Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/2386 K.2024/2982

Taraflar arasındaki prime esas ücretin tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı ve davalılar vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilin Samsun İl Özel İdaresi bünyesinde çalıştığını, 02.02.2001 tarihinde kadrolu işçi statüsüne geçirildiğini ve bu yerden emekli olduğunu, müvekkilin daimi ve kadrolu işçi statüsüne tüm hak ve alacakları ile birlikte geçirilmesi sırasında yapılan intibakın yanlış tediye farkı, akdi ilave tediye farkı olmak üzere tüm alacaklarının tespiti için 2001 yılında Samsun Köy Hizmetleri Müdürlüğü'ne Samsun 1. İş Mahkemesine dava açıldığını,

İl Özel İdarelerin tüzel kişiliği kaldırıldığından bu tür davalarda sorumluluk Büyükşehir Belediyesi'ne geçtiğini ve davanın Samsun Büyükşehir Belediyesi aleyhine açıldığını, işbu davanın kısmen kabul ile sonuçlandığını ve kararın kesinleştiğini, müvekkilin 14. derece 22. kademede olduğunun tespit edildiğini, ücret farkı, yıpranma prim farkı, yasal ilave tediye farkı, akdi ilave tediye farkları alacağı olmak üzere toplam 12.575,20 TL brüt alacağın davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verildiğini, 5510 sayılı Kanun'un 80.maddesinde prime esas kazançlara ilişkin düzenleme yapıldığını,

mahkeme tarafından verilen karar neticesinde müvekkil sigorta primine esas kazancının değişmesi gerektiğini, bu nedenlerle müvekkilin Samsun İl Özel İdaresi'ne bağlı çalışmaları sırasında bildirilen prime esas kazancın tespit edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın niteliği prime esas kazancın tespiti davası olduğunu, yani işçinin müvekkil Kuruma bildirilen aylık ücretten daha fazla ücret aldığı ve buna göre sigorta priminin daha yüksek yatırılması gerektiği iddiasında olduğunu, bu tür davalarda müvekkil Kurum fer'i müdahil ya da ihbar edilen değil asıl davalı konumunda olması gerektiğini, davadaki konumlarının ihbar edilen ya da fer'i müdahil statüsünden çıkarılarak davalı konumuna getirilmesini talep ettiklerini, davacının 14.03.2014 tarihinde kendi isteğiyle emekli olduğunu,

davacının prime esas kazancının tespit istemiyle açtığı davada aylık sigorta primine esas kazancına eklenecek rakam 80,61 TL olduğunu, davacının 2014 yılı Mart ayında emekli olmakla aylık sigorta primine eklenecek 80,61 TL'nin davacının emekli aylığında herhangi bir değişiklik yapılamayacağının, bu nedenle davanın hukuki menfaat yokluğundan reddine karar verilmesini talep ettiğini,

506 sayılı Kanun ve 5510 sayılı Kanun döneminde bu tür alacaklar için zamanaşımı süresinin 5 yıl olarak düzenlenmiş olmakla 2001 yılından itibaren en geç 2006 yılında açılması gereken bu davanın 2018 yılında açılmasına zamanaşımı dolmuş olması sebebiyle itiraz ettiklerini, zamanaşımı sebebiyle davanın reddini talep ettiklerini beyan etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne

Davacı için bildirilmesi gereken aylık prime esas kazançlar açısından,

2009/12. dönemde 13,38 TL

2010/1. dönemde 200,40 TL

2010/2. dönemde 200,40 TL

2010/3. dönemde 205,41 TL

2010/5. dönemde 205,41 TL

2010/6. dönemde 205,41 TL

2010/7. dönemde 205,41 TL

2010/8. dönemde 0,15 TL

2010/9. dönemde 210,63 TL

2010/10. dönemde 210,63 TL

2010/11. dönemde 210,63 TL

2010/12. dönemde 210,63 TL

2011/1. dönemde 210,63 TL

2011/2. dönemde 210,63 TL

2011/3. dönemde 373,14 TL

2011/5. dönemde 373,14 TL

2011/6. dönemde 373,14 TL

2011/7. dönemde 373,14 TL

2011/9. dönemde 260,53 TL

2011/10. dönemde 260,53 TL

2011/11. dönemde 260,53 TL

2011/12. dönemde 260,53 TL

2012/1. dönemde 260,53 TL

2012/2. dönemde 260,53 TL

2012/4. dönemde 268,20 TL

2012/5. dönemde 268,20 TL

2012/6. dönemde 268,20 TL

2012/7. dönemde 268,20 TL eksik bildirimde bulunulduğunun tespitine,

Fazla istemin reddine,

13.10.2021 tarihli uzman bilirkişi raporu ekindeki eksik bildirilen prime esas kazanç tutarları çizelgesinin hükmün eki olarak alınmasına karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve davalılar vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; kararda müvekkil aleyhine olan kısımların hukuka ve kanuna aykırı olduğu, müvekkilin prime esas kazancının tespitine ilişkin hüküm kurulurken, müvekkilin prime esas kazanç bedelleri eksik miktarda belirlendiği,d avanın kısmen kabulüne karar verilmiş ve davalı lehine vekalet ücretine hükmedildiği, taleplerinin müvekkilin prime esas kazancının tespitine yönelik olduğu ve taleplerinin bir bütün halinde olduğu, bu nedenle davanın kısmen reddine karar verilmesinin hukuka aykırı olduğu, taleplerinin tespit talebi olup, mahkeme tarafından tespit hükmü kurulduğu,

davanın reddedilen bir kısmı olamayacağı, ayrıca davalı yararına hükmedilen avukatlık ücreti de yerinde olmadığı, davada reddedilen bir talep bulunmadığı, davalı lehine hükmedilen vekalet ücretlerinin ve yargılama giderlerinin tamamının hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle istinaf yoluna başvurmuştur.

2.Davalı SGK vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacının iş bu davayı açmasında hukuki menfaati bulunmadığı, zira dosya içinde bulunan davacıya ait özlük dosyasından da anlaşılacağı üzere davacının 14.03.2014 tarihinde kendi isteğiyle emekli olduğu, davacının emekli olduğu 14.03.2014 tarihinden sonra açmış olduğu Samsun 1 İş Mahkemesinin 2014/1154 Esas sayılı dosyasında, davacının kadroya geçtiği 2001 yılından emekli olduğu 2014 yılına kadarki intibak farkından ve diğer ek ödemelerden doğan toplam alacağı mahkemece 12.575,20 TL olarak belirlendiği,

bu rakamı 13 yıla böldüğünde yıllık fark rakam 967 TL, her yıla düşen aylık fark rakam ise 80,61 TL olduğu, davacının prime esas kazancının tespit istemiyle açtığı davada aylık sigorta primine esas kazancına eklenecek rakam 80,61 TL olduğu, davacı zaten 2014 yılı Mart ayında emekli olmakla aylık sigorta primine eklenecek 80,61 TL'nin davacının emekli aylığında herhangi bir değişiklik yapmayacağının ortada olduğu, dava zamanaşımının dolduğu,

gerek 506 sayılı Kanun gerekse 5510 sayılı Kanun döneminde bu tür alacaklar için zamanaşımı süresi 5 yıl olarak düzenlenmiş olmakla 2001 yılından itibaren en geç 2006 yılında açılması gereken bu davanın 2018 yılında açılmasına zamanaşımı dolmuş olması sebebiyle yapmış olduğumuz itirazlarının değerlendirilmeksizin kabul yönünde verilen kararın da hukuka aykırı olduğu, diğer davalı ...

Belediyesinin cevap dilekçesinde de belirttiği üzere , davacı taraf her türlü dava hakkından feragat ederek kadroya alındığı, davacının intibak işlemleri de davalı ... Belediyesinin sunmuş olduğu Yargıtay ilamı doğrultusunda yapıldığı, davacının herhangi bir hak kaybı bulunmadığı, bu haliyle de yapıla işlemlerde hukuka aykırılık bulunmamakla davanın esas yönünden de tümden reddi gerektiği gerekçesiyle istinaf yoluna başvurmuştur.

3.Davalı ...

Belediyesi Başkanlığı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacının intibak alacağının bulunmadığı, davacının maaş ödemelerinin o günkü var olan yasal mevzuat çerçevesinde yapıldığı, buna göre SGK'ya bildirimde bulunulduğu, davanın zamanaşımına uğradığı, davada husumet itirazlarının dikkate alınmadığı, Kuruma başvurunun dava şartı olduğu, bilirkişi raporunda bordolaştırılan ödemelerin hangi kalemlerden kaynaklandığı ayrıntılı olarak belirtilmediği, prime esas kazanca tabi tutulan kalemlerden hangilerinin prime esas kazanca tabi tutulup, hangilerinin tutulamayacağına yönelik herhangi bir açıklama yapılmadığı,

bilirkişi raporundaki hesaplamaları kabul etmedikleri, raporda davacı taraf lehine yasal şartları oluşmadığı halde mahkeme kararına dayalı olarak sonradan ödenen intibak alacağı kalemlerinin prime esas kazanca dahil edilmesi şeklindeki değerlendirmelere itiraz edilmiş olmasına rağmen Yerel Mahkemenin bu raporları dikkate alarak aleyhte hüküm tesis ettiği gerekçesiyle istinaf yoluna başvurmuştur

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesindeki beyanlarını tekrarla kararın bozulmasını talep etmiştir.

2.Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesindeki beyanlarını tekrarla kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davalı idare tarafından davacı adına gerçekleştirilen davacının kıdemi ve yaptığı işe göre yeniden belirlenerek bulunan kesinleşmiş işçilik alacakları ilamında yer alan fark tutarlarının gerçek prime esas kazancına yansıtılarak yeniden tespiti yönünde mahkemece yapılan inceleme ve araştırmanın hüküm kurmaya elverişli olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

2. İlgili Hukuk Davanın yasal dayanaklarından olan Mülga 506 sayılı Kanun'un “prime esas ücretler” başlığını taşıyan 77 nci maddesinin 1 inci fıkrası ile 5510 sayılı Kanun'un “prime esas kazançlar” başlıklı 80 inci maddesinin birinci fıkrasında, sigortalıların prime esas kazançlarının nasıl belirleneceği açıklanmıştır.

Mülga 506 sayılı Kanun'un 77/1 inci maddesinde, prime esas kazançlar üç bent halinde gösterilmiştir. Buna göre; “Sigortalılarla işverenlerin bir ay için ödeyecekleri primlerin hesabında:

a) Sigortalıların o ay için hak ettikleri ücretlerin,

b) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan sigortalılara o ay içinde ödenenlerin,

c) İdare veya kaza mercilerince verilen karar gereğince (a) ve (b) fıkralarında yazılı kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır.”

Kanun gereğince, maddenin 2 nci fıkrasındaki istisnalara girmemesi koşuluyla hizmet akdi karşılığı elde edilen her türlü gelirden sigorta primi kesilmesi söz konusu olmaktadır.

Ancak, asıl ücretin eki niteliğinde bulunan prim ve ikramiyeler, fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri prime esas kazançlar olarak brüt tutarları üzerinden ödendikleri aylar itibariyle prime esas tutulur. Bunların tahakkuk etmiş olması prime esas tutulmaları için yeterli olmamakta, ödenmiş olması da aranmaktadır (m.77/I-b).

İdare veya kaza mercileri tarafından verilen karar uyarınca sigortalılara yapılan ödemeler (a) ve (b) bentlerinde öngörülen ücret türlerinden ayrımsızdır. Fark, bunların yönetim ve yargı mercilerince verilmiş kararlardan kaynaklanmalarıdır. İşveren ile sigortalı işçi arasında “fazla çalışma ücreti” veya “prim, ikramiye” gibi konularda uyuşmazlık çıkar ve mahkemece, bu işçilik haklarının ödenmesine karar verilir ve sigorta primlerinin ödeneceği ay içinde bu paralar sigortalıya verilirse, bu ödemelerde prim matrahına dahil edilerek, prim hesabında göz önünde tutulur. Bu tür kazançlara salt hak kazanmak, bu kazançların prime esas alınması için yeterli bulunmamaktadır (Mustafa Çemberci, Sosyal Sigortalar Kanunu Şerhi, Olgaç Matbaası, 1985 Baskı, s.439).

5510 sayılı Kanun'un 80/1 inci maddesinde de;

“4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir.

a) Prime esas kazançların hesabında;

1) Hak edilen ücretlerin,

2) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların,

3) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt bentlerde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır.

b) Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin % 30’unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz.

c) (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime esas kazanca tabi tutulur. Diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnalar bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınmaz.

Öte yandan, 5510 sayılı Kanun'un 80/d maddesi hükmünde “ücretler hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulur. Diğer ödemeler ise öncelikle ödendiği ayın kazancına dahil edilir ve ücret dışındaki bu ödemelerin yapıldığı ayda üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı geçmemek üzere üst sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilâve edilir.

Toplu iş sözleşmelerine tabi işyerleri işverenlerince veya kamu idareleri veya yargı mercilerince verilen kararlara istinaden, sonradan ödenen ücret dışındaki ödemelerin hizmet akdinin mevcut olmadığı veya askıda olduğu bir tarihte ödenmesi durumunda, 82 nci madde hükmü de nazara alınmak suretiyle prime esas kazancın tabi olduğu en son ayın kazancına dahil edilir.

Bu durumlarda sigorta primlerinin yukarıda belirtilen mercilerin kararlarının kesinleşme tarihini izleyen ayın sonuna kadar ödenmesi halinde gecikme cezası ve gecikme zammı alınmaz ve 102 nci madde hükümleri uygulanmaz” düzenlemesi yer almaktadır.

3. Değerlendirme

1.506 sayılı Kanun'un 77 ve 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddelerinde sayılan istisnalara girmemesi koşuluyla hizmet akdi karşılığı elde edilen gelirlerden sigorta primi kesilmesi asıldır.

İdare veya yargı makamları tarafından belirlenen ücretlerin prim hesabına esas alınabilmesi için bu tür kazançlara hak kazanmak yeterli olmamakta, işçilik alacaklarına ilişkin taraflar arasında çıkan uyuşmazlıkta mahkemece verilen karar sonrasında işçiye (sigortalıya) ödeme yapılmış olması aranmakta, bu durumda, yargı kararı ile hak kazanılan ücret niteliğindeki kazançların primlerinin sigortalı payının infaz sırasında sigortalıya yapılan ödemeden düşülmesi işverenin Kurum'a karşı prim yükümlülüğünü kaldırmadığı da dikkate alınmak suretiyle, ödemenin yapıldığı ayın prime esas kazanç matrahına dâhil edilmesi,

hizmet akdi daha önceki bir tarihte sona erdiği takdirde ise yapılan ödemelerin çalışmanın geçtiği son ayın prime esas kazancında gözetilmesi gerekmektedir.

2. Dosya içinde bulunan bilgi ve belgelere göre kesinleşen işçilik alacaklarına ilişkin Mahkeme ilamı nazara alınarak hükme esas alınan bilirkişi raporu doğrultusunda, davacının 2009/12-2012/7 dönemleri arasındaki prime esas kazançlarının tespit edildiği anlaşılmaktadır.

Ne var ki kesinleşen ilama dayalı olarak davacı işçiye (sigortalıya) ödeme yapılmış olması halinde, hüküm altına alınan işçilik alacaklarının ödeme yapıldığı ayın prime esas kazanç matrahına dâhil edilmesi, hizmet akdi daha önceki bir tarihte sona erdiği takdirde ise yapılan ödemelerin çalışmanın geçtiği son ayın prime esas kazancında gözetilmesi gerekmektedir.

Buna göre davalı tarafından davacıya, işçilik alacakları davası neticesinde geçmişe yönelik ödeme yapılıp yapılmadığı, ek ücretlerle ilgili ek bordro verilip verilmediği belirlenerek, yapılmış ise işçilik alacağı dosyasında belirlenen ve prime esas kazanca dahil olan tutarın son aya maledilerek prime esas kazanç olarak tespiti gerekirken, eksik inceleme ve araştırma sonucu yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

3. Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,