmış olduğu işlemler tamamen mevzuat dahilinde gerçekleştiğini, herhangi bir hukuka aykırılık söz konusu olmadığını, davacının iddiaları maddi ve hukuki dayanaktan yoksun olup usul ve yasaya uygun olmayan ilk derece mahkeme kararının kaldılması talebi ile istinaf başvurusunda bulunmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacının 15.07.1997 tarihli prim tevkifatı nedeni ile 01.08.1997 tarihinde Tarım Bağ-Kur tescilinin yapıldığı, 15.04.2011 tarihinde ek17 ihya borçlanması başvurusunda bulunulduğu,18.07.2011 tarihinde ödemenin yapıldığı, 01.08.1997-15.10.2012 tarihleri arasında ...

Ziraat odasında kayıtlı olduğu, oda kaydının usulüne uygun tutulmaması nedeni ile ihya işlemlerinin iptal edildiği, davacının talep edilen dönemde ÇKS kaydı, kooperatif ve suluma birliği kaydı bulunmamakta ise de dinlenen tanık beyanlarında bu işlerin yörede erkekler tarafından yapıldığı, davacının erkek kardeşlerinin yardımcı olduklarını beyan ettikleri bulunmamakta ise de geçimini tarım ve hayvancılıkla sağladığı, 01.08.1997-31.12.1997 tarihleri arasının prim tevkifatı nedeni ile,

01.01.1998-30.04.2008 tarihleri arasının ek borçlanma ve 01.05.2008-31.12.2010 tarihleri arasının ise yeniden yapılandırma nedeni ile kabulüne dair verilen kararın yerinde olduğu,bu tarihler arasında tarım bağkur sigortalısı olduğuna ve fazlaya ilişkin taleplerinin reddine dair kabulü yerinde olup mahkeme hükmüne karşı yapılan istinaf taleplerinin, HMK 353/1 –b1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresinde davalı kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı kurum vekili istinaf dilekçesinde yer verdikleri hususları belirterek kararın bozulmasını talep etmişlerdir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacının 01.08.1997-15.04.2011 tarihleri arasında tarım bağ-kur sigortalısı olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 2926 sayılı Kanun'un 2, 5, 7, 9 ncu maddeleridir.

3. Değerlendirme

Somut dosyada; davacı 01.08.1997- 15.04.2011 tarihleri arasında tarım bağ-kur sigortalısı olduğunun tespitini talep etmiş, mahkemece davacının 01.08.1997-31.12.2010 tarihleri arasında tarım bağ-kur sigortalısı olduğunun tespitine karar verilmiştir.

Dosyadaki bilgi ve belgelerden davacının 01.01.1997-15.10.2012 tarihleri arasında ziraat odası kaydının bulunduğu, 15.07.1997 tarihinde Toprak Mahsulleri Ofisi tarafından tevkifat kesintisi yapıldığı,15.10.2012 tarihli tarım bağ-kur sigortalılık bilgilerine göre 01.08.1997-01.08.1997 (terk kodu 19), 01.05.2008- devam şeklinde tarım bağ-kur sigortalısı kabul edildiği, davacının 6111 sayılı Kanun yapılandırmadan faydalandığı ve Ek:17 ihya borçlanması yaptığı, borcunu ödediği,

11.02.2015 tarihli tahsis başvurusu üzerine yapılan inceleme sonucunda kurum denetmen raporu ile ziraat odası kaydı geçersiz sayıldığından dolayı hizmetlerinin iptal edildiği ve 01.08.1997-31.12.1997 döneminde davacının tarım bağ-kur sigortalısı kabul edildiği anlaşılmaktadır.

Dosyadaki yazılara, toplanan delillere ve hükmün dayandığı gerektirici sebeplere göre, davalı kurumun sair temyiz itirazlarının reddi gerekir.

2926 sayılı Kanun'un 2 nci maddesinde, Kanunla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan sosyal güvenlik kuruluşları kapsamı dışında kalan ve herhangi bir işverene hizmet akdiyle bağlı olmaksızın, 3 üncü maddenin (b) bendinde tanımlanan tarımsal faaliyette bulunanların Tarım Bağ-Kur sigortalısı sayılacakları belirtilmiştir.

Anılan Kanun'un 3 üncü maddesinin (b) bendinde "Tarımsal faaliyette bulunanlar: kendi mülkünde, ortaklık veya kiralamak suretiyle başkalarının mülkünde, kamuya mahsus mahallerde ekim dikim, bakım, üretim, yetiştirme ve ıslah yollarıyla veya doğrudan doğruya tabiattan istifade etmek suretiyle bitki, orman, hayvan ve su ürünlerinin üretimini, avlanmasını, avcılar ve yetiştiriciler tarafından muhafazasını, taşınmasını sağlayanlar veya bu ürünlerden sair bir şekilde faydalanmak suretiyle kendi adına ve hesabına faaliyette bulunanlar" olarak tanımlanmış, 5 inci maddesinde, sigortalı olmanın zorunlu olduğu,

sigortalı olmak hak ve yükümlülüğünden vazgeçilemeyeceği ve kaçınılamayacağı, 6 ncı maddesinde ise, diğer sosyal güvenlik kuruluşları kapsamına tabi bir işte çalışanların, çalışmaya başladıkları tarihten bir gün önce, sigortalılıklarının sona ereceği hüküm altına alınmıştır. Ayrıca aynı Kanun'un 9 uncu maddesi Kuruma re'sen tescil yükümlülüğü yüklemiştir.

Anılan Kanunun 10 uncu maddesine göre ise, kayıt ve tescil işlemlerinde valilik, kaymakamlık, özel idare, belediye, muhtarlık ve nüfus idareleri kayıtları ile, diğer kamu kurum ve kuruluşlarının, kanunla kurulu meslek kuruluşlarının, tarım satış kooperatifleri ve birliklerinin T.Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi ve tarım kesimine yönelik faaliyette bulunan milli bankaların kayıtlarının esas alınacağı bildirilmiştir.

Tarım Bağ-Kur sigortalılığının yasal dayanağını oluşturan 2926 sayılı Kanun'da, bildirimsiz kalan sigortalılar için 506 sayılı Kanun'un 79 ve 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinde öngörülen "hizmet tespiti" davasına koşut bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Anılan düzenlemede, kayıt ve tescillerini yaptırmayan sigortalıların hak ve yükümlülüklerinin kayıt ve tescil edildikleri tarihi takiben başlayacağının hükme bağlanmış olması karşısında, kayıt ve tescil, yada tescil yerine geçen iradi prim ödemesi veya prim tevkifatı öncesine isabet eden tarımsal faaliyet ve buna dayalı "Tarım Bağ-Kur sigortalılığının tespiti" söz konusu olamayacaktır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 18.05.2011 gün, 2011/10-230 Esas 2011/319 Karar sayılı, 29.02.2012 gün ve 2011/10-769 Esas 2012/107 karar sayılı ve 27.06.2012 gün 2012/10-292 Esas ve 2012/415 Karar kararlarında da açıkça belirtildiği üzere, davacının tarımsal faaliyetinin kesintisiz sürüp sürmediğinin tespiti için, Mahkemece;

1-Çekişmeli dönemde davacının nerede oturduğu; Nüfus Müdürlüğü, İlçe Seçim Kurulu Başkanlığı ve Muhtarlık kayıtları esas alınarak belirlenmeli,

2-Dönem içinde Ziraat Bankası, Kooperatif veya Birlikler aracılığıyla "Tarımsal Amaçlı Kredi" kullanıp kullanmadığı araştırılmalı,

3-Dönem içinde ürün teslimatından dolayı prim kesintisi yapılıp yapılmadığı veya sigortalılık iradesini ortaya koyacak şekilde prim ödemesinin bulunup bulunmadığı araştırılmalı,

4-25.04.2006 gün 26149 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5488 sayılı Tarım Kanun'un 19 uncu maddesi uyarınca Çiftçi Kayıt Sistemine dahil edilerek doğrudan gelir desteği alıp almadığı ve bu bağlamda davacının hangi ürünleri ekerek bunları nerelere sattığı, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun "Zirai kazanç, zirai faaliyet, zirai işletme, çiftçi ve mahsulün tarifi" başlıklı 52, " Zirai kazançta vergileme" başlıklı 53, ve "Vergi Tevkifatı" başlıklı 94 vd. maddeleri ile 213 Vergi Usul Kanununun " Vergi kesenlerin sorumluluğu" başlıklı 11 inci maddesi kapsamında zirai kazançlarından dolayı vergi ödeyip ödemedikleri araştırılmalıdır.

Konu ile ilgili Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 08.12.2010 gün ve 2010/10-580-647 sayılı kararında da açıkça belirtildiği üzere " Tevkifat yapma ve kurum hesaplarına aktarma yükümü, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun 94/11 inci maddesinde öngörülen çiftçilerden satın alınan zirai mahsuller için yapılan ödemelerden gelir vergisine mahsuben tevkifat yapma yükümüne paralel olarak getirilmiştir.

Bakanlar Kurulu Kararı kapsamındaki gerçek ve tüzel kişiler, tarımsal faaliyette bulunan bu kişilerden satın aldıkları ürün bedellerinden tevkifat yapmakla yükümlüdürler." Tevkifat suretiyle vergilendirilen çiftçiler yaptıkları satış ve hizmetleri dolayısıyla müstahsil makbuzu almak ve saklamak zorundadırlar.

5-Tarımsal faaliyeti kapsamında ilaç, gübre ve sulama parası ödeyip ödemediği, varsa bunların fatura ve belgelerinin nelerden ibaret olduğu, Ziraat Odası, Kooperatif veya Birliklere üyeliği varsa bu kuruluşlara düzenli bir şekilde aidat ödeyip ödemediği araştırılmalı, tarımsal faaliyete elverişli tapulu taşınmazının bulunup bulunmadığı, tarımsal faaliyetin taşınmaz kiralanması yoluyla gerçekleştirildiğinin savunulması halinde; taşınmazların, kimden hangi yıllar için kiralandığı, kiracının; kiralama yoluyla faaliyetini yürütmeye elverişli alet ve edavatının bulunup bulunmadığı araştırılmalı, traktörünün bulunduğunun ileri sürülmesi halinde, traktörün hangi tarihte satın alınıp ilgilisi adına trafiğe tescil edildiğini gösteren fatura ve trafik tescil belgesi celp edilmeli,

6-Hayvan yetiştiriciliği bulunduğunun ileri sürüldüğü hallerde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 01.06.2011 gün ve 2011/10-306-365 sayılı kararında da belirtildiği üzere 16.05.1986 tarihinde yürürlüğe giren 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanununun 22 nci maddesi kapsamında hayvanlarına ilişkin menşe şehadetnamesinin bulunup bulunmadığı tespit edilerek, büyük ve küçükbaş hayvanlarına ilişkin istatistik bilgileri ve bu hayvanlara ilişkin yapılması zorunlu bulunan periyodik aşılara ilişkin bilgiler İlçe Tarım Müdürlüklerinden sorulmalı, köy muhtarı ve ihtiyar heyeti üyeleri gibi tarımsal faaliyetin varlığını yakından bilebilecek durumdaki tanıklar dinlenilerek sigortalılık olgusunun varlığı hiçbir duraksamaya yer vermeyecek şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Eldeki davaya konu somut olayda; Mahkemece davanın talep gibi kabulüne karar verilmiş ise de yapılan araştırma hüküm kurmaya yeterli ve elverişli değildir.Bu nedenle mahkemece, yukarıda açıklanan ilkeler çerçevesinde 01.01.1998 tarihi sonrası dönem yönünden davacının tarımsal faaliyeti ve davacının 2926 sayılı Kanun'a tabi sigortalılık iradesini ortaya koyacak prim ödemesi, ürün satışı veya bu satışlardan yapılan prim tevkifatı bulunup bulunmadığı hususları ayrıntılı olarak araştırılmalı, sonucuna göre karar verilmelidir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,