Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/7429 K.2024/785

Taraflar arasında görülen ve istinaf incelemesinden geçen 01.06.1996-31.12.2004 tarihleri arasında kalan dönemde itibari hizmet süresinin tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne, dair karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı, davalılar vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının ... Yayıncılık A.Ş'ye bağlı olarak 01.06.1996 tarihinde ... Gazetesinde çalışmaya başladığını, şirketin tüm aktif ve pasifiyle birlikte davalı şirkete devredildiğini, 01.06.1996-10.02.2005 tarihleri arasında ... Yayıncılık A.Ş.-Hürriyet Gazetecilik Matbaacılık A.Ş bünyesinde ... Gazetesinde grafiker olarak 11.02.2005-31.03.2007 tarihleri arasında Hürriyet Gazetecilik Matbaacılık A.Ş. bünyesinde ...

Gazetesinde editör olarak, 01.04.2007-31.03.2012 tarihleri arasında Hürriyet Gazetesinde editör olarak çalıştığını, davacının grafiker olarak çalıştığı 01.06.1996-31.12.2004 tarihleri arasındaki dönem çalışmasının gazetecilik yaptığı halde Kuruma bu şekilde bildirilmediğini, çalışma belgelerinde davacının grafiker olarak çalıştığının sabit olduğunu, Basın Kartı Yönetmeliğine göre basın kartı alma hakkına sahip olduğunu, çalışmasının itibari hizmet süresinden sayılmadığını belirterek 01.06.1996-31.12.2004 tarihleri arasındaki hizmetlerinin gazetecilikte geçtiğinin tespiti ile Kurum kayıtlarının düzeltilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı şirket vekili cevap dilekçesini özetle; davacının talebinin haksız olduğunu, hizmetlerinin gazetecilikte geçtiği, Basın-İş Kanunu kapsamında değerlendirilmesi gerektiğine yönelik talebin hukuka aykırı olup görevinin grafiker olduğunu, davacının tüm sayfa operatörleri gibi 4857 sayılı İş Kanunu'na tabii olarak çalıştığını, 01.03.2007-30.09.2010 tarihleri arasında Hürriyet Gazetesinde çalışmasının bulunmadığını, ...

Gazetecilik ve Matbaacılık A.Ş.'de telifli olarak çalıştığını, 5953 sayılı Basın İş Kanunu'nun 1 inci maddesinde gazeteci tanımına yer verildiğini, fikir ve sanat işinin birlikte yapılmadığı işler ile teknik işlerin Basın-İş Kanunu'nun kapsamında sayılamayacağı belirtildiğinden bu kanun kapsamında değerlendirilecek bir hizmetin bulunmadığını, iş sözleşmesinin ikale sözleşmesi ile sonlandırıldığını belirterek davanın reddini istemiştir.

2.SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; taleplerin ayrılması gerektiğini, davacının çalışmaları bakımından tüm kayıtlarının esas olduğunu, talebin yasal ve hukuksal tüm incelemeler sonucunda değerlendirilmesi, Kurum kayıtlarının aksine eşdeğer nitelikte resmi belgelerle kanıtlanması gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesi, bozma öncesinde verdiği karar ile Mahkemece yapılan yargılama, SGK ve iş yeri kayıtları, tanık beyanları, bilirkişi raporu ile tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; davacının davalı gazetede grafiker, sayfa sekreteri ve editörlük yaptığı, haber yazdığı anlaşılmakla, Basın İş Kanunu'nun 1 inci maddesi kapsamında bir iş yaptığı, fikri faaliyetinin bedeni faaliyetinin üstünde olduğu kanısına varılmış, 506 sayılı Kanun'un ek 5 inci maddesindeki itibari hizmetten faydalanması gerektiği,

hizmet cetvelindeki çalışma gün sayısı esas alınmak suretiyle bilirkişi raporu doğrultusunda itibari hizmet süresinin 773 gün olduğu kabul edilmiş, davanın kabulüne, davacının 01.06.1996-31.12.2004 tarihleri arasındaki çalışmasının 506 sayılı Kanun'un ek 5 inci maddesine göre itibari hizmetten sayılması gerektiğinin ve bu sürenin 773 gün olduğunun tespitine dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davalı işveren vekili tarafından davacının çalışmasının Basın-İş Kanununa tabi olmadığını, davanın ispatlanmadığını belirtmiş ve kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

2.Davalı Kurum vekili ise 5510 sayılı Kanun'un 40 ıncı maddesinde itibari hizmet süresinden yararlanacaklar belirtilmiş olup dava açılmasından önce Kuruma müracaat şartı da olduğu belirtilerek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile somut olayda; dosyadaki delillere göre ve yukarıda açıklanan gerekçeler de dikkate alındığında, işveren tarafından sunulan belgelerde davacının sayfa sekreteri, editör vs.gibi görev tanımları dikkate alınarak, mahkemece dinlenen tanık beyanlarında da davacının bu şekilde çalıştığı doğrulandığından, İlk Derece Mahkemesi tarafından hükme esas alınan tarihlerde davacının Basın İş Kanunu kapsamında çalıştığına dair değerlendirmenin yerinde görüldüğü ve neticede dava konusu edilen tarihler arasında yürürlükte bulunan 506 sayılı Kanun'un ek 5 inci maddesine göre davacının bu çalışmalarının itibari hizmetten sayılması gerektiğine dair mahkeme kararı Dairemizce de yerinde görülmüştür.

İlk Derece Mahkemesi tarafından yeterli inceleme ve araştırma sonucu hüküm kurulduğu, İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu anlaşılmakla, davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekilinin istinaf başvurularının oy birliği ile esasdan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1.Bölge Adliye Mahkemesinin bozma öncesi verdiği kararına karşı süresi içinde davalılar vekillerince temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizin, bozma ilamında özetle, Mahkemece, öncelikle, işyerinin faaliyet alanı belirlenerek, davalı işyeri hakkında Çalışma Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu müfettişlerince işyerinin itibari hizmet kapsamında olup olmamasına dair herhangi bir denetim yapılıp yapılmadığının araştırılması gerekli olup, davalı işverenden davacıya ait şahsi dosyası celp edilerek, hangi tarihlerde ne iş yaptığı belirlenerek, davalı işveren ile arasında aynı konuda dava bulunmayan bordro tanıkları belirlenerek, işyerinde itibari hizmet süresinden yararlanmayı gerektirir koşullarda bildirimi yapılan sigortalılar bulunup bulunmadığı araştırılarak,

varlığı halinde, çalışma ortamı yönünden beyanlarına başvurulması gereği üzerinde durularak, maruz kalınan etkenlerin oluşturduğu hastalıklar alanında Uzman tıp doktoru, kimya yüksek mühendisi ve makine yüksek mühendisi, iş güvenliği uzmanlarından oluşacak üç kişilik bilirkişi kurulu marifetiyle mahallinde keşif yapılarak; davacı işçinin işyerinde yaptığı işin niteliği konusunda, işyerindeki incelemeden elde edilen bulgular esas alınarak, öncelikle, davacının çalıştığı yerin basımevi niteliğinde olup olmadığı belirlenmeli bu ön koşulun varlığı belirlendikten sonra,

davalı işyerinin hangi bölümlerden oluştuğu, davacının hangi bölümde çalıştığı, yapılan işin niteliği, özellikleri ve buna bağlı olarak hangi olumsuz dış etkenlere maruz kalındığı; gürültü ve ihtizaz yapıcı makine ve aletlerdeki çalışma düzeniyle, çalışmanın gerçekleştiği saatler, gürültü düzeyi ve kullanılan maddelerin, insan sağlığı için tehlike sınırı gözetilerek, yargısal denetime elverir biçimde ortaya konulan rapor alınarak, varılacak sonuca göre karar verilmesi gereklerine işaret edilerek karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı, sigortaya bildirilen hizmetlerinin 5953 sayılı Kanun'un 1 inci maddesi kapsamında gazeteci olarak değerlendirilmesinin, 5953 sayılı Kanun'un 1 inci maddesi kapsamında “Gazeteci” olarak tespitinin ve Kurum kayıtlarının buna göre düzeltilmesini talep etmektedir.

Davalı işveren tarafından davacının, 01.06.1996 tarihinden sonra yaptığı çalışmalarının kendi uhdesinde geçtiğini kabul ettiği, davacının tüm çalışmalarının devir yoluyla davalı işverene ait işyerinde geçtiğinin kabul edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Davacı işçinin tespiti istenen dönemde 5953 sayılı Kanun'un 1 inci maddesi kapsamında belirtilen işlerde “gazeteci” olarak çalıştığı ve bu dönemde 506 sayılı Kanun'un ek-5 maddesi kapsamında itibari hizmetten faydalanmasının gerektiği, davacının davalı gazetede grafiker, sayfa sekreteri ve editörlük yaptığı, haber yazdığı anlaşılmakla, Basın İş Kanun'un 1 inci maddesi kapsamında bir iş yaptığı, fikri faaliyetinin bedeni faaliyetinin üstünde olduğu kanısına varılmış, 506 sayılı Kanun'un ek 5 inci maddesindeki itibari hizmetten faydalanması gerektiği,

hizmet cetvelindeki çalışma gün sayısı esas alınmak suretiyle bilirkişi raporu doğrultusunda itibari hizmet süresinin 773 gün olduğu kabul edilmiş, davanın kabulü ile davacının 01.06.1996-31.12.2004 tarihleri arasındaki çalışmasının 506 sayılı Kanun'un ek 5 inci maddesine göre itibari hizmetten sayılması gerektiğinin ve bu sürenin 773 gün olduğunun tespitine dair karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde, davalılar vekillerince temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davalı ... temyiz dilekçesinde; davacı hakkında Kurumca yapılan işlemlerde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığını, esasen verilen kararın eksik araştırmaya dayalı olduğu, Kurum işlemlerinin yerinde olduğunu ve davanın tümden reddi gerektiğini belirterek kararın bozulmasını, istemiştir.

2.Davalı işveren şirket vekili ise temyiz dilekçesinde, Yargıtay’ın aradığı zihinsel faaliyet ve üstün yaratıcılık kriterlerinin sayfa sekreterliği konumunda çalışan bir kişi açısından gerekli olmadığı açıktır. Yani 5953 sayılı Kanun'un 1 inci maddesinde aranılan Yargıtay’ın yerleşmiş içtihatlarında defaatle yer verdiği fikir ve sanat işi yapıyor olma kriteri davacı açısından gerçekleşmemiştir. Dolayısıyla anılan kanun kapsamında çalıştırılmamış olması hukuka herhangi bir aykırılık taşımadığını belirterek verilen kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacının 01.06.1996-31.12.2004 tarihleri arasında kalan dönemde SGK'ya bildirilmiş çalışmaların tamamının 506 sayılı Kanun'un 2098 sayılı Kanun ile eklenen ve 3395 sayılı kanunla değiştirilen ek-5 maddesi anlamında itibari hizmete tabi olarak geçtiğinin tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, ile mülga 506 sayılı Kanun'un Ek 5 inci maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 40 ıncı maddesi ve 5953 sayılı Kanundur.

3. Değerlendirme

1.Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirdiği gibi, mahkemenin kararını bozmuş olan Yargıtay Hukuk Dairesince; sonradan, ilk bozma kararı ile benimsemiş olduğu esaslara usuli kazanılmış hakka aykırı bir şekilde, ikinci bir bozma kararı verilememektedir (09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, Hukuk Genel Kurulu’nun 12.07.2006 gün, 2006/9-508 E., 2006/521 sayılı kararı)

2.Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 gün ve 13/5 sayılı YİBK)

3.Eldeki davada ise uyulan bozma ilamı ve oluşan usuli kazanılmış hakkın gereği gibi yerine getirilmediği anlaşılmakta olup öncelikle davacının hizmet döküm cetvelinde yer alan bildirimlerin yapıldığı dönemden 01.06.1996-31.01.2001 tarihleri arasında dava dışı ... Yayıncılık A.Ş. hakkında husumetin yöneltilmesi ile bu şirketin faaliyetinin devam edip etmediğinin belirlenmesi veyahut diğer davalı şirkete iş yeri devrinin olup olmadığının irdelenmemesi usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

4.Diğer taraftan davacı hakkında 01.01.2004 tarihi sonrasında bildirimlerin 3 kodu ile yapıldığının anlaşılması karşısında bu bildirimlerin niteliğinin Kurumdan sorulması ile davacının isteminin bu anlamda zaten yerine getirilmiş olup olmadığı hususunun da irdelenmesi ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerekleri ile yapılan yargılamada kabule konu dönem yönünden davacının yaptığı işin somut örneklerinin bulunup bulunmadığı ve çalışmalarının niteliği ve gerçekliği bakımından tüm dönemlerde bordrolu tanıklarının beyanlarının alınması ile sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiğinin gözetilmemesi de usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle; İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,