Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/8787 K.2023/10378

Taraflar arasındaki tespit davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılması ile davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili, müvekkili ile dava dışı Bornova Belediyesi Spor İşleri Müdürlüğü arasında 18.04.2017 tarih ve 2016/468012 nolu Hizmet Alımları Tip Sözleşmesi ile Bornova Belediyesine 33 aylık Personel Hizmet Alımı işi için 104 işçi istihdam edildiği,Sosyal Güvenlik Kurumunda ... işyeri sicil numarası ile açılan dosyadan 104 işçiye ödenen yemek ve yol ücretlerinden haksız tahsil edilen sigorta primlerinin iadesinin gerektiği, Hizmet Alımları Tip Sözleşmesinin 7 nci maddesinde yol ve yemek bedellerinin sözleşme bedeline dahil olduğunun açıkça belirtildiği,

davacı şirketin sözleşmeyle üstlendiği işi ihale ve teknik şartnameye uygun olarak ifa etmiş olup istihdam ettiği işçilerin maaş ve sigorta primlerini eksiksiz ödediğini, toplamda ödenen 449.398,08 TL’lik yol ve yemek ücretinden prim istisnası ve işçi payı düşüldüğünde müvekkil şirketten 101.114,568 TL tutarında SGK prim kesintisinin haksız yapılmış olduğunu, bu tutarın iadesi gerektiğini, Sosyal Güvenlik Kurumu yasa maddelerinde ve Yargıtay kararlarında da belirtildiği üzere yol ve yemek yardımlarının sigorta primine esas kazanca dahil edilemeyeceğini, 01.05.2017 – 31.03.2018 tarihleri arasında sigortalılara ödenen yemek ve yol yardımının,

istisna edilen kısım dışındaki kısmının, davalıdan faiziyle tahsili gerektiğini ve haksız tahsil edilen sigorta priminin yatırıldığı tarihten itibaren işlemiş yasal faiziyle tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili, davacı tarafça iadesi istenen miktarın tamamının işveren hissesi olmaması halinde sigortalı payının davacı işveren tarafından talep edilmesi mümkün olmadığından davacının yersiz ödediği iddia edilen primlerde sigortalı payı yönünden aktif husumet ehliyeti bulunmadığından husumet itirazında bulunduklarını, 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddesinin b) bendinde;

‘Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları,görev yollukları,seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı,iş sonu tazminatı, veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme,keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibariyle belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin %30’unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz’ .c) bendinde;

‘ (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime esas kazanca tabi tutulur.Diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnalar bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınmaz.’’dendiğini, yollukların kapsamının 6245 sayılı Harcırah Kanunu ile memurlara tanınan haklar çerçevesinde belirlenmesi gerektiğini, ferdi hizmet sözleşmesine veya toplu sözleşmeye dayanılarak,

sigortalılara yapılan ayni nitelikteki ödemeler yolluk sayılarak miktarı ne olursa olsun, prime esas kazançlar dışında tutulması gerektiğini,aksi durumda çalışanlara ücret olarak ödenmesi gereken miktarların prim ödemesinden kurtulmak için kötü niyetli olarak yol veya yemek bedeli olarak gösterilerek prime esas kazanca dahil edilmemesi ve çalışanların da bu yolla bağlanacak yaşlılık aylığının düşük olmasına yol açacağını, davacının prim iadesi için Kuruma başvurusunun bulunmadığını, haksız ve hukuki dayanaktan yoksun davanın reddi gereğini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile " ... sicil sayılı işyerinden;

* 01.05.2017 - 31.03.2018 tarihleri ararsında sigortalılara yol ve yemek olarak ödenen brüt ücret tutar toplamı 449.398,08. TL tespit edildiği,

* 01.05.2017 - 31.03.2018 tarihleri ararsında sigortalılara yol ve yemek olarak ödenen brüt ücret tutar toplamı 449.398,08. TL'nin % 22,5 oranındaki işveren payı toplamı 101.114,57 TL hesaplandığı ..." gerekçesiyle;

"1-Davanın kabulü ile

01.05.2017- 31.03.2018 tarihleri arasında sigortalılara yol ve yemek olarak ödenen brüt ücret tutar toplamı 449.398,08 TL'nin %22,5 oranındaki işveren payı toplamı olan 101.114,57 TL miktardan taleple bağlı kalınarak 5.000 TL'nin sigorta priminin yatırıldığı tarihten itibaren işlemiş yasal faizi ile davalıdan alınarak davacıya verilmesine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı vekili, resmi Kurum kayıtlarına dayanmayan, eksik inceleme ve araştırma neticesinde usul ve kanuna aykırı karar verildiğini beyanla ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "...

Somut olayda, davacı adına tescilli 1621706.35 sicil sayılı işyerinden 01.05.2017 - 31.03.2018 tarihleri arasında çalıştırılan işçilere ödenen yol ve yemek yardımının istisna edilen kısım dışındaki kısmının davalıdan tahsili isteminde, istinaf yargılama sırasında ek bilirkişi raporu alınarak yapılan değerlendirme sonucunda, 5510 sayılı Kanun’un 80/1-c maddesinde ifade edildiği üzere b bendinde belirtilen prime esas kazanca tabi olmayacak kazançlar istisnai olarak sayılmış, bunlar dışında kalan yardımların prime tabi tutulacağı, ayni yardım eğer nakdi olarak yapılmışsa prime tabi olması gerektiği,

belirtilen istisnalar dışında kalan yardımların ayni yardım yerine geçen nakdi ödemeler de sigorta primine konu olması gerektiği, diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnalar bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınmayacağı ifade edilmekle, yemek yardımlarının istisna dışında kalan kısmının ve yol yardımının 5510 sayılı Kanun’un 80/1-b maddesinde ifade edilen istisnalardan olmadığı için 5510 sayılı Kanun'un 80/1-c maddesine dayanarak SGK primleri kapsamında olması gerekmekle, 5510 sayılı Kanun’un m. 80/1 maddesindeki yasal düzenlemeye göre,

01.10.2008 tarihi sonrası dönemde nakit olarak yapılan “yemek yardımının” primden istisna olan kısmı düşüldükten sonra kalan tutarının ve yol bedeli altında yapılan nakit ödemelerin tamamından sigorta primi kesilmesi gerektiğinden davacının talebinin kabulünün mümkün olmadığı gözetildiğinde, iadesi istenecek prim bulunmadığı halde, yanılgılı değerlendirme sorucunda davayı kabul eden ilk derece mahkemesi kararının hatalı olduğu" gerekçesiyle;

" ... 1. İş Mahkemesi'nden verilen 2018/420 Esas 2020/77 Karar sayılı kararının kaldırılmasına, 1-Davanın reddine" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü gerekçelerle davanın kabulü ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, yol ve yemek yardımlarının prime esas kazanca dâhil olmadığının tespiti ile Kurumca haksız olarak tahsil edilen primlerin yasal faizi ile tahsiline ilişkindir.

2. İlgili Hukuk Davacıya ait taleplerin, 01.05.2017-31.03.2018 tarih aralıklarına yönelmesi karşısında, davanın yasal dayanakları, sigortalı ve işverenin Sosyal Güvenlik Kurumuna ödeyecekleri primlerin matrahını teşkil eden sigortalı kazançlarının nelerden ibaret olduğu ve istisnalarını gösteren 5510 sayılı Kanunun 80 inci maddesidir.

5510 sayılı Kanun'un 80/1 inci maddesinde; “4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir. a) Prime esas kazançların hesabında; 1) Hak edilen ücretlerin, 2) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların,

3) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt bentlerde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır.

b) Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin % 30’unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz.

c) (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime esas kazanca tabi tutulur. Diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnalar bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınmaz.

d) Ücretler hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulur. Diğer ödemeler ise öncelikle ödendiği ayın kazancına dahil edilir ve ücret dışındaki bu ödemelerin yapıldığı ayda üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı geçmemek üzere üst sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilâve edilir.

Toplu iş sözleşmelerine tabi işyerleri işverenlerince veya kamu idareleri veya yargı mercilerince verilen kararlara istinaden, sonradan ödenen ücret dışındaki ödemelerin hizmet akdinin mevcut olmadığı veya askıda olduğu bir tarihte ödenmesi durumunda, 82 nci madde hükmü de nazara alınmak suretiyle prime esas kazancın tabi olduğu en son ayın kazancına dahil edilir.

Bu durumlarda sigorta primlerinin, yukarıda belirtilen mercilerin kararlarının kesinleşme tarihini izleyen ayın sonuna kadar ödenmesi halinde, gecikme cezası ve gecikme zammı alınmaz ve 102 nci madde hükümleri uygulanmaz."

3. Değerlendirme Yukarıdaki yasal düzenleme ve açıklamalar ışığında dava değerlendirildiğinde, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'ndan yemek muafiyet listesi celbi ile işçi ve işveren paylarının bildirilmesi ile işveren hissesi ayrıştırılmak suretiyle Kurumca tutarları yıllar itibariyle belirlenecek yemek ücretinin prime esas kazanca tabi tutulmayacağı, bu miktarı aşan yemek ücretinin ve yol ücretinin dahi prime esas kazanca tabi tutulacağının gözetilmesi ve buna göre miktarlar tespit edilmeli ve sonucuna göre bir karar verilmelidir.

1-Bu kapsamda, Mahkemece, davacı şirketin dosya arasına sunduğu ve Kurumca doğrulanıp doğrulanmadığı anlaşılmayan bordro icmallerinde yer alan tutarlar esas alınarak kurumdan sorulmaksızın hesap yapılmak suretiyle ödendiği belirtilen yol ve yemek yardımı başlığı altındaki tutarlar dikkate alınmış olup, dosya arasındaki belgelerden davalı kurumdan gelen ve yol yardımlarının sigorta primine esas kazanç içerisinde değerlendirildiğine dair herhangi bir bordro veya belge bulunmaması karşısında, Mahkemece,

öncelikle davalı Kuruma verildiği esnada bordrolarda hak edilen ücret dışında ayrıca belirtilen yol ve yemek yardımlarına dair yardımların varlığı araştırıldıktan sonra, dava konusu dönem içinde, ödenen sigorta primi ve işsizlik sigortası prim tutarları, ait oldukları dönemler ve ödeme tarihleri üzerinden, konusunda uzman bilirkişi marifetiyle, çalışan her bir sigortalı bazında ödenen yol ve yemek yardımı tutarları tespit edilmeli ve iadesi gereken tutarın Kurum verileri ile doğrulandıktan sonra usulünce belirlenmelidir.

2-Ayrıca yapılacak bilirkişi incelemesinde, yasal tarifeye göre muaf olunan yemek ücreti belirlenmeli, bu miktarın üzerinde fazla yapılan yemek ödemeleri dikkate alınarak irdeleme yapılmalıdır.

Açıklanan maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın, eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeyle yazılı şekilde hüküm kurulması, usûl ve kanuna aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan Sebeplerle;

Temyiz olunan, Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,