Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/7659 K.2023/11083

Taraflar arasındaki hizmet tespitine ilişkin davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili, müvekkilinin 25.10.1988 tarihinden itibaren davalı Üniversitenin Veteriner Fakültesi Uygulama Çiftliğinde hayvan bakımı ve sair çiftlik işlerde iş Kanun'u hükümlerine tabi olarak hizmet akdi ile hizmet verdiğini ve halen uygulama çiftliğinde çalıştığını, 25.10.1988-15.11.2007 tarihine kadar geçici işçi statüsünde 8-9 ay Maliye Bakanlığı vizesi ile çalıştığını, ancak bu sürenin hitamında da veteriner fakültesin uygulama çiftliğinde fiili çalışmasının sürdürdüğünü ve çalışmasına hiç ara vermediğini, davacı maliye vizesi olmayan dönemde de fiilen ve aralıksız çalıştığını,

2007 yılında çıkan 5620 sayılı Kanun'un tanıdığı haktan yararlanarak kadrolu işçiliğe geçtiğini, 25.10.1988-15.11.2007 tarihine kadar olan süre içinde 1 yıllık hizmet sürelerinde kesintiler olduğunu, bu süreler için prim bildirgelerinin verilmediğini ve primlerin ödenmediğini belirterek, müvekkilinin davalı işyerinde 25.10.1988-15-11/2007 tarihleri arasında asgari ücret ile kesintisiz çalıştığının ve bu tarihler arasında kuruma eksik bildirilen çalışmalarının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı ... vekili, davacının üniversitenin veteriner fakültesinde 25.10.1988 tarihinde geçici olarak göreve başladığını, Maliye Bakanlığının vermiş olduğu adam/ay vizesi doğrultusunda geçici işçi olarak yılda en az sekiz, en çok on ay iş akdi ile çalıştığını, diğer aylarda ise işçilerin mağdur olmamaları açısından kısıtlı olan döner sermaye biriminin imkanları zorlanarak kendi isteği doğrultusunda belirli sürelerle sözleşme imzalayarak çalıştığını, 15.11.2007 tarihinde imzalanmış olduğu belirsiz süreli iş sözleşmesi ile daimi işçi statüsüne geçtiğini,

Veteriner Fakültesinde görevine hala devam eden davacının 25.10.1988-15.11.2007 tarihine kadar geçici işçi statüsünde olduğu için bu süre içinde kesintisiz çalışmasının mümkün olmadığını, davacının çalıştığı sürelere ilişkin tüm ödemelerinin yapıldığını, prim bildirgelerinin verildiğini, müvekkili kurumda kayıt dışı işçi çalıştırmanın mümkün olmadığını belirerek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "dosyadaki belgelerden davacının hizmet kaydında görünen 55608 sicil sayılı işyerinin unvanının ... Üniversitesi Veteriner Fakültesi, ... sicil sayılı işyerinin unvanının ise Türkiye Bilimsel A.Ş.

Kurumu olduğu anlaşılmakta olup, davacı vekilinin yazılı beyanında özetle, Veterinerlik Fakültesi Öğretim Üyesi Doç Dr....'un çiftliğe getirilen iki cins mandanın araştırılması için Tübitak ile ortak proje yürüttüğünü, davacının bu proje kapsamında sigortalı olarak bildirildiğini, başka bir işyerinde değil ...

Üniversitesi Veteriner Fakültesi Uygulama Çiftliğinde çalışmasını sürdürdüğünü belirttiği, davalı Üniversiteye yazılan müzekkereye verilen cevapta bu konuya ilişkin bilgi belge bulunmadığı belirtilmiş ise de, tanık anlatımlarından...'un Üniversitede öğretim üyesi olduğu ve belirtilen şekilde bir çalışması bulunduğu ve anlaşılmaktadır.

Davacının 55608 sicil sayılı işyerinden 1988 yılı 3 üncü dönemden itibaren sigortalı olarak bildirildiği ancak uyuşmazlık konusu dönemdeki bildirimin kesintisiz olmadığı, ... sicil sayılı işyerinden ise yalnızca 1988 yılı 3 üncü dönem 14 gün, 1989 yılı 1 inci dönem 80 gün sigortalı olarak bildirildiği görülmektedir.

Kızılcahamam Askerlik Şubesi Başkanlığı'nın 16.02.2021 tarihli yazısından davacının sevk tarihinin 03.06.1986, terhis tarihinin ise 03.12.1987 olduğu görülmekte olup, davacının askerlik görevini uyuşmazlık konusu dönemden önce yerine getirdiği anlaşılmaktadır.

Yukarıda ayrıntısı aktarılan tanık anlatımları ve dosya kapsamındaki belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, her ne kadar davacının sigortalı olarak bildiriminde kesinti bulunmakta ise de, evrak üzerinde işten çıkış yaptığı görünen işçilerin bu dönemlerde Üniversitede çalışmaya devam ettikleri anlaşılmakta olup, uyuşmazlık konusu dönemde davacının davalı ... Üniversitesinde herhangi bir kesinti olmaksızın hizmet akdi ile çalıştırıldığının yine davalı tarafından çalıştırıldığı anlaşılan tanık anlatımları ile sabit olduğu" gerekçesiyle;

"1-Davanın kabulüne,

2-Davacının 25.10.1988-15.11.2007 tarihleri arasında tescil kaydı bulunan süreler dışında davalı tarafından hizmet akdiyle çalıştırıldığının tespitine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... ve fer'i müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; yerel mahkemece eksik inceleme ile hüküm kurulduğunu, Mahkeme hükmünün açık ve anlaşılabilir olmadığı gerekçeleri ve resen tespit edilecek gerekçelerle kararın kaldırılmasını ve talep doğrultusunda karar verilmesini istemiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; Mahkemece verilen kararın usul ve Kanun'a aykırı olduğu, Kurum'un davanın açılmasına sebebiyet vermediği gerekçeleri ve resen tespit edilecek gerekçelerle kararın kaldırılmasına ve talep doğrultusunda karar verilmesini istemiştir.

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacı tarafın taleplerinin zamanaşımına uğradığı, davanın reddine karar verilmesinin gerektiği, davanın kabulüne karar verilmesinin hukuka aykırı olduğu, hükme esas alınan tanık beyanlarının gerçeği yansıtmadığı, tanık anlatımlarından hüküm kurulmasının mümkün olmadığı gerekçeleri ve resen tespit edilecek gerekçelerle kararın kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "dosyadaki bilgi ve belgelerden, davacının ... Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi nezdinde hayvan bakım ve çitflik işlerinde çalıştığını belirttiği, davacı adına uyuşmazlık konusu dönemde davalı tarafından kısmi bildirim yapıldığı, bordro tanıkları ile davacı tarafından gösterilen tanıklar beyanlarında davacının kesintisiz çalıştığını belirttikleri anlaşılmaktadır.

Somut olayda, çalışmayı doğrulayan bordro tanıklarının beyanları dikkate alınarak mahkemece verilen karar yerinde olmuştur.

Bu nedenlerle dosya kapsamı, mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden Kanun'a aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla istinaf başvurularının esastan reddine" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... ve fer'i müdahil kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Fer'i müdahil Kurum vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2. Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme Eldeki dava, davacının 25.10.1988-15.11.2007 tarihleri arasında davalı kurumda geçen çalışmalarının tespiti istemine ilişkin olup davanın kabulüne karar verilmiş ise de verilen hükmün eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

Mahkemece, davalı işverenin kamu kurumu olduğu, kamu kuruluşlarında çalışanların hizmetlerinin kayıtlara geçirilmesinin ve ücret ödemelerinin belgelere dayandırılmasının asıl olduğu, davacının kamu kurumu olan işyerinde uzun süre çalıştığını iddia ettiği göz önünde tutulmalıdır. Davacının, kayıtlarda gözükmeyen çalışmalarının hangi nedenle bildirim dışı kaldığı gereğince ve yeterince araştırma konusu yapılmamıştır.

Davacının, kamu Kurumu olan ... bünyesinde geçen çalışmalarının resmî kayıtlara geçirilmesi ve ücret ödemelerinin belgelere dayandırılması asıl olup davacının bu işyerinde imzalı sözleşmeler, puantaj kayıtları ve buna uygun ücret ödemeleri yapılarak çalıştırıldığı anlaşılmakta olup aksinin eşdeğer belgelerle kanıtlanması gerekmektedir. Mahkemece, davacının ara dönemlerde çalıştığı kabul edilmiş ise de bu dönemlerde çalıştığına yönelik yazılı belge bulunup bulunmadığı, ücretlerinin ne şekilde kim tarafından ödendiği, buna dair muhasebe kayıtları ve ödeme belgeleri araştırılarak gerçek çalışma olgusu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde ortaya konulduktan sonra sonucuna göre karar verilmelidir.

VI. KARAR

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,