Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/9567 K.2023/11535

Taraflar arasındaki hizmet tespitine ilişkin davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince fer'i müdahil Kurum vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davalı vekilinin istinaf başvurusunun süre yönünden usulden reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin 01.08.2009 tarihinden 08.10.2012 tarihine kadar davalı ... Belediyesinde kesintisiz olarak asgari ücretle park bahçe, kafeterya, restorant, otopark vb. alanlarda çalıştığını, 08.10.2012 tarihinde haksız ve kanunsuz olarak müvekkilinin iş akdine son verildiğini, müvekkilinin kesintisiz olarak çalışmasına rağmen 2009 yılından 29 gün, 2010 yılından 208 gün, 2011 yılından 190 gün ve 2012 yılından 278 gününün SGK'ya bildirilmediğini, müvekkilinin primleri yatırılmayan çalışmalarının tespiti ile çalışmalarına ilişkin primlerin davalı işveren ... Belediyesinden tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı ... Belediyesi vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının iddia ve taleplerinin haksız olduğunu, gerçekle bağdaşmadığını, davacının SGK kayıtlarında görülen çalışmaları dışında başkaca çalışmasının bulunmadığını, davacının kayıtlarının incelemesinde kesintili olarak belirli sürelerle farklı işverenler nezdinde belediyeye ait birimlerde çalıştığını, bir süre Samsun ...

İl Müdürlüğü tarafından yürütülen toplum yararına programlarda bir süre belediyede mevsimlik (geçici) işçi olarak yüklenici şirket ... İnşaat Temizlik Ticaret Ltd. Şti'de çalıştığını, toplum yararına çalışma programlarına katılanların aldığı ücret, SSK, vergi gibi ödemelerin ...

İl Müdürlüğü tarafından karşılandığını, davacının mevsimlik işçi olarak çalıştığı döneme ait sigorta primlerinin düzenli olarak ödendiğini, iddiaları kabul anlamına gelmemekle birlikte davacının taleplerinin zamanaşımına uğradığını, haksız ve hukuka aykırı olarak açılmış davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Fer'i Müdahil SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının hizmet tespiti taleplerinde hak düşürücü sürenin geçmesi nedeniyle reddinin gerektiğini, tanık dinletilmesine muvafakatlerinin olmadığını, kesintisiz çalışma iddiasının yazılı delillerle kanıtlanması gerektiğini, davacının çalışmalarının gerçek olduğunun ve bir hizmet akdine dayalı olarak gerçekleşip gerçekleşmediğinin araştırılması gerektiğini, yasal dayanaktan yoksun olarak açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacı ... , 01.08.2009 tarihi ile 08.10.2012 tarihleri arasında, kesintisiz ve asgari ücretle, davalı ... işçisi olarak çalıştığının tespitine,karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı ... Belediyesi vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacının davasını ispat edemediğini, tanıkların beyanlarında davacı hakkında net bir şey söylenmediğini, tanık beyanları somut olaylara dayalı olmadığı için itibar edilemeyeceğini, davalının çalıştığını söylediği işyerinin Belediye olması sebebiyle çalıştığını iddia ettiği döneme ilişkin ücret bordrolarının ve çalışmalara ilişkin belgelerin eksiksiz getirtilmesi, komşu işyeri araştırması yapılması buna göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile hüküm kurduğunu, bu nedenlerle Mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilemesini talep ettiğini bildirmiştir.

Fer'i müdahil SGK vekili istinaf dilekçende özetle; davanın hak düşürücü sürenin geçmesi nedeniyle reddedilmesi gerektiğini, diğer yandan davanın esası bakımından da ispatlanmadığı için reddi gerektiği halde kabulüne karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu, davacının çalışmalarının gerçek olduğunun ve bir hizmet akdine dayalı olarak gerçekleşip gerçekleşmediğinin araştırılması gerektiğini, giriş çıkış bildirgesi verilmesi ve hizmetlerinin bildirilmesinin davacının çalışmalarının kesintili olduğunu gösterdiğini belirterek Mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep ettiklerini bildirmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile özellikle davalı Kurum tarafından davacının çalışmalarının 01.07.2009 - 31.12.2009, 25.06.2010 - 17.11.2010, 09.02.2011 - 07.03.2011, 12.03.2011- 22.08.2011 tarihleri arasında kesintili olarak kuruma bildirilmiş ise de dosya kapsamında davacının imzası bulunan işten ayrılış ve başlayış bildirgelerinin bulunmaması,

dinlenen tanıklar ..., ..., ..., ... ve ... tarafından davacının kesintisiz ve sürekli çalıştığının bildirildiğinin anlaşılmasına göre çalışmanın blok çalışma niteliğinde ve kuruma bildirim tarihinden sonraki döneme ilişkin olması sebebiyle çalışmanın hak düşürücü süreye uğramadığının belirgin olduğunun anlaşılmasına göre davalı vekilinin ve fer'i müdahil Kurum vekilinin istinaf istemlerinin 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b.1 inci maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı ... ve fer'i müdahil Kurum vekilleri, istinaf sebeplerine benzer gerekçelerle İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1) Dava, 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9 uncu maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde Mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

2) Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3. Değerlendirme 1-Bölge adliye Mahkemesi'nin 28.04.2023 tarihli kararında davalı vekilinin istinaf kanun yolu başvurusunun süre yönünden usulden reddine karar verilmiş, davalı vekilinin itirazı üzerine verilen 06.06.2023 tarihli ek kararla maddi hataya dayalı olduğu gerekçesiyle Daire kararının ortadan kaldırılmasına davalı ve fer'i müdahil Kurum vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiş ise de maddi hataya dayalı olduğu gerekçesiyle verilen kararın ortadan kaldırılamayacağının gözetilmemesi isabetsiz olup sonuca etkili olmadığından bozma sebebi yapılmamıştır.

2-Eldeki davada Mahkemece verilen karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olup yapılan araştırma hüküm kurmaya yeterli değildir.

Davacının çalıştığı işyerinin resmi kurum niteliğinde Belediye işyeri olup tüm işlem ve eylemlerinin resmi olarak yapılmasının esas olduğu, davacının sürekli çalıştığı iddiası karşısında, mahkemece resen araştırma ilkesi gereğince davacının beyanı alınarak, davalı kamu kurumu işyeri olan belediyede her yıl belediyenin hangi işyerlerinde kimlerle çalıştığı, emir ve talimatları kimden aldığı, ne iş yaptığı, ödemelerin nasıl, ne şekilde, hangi işlemler sonucu yapıldığı açıklattırılarak davacının davası somutlaştırılmalı;

belediyeden ilgili birimlerdeki bu çalışmaları ile ilgili işe giriş çıkış bilgileri, sözleşmeler, ücret bordroları, puantaj kayıtları istenmeli, davacı ile ilgili belge yoksa bu birimlerde diğer çalışanların listesi ve işyeri bordroları istenerek bu birimler nezdinde resmi sıfatla çalışan kişiler (müdür, amir, memur gibi) ile bordrolu çalışanlar tespit edilerek beyanlarına başvurulmalı, belge gönderilmemesi halinde sebepleri üzerinde durulmalı, resmi veya yazılı kayıtların bulunmadığı tarihlerde alınan bu beyanlar ile eldeki deliller bir arada değerlendirilmeli,

ayrıca davalı işverenin kamu kurumu olduğu ve kamu kuruluşlarındaki çalışanların hizmetlerinin kayıtlara geçirilmesinin ve ücret ödemelerinin belgelere dayandırılmasının esas olduğu göz önünde tutulmak suretiyle uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek, eksik araştırma ve inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,