Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/10800 K.2025/1428

Bölge Adliye Mahkemesi kararı feri müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının Gebze ... ... Mahallesi hattında hareket memuru (kahya) olarak çalıştığını, çalışmasının 2004 aralık ayından 2013 aralık ayına kadar kesintisiz bir şekilde devam ettiğini, davalılardan şirket olan ... İnşaat Nakliyat Turz. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin sefer düzenlenecek olan hat üzerinde 6 araçlık ihale almakta olduğunu diğer davalılara bu hatları devrettiğini, talimatları davalı şirketten ve araç sahipleri ile şoförlerden aldığını, bahse konu minibüs hattında sürekli çalıştığını beyan ederek davalılar yanında geçen çalışma sürelerinin tespitini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalılara yükletilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Feri müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; husumet itirazında bulunduklarını, 5510 sayılı Kanun gereğince hizmet akdine tabi çalışmaları nedeni ile zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talepleri hariç olmak üzere dava açılmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumuna başvurulması gerektiğini, Kuruma başvurunun dava şartı olduğunu, davacının böyle bir başvuruda bulunmadığını ifade ederek dava şartı oluşmadan açılan işbu davanın reddi gerektiğini ifade etmiş, davacının çalıştığını iddia ettiği tarihlere göre 5 yıllık zamanaşımı süresi geçmiş olduğundan, davanın reddi gerektiğini,

davalı müvekkili Kurum kayıtlarında davacının çalıştığı iddia ettiği sürelere ilişkin herhangi bir kayıt bulunmadığını ifade ederek, Sayın Mahkemeden davanın reddini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacıya yükletilmesini talep etmiştir.

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi UKOME Şube Müdürlüğü 21.05.2014 tarihli (Gebze 3 İş 2013/529 E. sayılı dosya için) tarihli yazısında Gebze Arap ... Gençlik Caddesi... ve Küçük sanayi hatlarında 16.12.2013 tarihinden itibaren çalışan araçlarla ilgili liste verildiğini, bu listede B-1102 ve B-07 arasında 6 adet aracın ... İnşaat Nakliyat Turizm Sanayi ve Tic. Ltd.

Şti. uhdesinde çalıştığının sabit olduğunu, Malik listesi incelendiğinde de araç sayısından fazla malik olduğunun belli olduğunu, davacının mahalli tabirle kahya olarak çalıştığı dönem dava dilekçesinde iddia edildiğinin aksine hattı uhdesinde bulunduran şirkete ait olduğunu, hizmet bağının da bu şirketler olduğunu, diğer tüm malikler şirketin sözleşme ile kiracısı olduğunu, dava dilekçesine bakıldığı zaman hizmet akdininin 2013 aralığa kadar devam ettiğinin beyan edildiğini,

Gebze 3. İş Mahkemesinin 2013/529 Esas sayılı dosyasının incelendiğinde görüleceği üzere davacının 11.08.2013 tarihinde dosyadaki davalılara kıdem tazminatı ve işçi alacakları ile ilgili davanın ikame edildiğini, bu dava da işten ayrıldığını açıkça beyan ettiği gibi 15.06.2013 tarihinde iş akdinin bittiğinin beyan edildiğini, hem kendi beyanı hem dava açılış tarihi itibari ile hizmet tespiti için 5 yıllık zamanaşımı süresinin dolduğunu beyan ederek davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Davanın kabulü ile 1-Davacının davalılar ..., ..., ...'e ait iş yerinde 01.12.2004-15.06.2013 tarihleri arasında kesintisiz olarak çalıştığının tespitine, 2-Davalılar, ..., ... ve ... hakkında açılan dava geri alınmış olmakla bu davalılar hakkında karar verilmesine yer olmadığına, davacının bu davalılara yönelik dava hakkının saklı tutulmasına,'' dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde feri müdahil Kurum vekili, davalılar ... ve ... vekili istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında istinaf başvurusunun esastan reddi kararı verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Feri müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde belirttiği hususları tekrar ederek, kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, resen araştırma ilkesi gereğinin yerine getirilmediğini, eksik araştırma ile karar verildiğini beyan etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık konusu; hizmet tespitine ilişkindir.

1- Dava, 506 sayılı Kanun'un 79/10. (5510 sayılı Kanun’un m. 86/9.) maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır.

Maddeye göre “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların Mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.” Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir.

Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir.İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

2- İşverenlik sıfatı, çalışmanın yapıldığı iddia edilen duraktaki otobüs/minibüs işletmecilerine ait olup, söz konusu işverenlere ayrı ayrı ek dava açılmaksızın davaya dahil edilip savunma ve delilleri toplanarak sonucuna göre bir karar verilmesi gereklidir.

3- Dosya içerisinde bulunan, 10.01.2007 tarihli davalı ... ile Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Başkanlı'ğı ile ihale sonucunda 10 adet aracın, 10 yıl süre ile davalı şirkete kiralandığı, ve yine ... ile davalılar arasında 10.01.2007 tarihli araç kiralama sözleşmesinde sözleşmeye konu belirlenen araçların davalı şirkete işletme hakkını aylık ücret karşılığında 10 yıl süre ile devredildiği, davalıların sözleşmede belirtilen araçların sahibi oldukları, davacının Gebze-...- ... mahallesi halk otobüsü hareket hattında çalıştığını ve ücretini davalı şirketten ve araç sahiplerinden aldığını dava dilekçesinde dile getirdiği görülmüştür.

Bu anlamda davalı şirketin kira sözleşmesinde belirlenen işletme dönemlerinde, bu dönemler için sadece şirketin sorumlu olduğu gözetilmeli, davacının talebi dönemi içerisinde sorumlu olan iş verenler belirlenerek bu kişilere husumet yöneltilmeli, davacının talebe konu dönemde nerede çalıştığı, çalışma süresi ve şekli, davacının sorumlu olduğu araçların hangi araçlar olduğu ile bu araçların kim tarafından işletildiği, emir ve talimatları kimden aldığı, ücretinin kim tarafından ödendiği tanıklara açıklattırılmalı, davacıya hangi hatta/durakta çalıştığını açıklattırarak,

talep edilen dönemde bu durakta çalışan kayıtlı şoförleri tespit edip dinlenilmeli, durakta kayıtlı otobüs/minibüs sahiplerinin beyanını almalı, otogarda çalışan olarak tespit edilip komşu iş yeri çalışanı sıfatıyla daha önce dinlenen tüm tanıkların hizmet cetvelleri (iş yeri adresini gösterir tescil bilgileri ile birlikte) ve vergi kayıtları celbedilerek beyanlarının sıhhati denetlenmeli, böylelikle, davacının dava konusu dönemde çalışma olgusu tereddütsüz şekilde ortaya konulmak suretiyle sonucuna göre karar verilmelidir.

VI. KARAR