Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/8740 K.2024/7845

Taraflar arasındaki Kurum işleminin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince asıl ve birleşen davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Asıl davada davacı vekili, 03.12.2014 tarih, PRG (ŞÖ) 46, HG (45) sayılı iş müfettişliği raporundaki tespitler doğrultusunda, fazla çalışma, bayram ve genel tatili çalışmalarına ilişkin prim belgelerinin 5510 sayılı Yasa'nın 86 ncı maddesi uyarınca yazının tebliğinden itibaren bir aylık süre içinde düzenlenip Kuruma verilmesi istemini içeren, 18.09.2015 tarih, 4825128 sayılı Kurum işleminin iptalini talep etmiştir.

Birleşen davada davacı vekili, ..., 20.01.2021 tarih ve E-41438108-202.01.01-18608570 sayılı işleminin, 17.02.2021 tarih, E-41438108-202.01.01-20442140 sayılı yazısı ekinde yer alan 15.02.2021 tarih ve 2021/01 karar no.lu kararının ve karara konu prim borcu ve gecikme zammının iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili, haksız ve yersiz olarak açılan davanın reddinin gerektiğini, ... köyü, ... adresinde kurulu olan ve mermer işi yapan şirket iş yerinde 20.25.26.08.2014 ve 24.27.28.30.10.2014 tarihlerinde yapılan ve 01.01.2013-31.07.2014 dönemini kapsayan teftişte Sosyal Güvenlik Mevzuatı yönünden tespit edilen aykırılık ve noksanlıkların belirlendiğini ve bu konularda ilgili davacı şirkete ceza tahakkuk ettirildiğini, 157 işçinin 01.02.2014-31.07.2014 tarihleri arasında fazla mesai ücretlerinin ödenmediğini ve ek prim tahakkuk ettirilmediğini,

işçilerin 30.08.2013 tarihinde yapmış oldukları genel tatil ücretlerinin ek ücretinin ödenmediğini, 30 Ağustos Zafer bayramında 124 işçinin bilfiil çalıştığını, ayrıca dini bayramlarda çalışanların ek ödemelerinin yapılmadığını, tüm bu hususların Kurum tarafından tutanak ile tespit edildiğini ve Kurum tarafından işlem yapıldığını, Kurum işleminin yerinde olduğunu beyan ederek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Birleşen davada ise derdestlik itirazında bulunularak, Kurum işleminin yerinde olduğu, açılan davanın haksız ve yersiz olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmesi talep edilmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı ile asıl ve birleşen davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili, hükme esas alınan bilirkişi raporunu düzenleyen bilirkişinin dava konusu alanda uzmanlığı bulunmadığından raporun denetime elverişli olmadığını, imzalı ücret hesap pusulaları ve puantaj kayıtlarının dikkate alınmadığını, fazla mesai yapıldığına ilişkin iddiaların aksinin yazılı delil ile ispatlanamadığını, çalışma ve ara verme saatlerinin İş Kurumuna bildirildiğini, fazla çalışmaya yönelik hiçbir şüpheye yer olmaksızın tespit bulunmadığını, ücret bordrolarının, iş müfettişlerinin raporunun aksini ispatladığını,

2013 yılında Zafer Bayramının Cuma gününe denk geldiği ve İş Kurumuna Cuma günü ara verme günü olduğunun bildirildiği hususunun değerlendirilmediğini, teftişteki tespitlerin yazılı delile dayanmadığını, 2014 yılı Şubat ayından itibaren özel güvenlik görevlileri ile çalışılmaya başlanıldığından bekçi çalıştırılmadığını beyanla İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Muğla İş Mahkemesinin, 03.11.2022 tarihli, 2021/207 E., 2022/375 K. sayılı kararına yönelik davacı vekilinin istinaf başvurusunun Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili, yeterli inceleme yapılmadığının, ret kararının yerinde olmadığını belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Asıl davada uyuşmazlık, Kurumun 18.09.2015 tarihli, 4825128 sayılı Kurum işleminin iptali, birleşen davada prim borcu ve gecikme zammı tahakkuk ettirilmesine ilişkin Kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 5510 sayılı Kanun'un 86, 88 inci maddeleridir.

3. Değerlendirme

5510 sayılı Kanunun 80/1 maddesi uyarınca;

"4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir.

a) Prime esas kazançların hesabında;

1) Hak edilen ücretlerin,

2) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların,

3) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt bentlerde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin,

brüt toplamı esas alınır".

Aynı maddenin aynı fıkrasının (d) bendi uyarınca ise;

"Ücretler hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulur. Diğer ödemeler ise öncelikle ödendiği ayın kazancına dahil edilir ve ücret dışındaki bu ödemelerin yapıldığı ayda üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı geçmemek üzere üst sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilâve edilir. Toplu iş sözleşmelerine tabi işyerleri işverenlerince veya kamu idareleri veya yargı mercilerince verilen kararlara istinaden, sonradan ödenen ücret dışındaki ödemelerin hizmet akdinin mevcut olmadığı veya askıda olduğu bir tarihte ödenmesi durumunda, 82 nci madde hükmü de nazara alınmak suretiyle prime esas kazancın tabi olduğu en son ayın kazancına dahil edilir".

Keza aynı kanunun 88/1 maddesi uyarınca da;

"4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalıları çalıştıran işveren, bir ay içinde çalıştırdığı sigortalıların primlerine esas tutulacak kazançlar toplamı üzerinden bu Kanun gereğince hesaplanacak sigortalı hissesi prim tutarlarını ücretlerinden keserek ve kendisine ait prim tutarlarını da bu tutara ekleyerek en geç Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar Kuruma öder.

Hak edilen ancak, ödenmemiş olan ücretler üzerinden hesaplanacak primler hakkında da birinci fıkradaki hüküm uygulanır".

Görüldüğü gibi Kurum prim alacağının ödenmesi için ücretin ödenmesi veya en azından hak edilmesi gerekir. Genel denetim sonrası işyerinde salt fazla mesai yapıldığının tespit edilmesi yeterli değildir. Hak etme ve ödeme olgusu içinde hak eden sigortalının da ne kadar ücret alacağı olduğunun tespiti gerekir. Bu ise sigortalının bu tespite dayanarak fazla mesai ücret alacağını talep etmesine bağlıdır.

İnceleme konusu dosyada; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı iş müfettişleri tarafından tanzim edilen 03.12.2014 tarih ve PRG (ŞÖ)46, (HG)45 sayılı raporda; iş yerinde fiilen çalıştıkları tespit edilen sigortalılarla ilgili 01.02.2013 – 31.07.2014 tarihleri arasına ilişkin olarak; iş yerinde fazla çalışma ve fazla mesai yapıldığının tespit edildiği, bu nedenle ek aylık prim ve hizmet belgelerinin 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesi kapsamında bir ay içerisinde verilmesine ilişkin 18.09.2015 tarihli, 4825128 sayılı yazısının davacı şirkete tebliğ edildiği ve prim borcu ile gecikme zammı tahakkuk ettirildiği anlaşılmaktadır.

Eldeki dava dosyasında ödeme ve hak etme olgusu açısından öncelikle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı müfettişleri tarafından düzenlenen raporda ismi geçen işçilerin fazla mesai ücretleri için dava açıp açmadıkları araştırılmalı ve açılan davalar sonucu verilen kararların akibetleri irdelenmelidir. Bunun yanında müfettiş raporunda isimleri bulunan ve bilhassa müfettiş tarafından ifadelerine başvurulan işçiler tespit edilerek konuyla ilgili beyanları alınmalı ve tüm bu deliller toplandıktan sonra dosya alanında uzman (mermer işleme tesisi vb.) bilirkişi heyetine tevdi edilerek, müfettiş raporundaki tespitler ile davacı şirketin itirazları hakkında somut değerlendirmeler içeren bir bilirkişi raporu alındıktan sonra, varılacak sonuca göre karar verilmelidir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Peşin yatırılan temyiz harcın istek halinde ilgiliye iadesine,