Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/13402 K.2025/5604

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili, müvekkilinin 1984 yılında çırak okuluna gittiğini, çıraklık döneminin 1986 tarihinde sona erdiğini, daha sonra davalı ...

Fabrikasında, askerlik sonrasında ise pirinç fabrikasında çalıştığını, davacının davalı Kurum tarafından SGK’ya çırak olarak bildirildiğini, çalışmalarının üretime yönelik olması nedeniyle uzun vadeli sigorta primleri ödenmek suretiyle SGK’ya bildirilmesi gerektiğini, resmi Sanat ve Meslek Okullarındaki yapım ve üretim işlerinde çalıştırılan öğrencilerin okul içindeki tatbiki mahiyette yapım ve üretim işinde çalışmaları halinde sigortalı sayılmayacakları, ancak okul dışında üretime yönelik olarak bir işte çalıştırılmaları halinde sigortalı sayılacaklarını, konu hakkında yerleşik Yargıtay kararları bulunduğunu,

açıklanan nedenlerle müvekkilinin davalı MKE nezdinde çırak olarak Kuruma bildirilen çalışmalarının (mer’i mevzuatın müsaade ettiği dönemde) uzun vadeli sigorta kollarına tabi zorunlu sigortalı olarak tespit edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı MKE vekili, zamanaşımı def’inde bulunduklarını, davacının davalı Kurum nezdindeki ... bünyesinde çalışmasına rastlanmadığını, davalı Kurumdaki çıraklık okulunun 3308 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesiyle 1986 yılında kapandığını, davacının 3308 sayılı Kanun'un 10. maddesinde aranan çırak olabilme koşullarını taşıdığından,

dava dışı Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığı Çıraklık Eğitim Merkezi (MEGSB) tarafından çıraklık eğitimine kabul edilmek suretiyle Çıraklık Sözleşmesine bağlı olarak çalıştığını, gerekli eğitimleri aldıktan sonra çıraklık diplomasına hak kazandığını, primlerinin dava dışı MEGSB tarafından ödendiğini, bu dönemde 3308 saylı Kanun gereğince asgari ücretin %30’u kadar ücret aldığını ve yılda 30 gün yıllık izin kullandığını, çıraklığın meslek ve sanat öğrenmeye yönelik bir eğitim türü olduğunu, buradaki asıl amacın üretim yapmaya değil, meslek öğrenmeye yönelik olduğunu,

çırakların üretime dayalı bir çalışma içinde olsa bile bu çalışmanın nazari olarak öğrendiklerini uygulama amacı taşıdığını, uygulamalı çalışmanın çıraklık döneminin bir parçası olduğunu, davacının da zorunlu sigortalı olarak çalışan işçilerden farklı olarak daha düşük ücret aldığını ve daha fazla yıllık izin kullandığını, 506 sayılı Kanun'un sigortalı sayılmayanlar başlıklı 3. maddesinde özel kanunda tarifi ve nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile bu Kanun'un 35. maddesi hükümlerinin uygulanmayacağı hükümlerinin bulunduğunu,

3308 sayılı Kanun'a göre çıraklık süresinin 3 – 4 yıl sürdüğünü, bu dönemde çıraklık sözleşmesi devam eden davacının hizmetlerinin işçilik olarak kabulü ile uzun vadeli sigorta kollarına tabi hizmet sayılmasının mümkün olmadığını, diğer işçiler gibi iki yıllık çıraklık okulu sonrası fabrikalarda pratik çıraklık eğitimine tabi tutulduğunu, eğitim niteliği taşıyan bu çalışmanın üretim olarak değerlendirilemeyeceğini, açıklanan nedenlerle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Fer’i müdahil Kurum vekili, davanın hak düşürücü süreye uğradığını, 3308 sayılı Kanun'un ilgili maddelerinde kimlerin çırak sayılacağının, çırakların hangi haklardan yararlandığının hüküm altına alındığını, çırakların işçi olarak değerlendirilemeyeceğini, öğrenci statüsünde olduklarını, yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı, hastalık ve analık sigorta kollarına tabi olduklarını, 18 yaşını doldurduktan sonra sözleşmesi devam eden çıraklar hakkında 1475 sayılı Kanun'un yalnızca işçi sağlığı ve iş güvenliğine ilişkin hükümlerinin uygulanabileceğini, konu hakkında emsal Yargıtay içtihatları bulunduğunu,

davacının yerine getirdiği faaliyetlerin üretime katkıda bulunma saikiyle değil de öğrenim amacının etrafında toplanması nedeniyle bir hizmet akdinden söz edilemeyeceğini, uzun vadeli sigorta kollarına tabi olamayacağını, davacının davalı işyerindeki çalışmalarının çıraklık eğitimi düzeyinde kaldığını, üretime yönelik değil öğrenime yönelik faaliyetlerde bulunduğunu, Kurumun işverenler tarafından gönderilen belgelere göre işlem yaptığını, eksik bildirilen sürelere ilişkin çalışmaların ücret tediye bordroları, işyeri puantaj kayıtları, vergi kayıtları gibi yazılı belgelerle kanıtlanması gerektiğini,

açıklanan nedenlerle davanın reddedilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 01.04.2021 tarihli ve 2019/322 E., 2021/229 K. sayılı kararıyla; davacının ... sicil no.lu davalı Kurum’da taleple bağlı kalınarak 18 yaşını ikmal ettiği 23.04.1988 ile 31.07.1988 tarihleri arasında Kuruma çıraklık statüsünde bildirilen sürelerde hizmet akdiyle uzun vadeli sigorta kollarına tabi olarak sürekli ve kesintisiz bir şekilde çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesi kararının davalı ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 24.11.2022 tarih ve 2021/1345 E., 2022/2232 K. sayılı kararı ile mahkemenin maddi vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve kanuna aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekilinin istinaf başvurularının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

Bölge Adliye Mahkemesi kararının süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, Dairece; talep edilen dönemde çalışması bulunan bordro tanıkları tespit edilerek beyanlarının alınması, kanaat edinmeye yetecek kadar tanığın dinlenilmesi, davacının çırak olup olmadığı, üretime yönelik çalışıp çalışmadığı sorularak çalışmanın üretime yönelik olup olmadığının tespit edilmesi, ayrıca okul kaydının araştırılması, çıraklık eğitim merkezinde çırak olarak iş yerinde çalıştırılmasına ilişkin varsa kayıtlar celp edilerek tanık beyanları ile birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtilerek kararın bozulmasına karar verilmiştir.

Bozma sonrası İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne, davacının ... sicil numaralı davalı MKE'nin 18 yaşını ikmal ettiği tarihten sonrası olan 23.04.1988 ile 31.07.1988 tarihleri arasındaki Kuruma çırak statüsünde kısa vadeli sigorta kollarına tabii olarak bildirilen hizmet süresini uzun vadeli sigorta kollarına tabii olacak şekilde kesintisiz çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı ve fer'i müdahil Kurum vekili, yeterli inceleme yapılmadığını belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık hizmet tespiti istemine ilişkindir. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. İnceleme konusu dosyada; davacı vekili, davacının 23.04.1988- 31.07.1988 tarihleri arasında davalı iş yerinde çalıştığının tespitini talep etmiştir. Somut dosyada Kurum fer'i müdahil olduğu halde karar başlığında ihbar olunan olarak gösterilmesi usul ve kanuna aykırı olup, bozma nedenidir. Ne var ki; bu aykırılığın giderilmesi yeniden yargılamayı gerektirmediğinden, karar bozulmamalı, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 370/2. maddesi gereğince verilen karar, düzeltilerek onanmalıdır

VI. KARAR