Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/10028 K.2024/13097

Bölge Adliye Mahkemesi kararı feri müdahil Kurum vekili ve davalı vekili tarafından ayrı ayrı temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı müvekkilinin Sivas Belediyesinin halı atölyesinde 19.07.2011 tarihinde çalışmaya başladığını ve halı dokuyarak atmış olduğu ilmek sayısına göre ücret aldığını, ücretlerin belediyeye bağlı olan ... Şehir Kültür Sanat Derneği tarafından ödendiğini, asgari ücretten daha düşük ücretle çalıştırıldığını, işyerinde haftanın 5 günü 08.00-17.00 arası sürekli çalıştığını, işyeri ile ilgili emsal mahkeme kararı ve Kurum müfettişleri tarafından tutulan tutanağa rağmen Kurum başlangıcı ve hizmetinin bildirilmediğini belirterek, davacının 19.07.2011-05.09.2014 tarihleri arası dava konusu hizmetinin tespitini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; hak düşürücü süre ve zamanaşımı sürelerinin geçtiğini, davacının, müvekkili belediye bünyesinde herhangi bir çalışmasının söz konusu olmadığını, davacı ile belediye arasında işçi-işveren ilişkisi bulunmadığını, emir ve talimatın belediye tarafından verilmediğini, ödemelerin ... Şehir Kültür ve Sanat Dermeği tarafından yapıldığını, belediye tarafından bir iş karşılığı bordroya bağlı bir ücret ödemesi bulunmadığını, davacının, belediye bünyesinde dönem dönem ve fasıllarla faaliyet gösteren halıcılık kurslarına kursiyer olarak katıldığını, davalı belediyenin bu iş dolayısı ile ticaret yapma ya da kar elde etme düşüncesi bulunmadığını, kursların sosyal amaçlı olarak açıldığını belirterek, davanın reddini istemiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının iddialarını destekleyen bilgi ve belgeye rastlanılamadığını, davacının iddialarının yersiz olduğunu, hizmet tespiti davalarının kamu düzenine ilişkin olduğundan davaya ilişkin hususların re’sen araştırılması, özel bir duyarlılıkla yürütülmesi gerektiğini beyanla, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; ''Davacının davasının kabulüne; 1-Davacının 19.07.2011-05.09.2014 tarihleri arasında davalı ... bünyesinde faaliyet gösteren Halı Dokuma Atölyesinde ayda 20 gün olmak üzere toplam 750 gün süreyle hizmet akdine tabi işçi olarak asgari ücretle çalıştığının tespitine, bu çalışmaların davacının diğer hizmetleri ile birleştirilmesine,'' dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ve feri müdahil Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında istinaf başvurusunun esastan reddi kararı verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davalı SGK vekili temyiz dilekçesinde özetle; cevap dilekçesinde belirttiği hususları ile istinaf dilekçesinde belirttiği hususları aynen tekrarla kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu beyan etmiştir. 2.Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; cevap dilekçesinde ve istinaf dilekçesinde belirttiği hususları tekrar ettiği, bir kısım tanık beyanlarının kendi iddialarını doğruladıklarını, kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu beyan etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık konusu; hizmet tespitine ilişkindir.

1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

2.Bu tür sigortalı hizmetlerin saptanmasına ilişkin davalar, sonuç itibariyle sigorta primlerinin işverenden tahsilini ve Kurum kayıtlarının düzeltilmesini de gerektireceğinden gerçek işveren ve kurum kayıtlarında işveren olarak görünen kişilerin de belirlenerek davaya katılmaları sağlanmalı, bu yöndeki işyeri bilgi ve belgelerine ulaşılması, bir başka anlatımla, davanın sübutu, kanıtlama yükümlülüğü ve verilen kararın infazı açısından, husumetin tüm işverenlere birlikte yöneltilmesi zorunludur.

Eldeki dava, davacının, davalı işyeri nezdinde 19.07.2011- 05.09.2014 tarihleri arası çalıştığının tespiti istemine ilişkin olup davanın kabulüne karar verilmiş ise de Mahkemece verilen hükmün eksik araştırma ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

Somut olayda, davacının halıları Sivas ... Şehir Kültür ve Sanat Derneğinde dokuduğu, buna ilişkin belgelerin adı geçen Dernek tarafından düzenlendiği ve ödemelerin Dernek tarafından yapıldığı dikkate alındığında, Mahkemece gerçek işverenin kim olduğu hususu araştırılmalı, Sivas Belediyesinin ne şekilde işveren olduğu tartışılıp işverenin Dernek olması halinde işveren davaya dahil edilerek delilleri sorulmalı ve sonucuna göre karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR