Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/11933 K.2024/12837

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar; davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde davacının ... sicil no.lu işyerinde işçi olarak çalıştığını, işverenin 10.12.1990 tarihinde sigortalı işe giriş bildirgesini kaşeleyip imzalayıp davalı Kuruma verdiğini, davacının bu işyerinden ayrılıp başka işyerlerinde de sigortalı olarak çalıştığını, davacının, emeklilik gün ve hesabını yaptırmak için davalı Kuruma gittiğinde, 10.12.1990 tarihinde sigortalı işe giriş bildirgesinin olduğunu ancak dönem bordrosunun verilmediğini öğrendiğini beyan ederek, davacının sigortalılık başlangıç tarihinin 10.12.1990 olarak tespit edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde, Kurum kayıtlarına göre davacıya ait 10.12.1990 tarihinde işe giriş bildirgesinin Kuruma verilmediğini, ayrıca çalışmalarla ilgili prim belgeleri ile dönem bordrolarının da Kuruma verilmediğini, bu durumun davacının ... sicil sayılı işyerinde çalışmasının olmadığını ortaya koyduğunu, işyerlerinde geçen çalışma iddialarının ancak yazılı belgelerle ispatı gerekeceğini beyan ederek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 15.11.2018 tarihli kararı ile davanın kısmen kabul kısmen reddi ile davacının, sigortalılık başlangıç süresinin 18 yaşını doldurduğu, 03.05.1992 tarihinde başlaması ve 18 yaşının altındaki hizmetinin sadece prim ödeme gün sayısına dahil edilmesi kaydı ile dava dışı ... Elektrik San. ve Tic. Ltd. Şti.'ye ait ... sicil no.lu işyerinde 10.12.1990 tarihinde hizmet akdine dayalı olarak sigorta primine esas kazancın alt sınırından bir gün süre ile çalıştığının ve sigortalılık başlangıç tarihinin 18 yaşını doldurduğu 03.05.1992 tarihi olduğunun tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin 15.11.2018 tarihli kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 09.06.2023 tarihli kararıyla başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA KARARI

A. Bozma Kararı

Bölge Adliye Mahkemesinin 09.06.2023 tarihli kararının süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairenin 29.11.2023 tarihli kararı ile davacının 5521 sayılı Kanun'un 7/3. maddesinde öngörülen kuruma başvuru şartını yerine getirmediği gerekçesiyle karar bozulmuştur. B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar

İlk Derece Mahkemesinin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "....Yargıtay bozma ilamı sonrası dosyanın tetkikinde, davacı tarafından dava konusu uyuşmazlıkla ilgili olarak Kuruma 01.03.2024 tarihinde başvuruda bulunulduğu, Muğla SGK tarafından verilen cevabi yazıda, aynı mahiyetteki 02.04.2013 tarihli dilekçe üzerine gerekli incelemelerin yapılarak 12.04.2013 tarihli, 6392008 sayılı yazıyla anılan iş yerinden davacı adına düzenlenmiş bir bordroya rastlanmadığının, yapılacak bir işlem bulunmadığının bildirildiği, dava dışı ...

Elektrik San. ve Tic. Ltd.

Şti'ye ait ... sicil no.lu işyerinin 10.11.1989 tarihinde kanun kapsamına alındığı, 30.04.1991 tarihinde kanun kapsamından çıkartıldığı, 10.11.1989 - 30.04.1991 devresinde faaliyette bulunmuş olan iş yeri dosyasının 10 yıllık zamanaşımı süresinin dolması nedeniyle imha edildiği, tüm dosya kapsamı, toplanan deliller, SGK kayıtları, tanık beyanları birlikte değerlendirildiğinde; davacı adına dava dışı işveren tarafından davalı Kuruma ibraz edilen 10.12.1990 işe başlangıç tarihli sigortalı işe giriş bildirgesinin davalı Kuruma 31.12.1990 tarihinde ibraz edildiği,

yerleşmiş Yargıtay içtihatları uyarınca davacının, söz konusu 10.12.1990 işe başlangıç tarihli işe giriş bildirgesi ile davalı Kurumca kayda alındığı 31.12.1990 tarihleri arasında dava dışı işverene ait ... sicil numaralı işyerinde çalıştığı yönünde bir karinenin oluştuğu..." gerekçesiyle davanın kabulüne, davacının, sigortalılık başlangıç süresinin 18 yaşını doldurduğu, 03.05.1992 tarihinde başlaması ve 18 yaşının altındaki hizmetinin sadece prim ödeme gün sayısına dahil edilmesi kaydı ile dava dışı ...

Elektrik San. ve Tic. Ltd. Şti.'ye ait ... sicil no.lu işyerinde 10.12.1990 tarihinde hizmet akdine dayalı olarak sigorta primine esas kazancın alt sınırından bir gün süre ile çalıştığının ve sigortalılık başlangıç tarihinin 18 yaşını doldurduğu 03.05.1992 tarihi olduğunun tespitine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, davanın kabulünün gerektiğini beyanla karara karşı temyiz talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.

1.Davanın yasal dayanakları 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanun'un 2, 6, 9, 60. maddenin (G) bendi, 79, 108. hükümleridir.

Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Kanun'un belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.

Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.

Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.

Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Kanun'lar ile Yargıtayın yerleşik içtihatları gereğidir.

2.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır. Buna göre eldeki davada, Mahkemenin verdiği hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

3.Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, bozma ilamı gereği Kuruma başvuru şartının yerine getirildiği, davacı adına 10.12..1994 tarihli işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, ... Elektr. San. Tic. Ltd.

Şti. ünvanlı işverenin ... sicil no.lu işyerinin elektrik tesisat işleri mahiyetli işyeri olduğu, işyerinin 10.11.1989-30.04.1991 arası kanun kapsamında olduğu ve 1990/1 ve 2. dönem bordroları verilmişse de dava konusu 3. dönem bordrosunun verilmediği, yine 1991 yılı içinde de bordro verilmediği, işyerinin 1990 1. ve 2. dönem bordrolarında yer alan ... ile ...'ın dinlendiği davacıyı tanımadıklarını beyan ettikleri öte yandan işyerinde çalışması olmayan davacı tanıkları olarak dinlenen ... ile ... ise beyanlarında Tur Ltd.

Şti.'ye ait otel inşaatında çalıştıkları yönünde beyanda bulundukları belirtilmekle davacının hangi işyerinde, hangi işi, kimlerle yaptığı, davacının işvereni ... ...Ltd. Şti.'nin ...Ltd. Şti. ile aralarında bir taşeron ilişkisi olup olmadığı tam olarak açıklığa kavuşturulmadan, Mahkemece anılan tanık beyanları ile dosyadaki diğer deliller değerlendirilmek suretiyle eksik inceleme ve araştırmaya dayalı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.

4.Buna göre, Mahkemece, davacının ayrıntılı beyanı da alınmak suretiyle, hangi işyerinde,hangi adreste çalıştığı, hangi işi yaptığı, kimlerle birlikte çalıştığı belirlenmeli, davacının tanıklarının beyan ettiği ....Ltd. Şti. ile işe giriş bildirgesindeki işveren ... arasında taşeronluk ilişkisi olup olmadığı belirlenmeli, varlığının anlaşılması halinde ...Ltd.

Şti.'nin dava konusu dönem bordrosu getirtilerek bordro tanıkları da dinlenmeli, öte yandan çalışmanın geçtiği işyeri belirlendikten sonra bu işyerine dava konusu dönemde işyerine komşu iş yerleri ve sigortalı çalışanları emniyet, SGK, vergi dairesi, belediye nezdinde araştırılarak belirlenmeli, belirlenen bu kişilerin sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanlarına başvurulmalı,komşu işyerinin tespit edilememesi halinde davacının çalışmasını bilebilecek olan kişilerin kimler olabileceği taraflardan sorularak bu kişilerin de sigortalılık kayıtları getirtilerek dinlenmeli,

böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle, davacının işyerinde çalışıp çalışmadığı hususu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde belirlenmelidir.

Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, Mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm verilmesi, usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeple, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,