Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/10081 K.2025/5048

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı ...’nun eşi ... ... ...’nun 24.03.2015 tarihinde meydana gelen trafik kazasında vefat ettiğini, müteveffanın pasta ustası olup kazanın gece vardiyasına gitmekte iken meydana geldiğini, içinde bulunduğu aracın müteveffanın çalıştığı şirket olan ...

Unlu Mamuller Şirketine ait olduğunu, sürücüsünün de şirket hissedarlarından ...’ın eşi ... olduğunu, müteveffanın kaza tarihinde ve öncesinde aralıksız olarak davalı şirkette çalıştığını, müteveffanın ... Unlu mamulleri Gıda Tur. San. Tic. Ltd. Şti.’nin Saray şubesinde işe başladığını şirket sahibinin vefatı üzerine şirketin hissedarı ...’ın aynı adreste kurduğu ... Süt Mamulleri Gıda San. Tic. Ltd.

Şti.’de aynı görevine aralıksız devam ettiğini ancak sigorta bildirimlerinin yapılmamış olduğunu beyanla müteveffanın sigortasız çalıştırıldığının tespit edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının eşi ... ... ...’nun müvekkili şirkette 15.12.2014 tarihinde ...

Bulvarı No: 244 adresindeki şubede işe başladığını, 02.03.2015 tarihinde şirket olağanüstü genel kurul toplantısında müteveffanın çalıştığı şubenin kapanışına karar verildiğini, kararın Ticaret Sicil Gazetesi'nde de yayınlandığını, şubenin kapanışı üzerine şubede çalışan işçilere şirketin diğer şubelerinde çalışma teklifi götürüldüğünü ancak müteveffanın diğer şubelerin evine uzak olması sebebiyle teklifi kabul etmediğini ve kendi rızası ile 05.03.2015 tarihinde işi bıraktığını, aynı gün SGK çıkışının da verildiğini,

aracın müvekkili şirkete ait ise de araç sürücüsü ...’ın aracının arızalı olması nedeniyle geçici olarak alınan şirket aracıyla kaza meydana geldiğini, müteveffanın 05.03.2015 tarihinden itibaren müvekkili şirketle ilgisinin bulunmadığını, müteveffanın aynı adreste faaliyet gösteren ... Süt Mam. Gıda San. Tic. Ltd. Şirketinde çalıştığını savunarak davanın reddini talep etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurumca tesis edilen işlemlerde kanun ve mevzuata aykırılık bulunmadığını, yetki, derdestlik, husumet, hak düşürücü süre ve zamanaşımı itirazında bulunduklarını ileri sürerek davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Davanın kısmen kabulü ile 1-... ... ... ...'nun davalı işverene ait ....06 sicil numaralı işyerinde 06.03.2015-23.03.2015 tarihleri arasında 18 gün, aylık 1.250,00 TL ücret karşılığı çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili, davanın tam kabulü ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir. Davalı vekili, davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir. Fer'i müdahil Kurum vekili, davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir. 1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3. Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3.İnceleme konusu eldeki davada, davacı murisi ... ... ...'nun 06.03.2015-24.03.2015 tarihleri arasında davalı iş yerinde fiili hizmetinin tespitini talep ettiği, Mahkemece, yapılan araştırma neticesinde davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de verilen hükmün eksik araştırmaya dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

4. Dosyadaki tüm kayıtların tetkiki neticesinde, davacı murisinin 15.12.2014-05.03.2015 tarihleri arasında davalı ... Unlu Mamuller... Ltd.

Şti. adına kayıtlı ... sicil numaralı iş yerinden sigortalılık bildirimlerinin bulunduğu, söz konusu iş yeri adresinin işverenin Susuz Şubesi'ne ait olduğu, ticaret sicil kayıtlarına göre 02.03.2015 tarihinde şubenin kapatılmasına karar verilerek şube kaydının silindiği, davacı murisinin de 05.03.2015 tarihli dilekçe ile kendi isteği ile işi bıraktığına dair dilekçe imzaladığı ve 10.03.2015 tarihli ibraname ile de adı geçen şirketten alacağının kalmadığına dair imzalı beyanı bulunduğu, dava dışı ...

Süt Mamulleri Gıda San. Tic. Ltd. Şti'nin ise unlu mamuller imali ve satışı mahiyetiyle yine Susuz Mahallesi'ndeki adreste 17.04.2015 tarihinde iş yeri bildirgesi düzenlendiği; davacı murisi ...'in içinde bulunduğu, sürücüsünün dava dışı ... Süt Mamulleri Gıda San. Tic. Ltd.

Şti'nin ortağı olan ...'ın olduğu davalı şirkete ait araçla 24.03.2015 günü saat 21.50 sularında trafikte seyir halindeyken trafik kazası geçirerek vefat ettiği, söz konusu olayla ilgili olarak düzenlenen 30.03.2017 tarih ve 93206/05/İR/04 sayılı müfettiş raporu ile dava dışı ... Süt... Ltd.

Şti'nin kazanın meydana geldiği tarihte işveren olduğuna ilişkin tespit üzerine dava dışı şirketin iş yeri bildirgesinde sigortalı çalıştırılmaya başlanılan tarihin 24.03.2015 olarak düzeltildiği, murisin de bu tarihte 1 gün dava dışı şirkette sigortalı olarak resen tescil edildiği ve olayın iş kazası olduğuna karar verildiği, ayrıca 20.02.2015 tarihli Genel Kurul kararına istinaden ... Süt ... Ltd.

Şti'nin Susuz Şubesi olarak tabir edilen iş yerine nakledildiği, Şubat ayında mal alışına ait kayıt olmasa da 2015 yılı Mart ayında şirkete imalat için gerekli maddeler alınarak yevmiye defterine kaydedildiği ve 31.03.2015 tarihinde 5410 adet poğaça satışı yapıldığının tespit edildiği, resen tanık olarak dinlenilen ve davalı şirketin farklı sicil numaralı iş yerinden bildirimleri bulunan ... ... müteveffanın davalı iş yerinde çalışmaya devam ettiği, işten ayrılmadığını beyan ettiği, diğer tanık beyanlarına göre aynı adreste davalı şirketin ortaklarından ...'ın kızı ...'ın eşi ...'la birlikte ortağı olduğu ...

Süt ... Ltd. Şti.'nin faaliyette bulunacağı, tanık olarak dinlenilen şirket ortağı ... dava dışı şirkette tadilat çalışmalarının bulunduğunu, davacı murisinin her iki iş yerinde de çalışmadığını iddia ettiği anlaşılmaktadır.

Yukarıda tespit edilen tüm bu hususlar karşısında, Kurum tarafından düzenlenen müfettiş raporu ile kaza gününde işverenin dava dışı ... Süt ... Ltd. Şti.'nin olduğu, olayın iş kazası olduğu ve ayın sonunda 5410 adet poğaça satışı yapıldığı hususu tespit edildiğinden, Mahkemece, dava konusu dönemde bu adreste davalı şirketin mi yoksa dava dışı ... Süt ... Ltd. Şti.'nin mi faaliyette olduğu, bu tarihler arasında üretim yapılıp yapılmadığı ve ... ...'in kaza günü de dahil olmak üzere çalışıp çalışmadığı ve gerçek işverenin hangi şirket olduğu tespit edilmeli ve sonucuna göre karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR