Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/240 K.2024/1467

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın fer'i müdahil Kurum vekili ile davalı işveren vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, fer'i müdahil Kurum ve davalı işveren vekilleri tarafından ayrı ayrı temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalı iş yerinde çeşitli pozisyonlarda (yazın sanayide kapak talaş yüklemesinde, kışın ise yazıhanede odun ve kömür dağıtma işinde ve ayrıca.... plakalı beyaz renk, .... marka araç ile akşamları tüm elemanları evlerine bırakma işinde) 04.03.2011 - 21.03.2020 tarihleri arasında tam gün çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP

Fer'î müdahil Kurum vekili aşamalarda davanın yerinde olmadığı savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın hak düşürücü süre içinde açılmadığı, davacının 01.10.2019 - 31.07.2020 tarihleri arasında davalıya ait işyerinde çalıştığı, 01.10.2019 tarihinden önceki 3 ayda İş-Kur bünyesinde çalıştığı ve belgelerin ilgili kurumda bulunduğu, davacının talebe konu dönemde eylemli çalışması olmadığı, sigortasız çalıştığını iddia ettiği sürenin uzunluğu ve ülke koşulları nedeniyle iddianın hayatın olağan akışına aykırı olduğu, davacının işyerinde kaza geçirmediği, iş akdinin 31.07.2020 tarihinde haklı nedenle sona erdirildiği savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

İlk Derece Mahkemesi tarafından; davacının dava dilekçesi ile 04.03.2011 — 31.07.2020 tarihleri arası davalı işyerinde mevcut hizmetlerinin tespiti istediği ancak davacının davalı iş yerinde 01.10.2019 — 31.07.2020 tarihleri arasında zaten sigortası bulunduğu, davacı tanıklarından ...'ün işyeri tanığı olduğu ve davacının davalı iş yerinde 10 senelik çalışması olduğunu beyan ettiği, Mahkemece SGK'ya 24.03.2022 tarihinde müzekkere yazılarak 2011 yılından itibaren davalı işyerinde çalışanların bilgilerinin istendiği ve tüm bordro tanıklarının dinlendiği,

tanık ...'in 2007 - 2008 yılından itibaren 7-8 yıl ...'na ait işyerinde çalıştığını ve davacının da davalılara ait işyerinde çalıştığını gördüğü, işi nedeniyle davacının çalıştığı işyerine sürekli gelip gittiğini beyan ettiği, yine bordro tanığı ...'nun davalı işyerinde 2018-2020 yılları arasında şoför olarak çalıştığını ve davacıyı işyerinde gördüğünü beyan ettiği, bunun dışında davacı vekili tarafından sunulan Mahkeme ilamı ile para makbuzları beraber incelendiğinde davacının en erken 19.02.2012 tarihi itibari ile davalı iş yerinde çalışıyor olduğu,

emniyet araştırmasında da davacının davalı iş yerinde 10 yıl ya da daha fazla süreler çalıştığının tespit edildiği, bu belgeler ve tanık ifadeleri birlikte değerlendirildiğinde, davacının davalı iş yerinde 04.03.2011 — 30.09.2019 tarihleri arası tam süreli olarak çalıştığı, yine 01.10.2019 — 31.07.2020 tarihleri arasında zaten sigortası bulunduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile davacının davalı iş yerinde 04.03.2011 - 30.09.2019 tarihleri arasında tam süre ile çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili istinaf yoluna başvurmuşlardır.

B.İstinaf Sebepleri: Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; hak düşürücü sürenin geçtiği, para makbuzları ve ceza dosyasına göre davacının en erken 19.02.2012 tarihinde çalıştığının beyan edilmesine rağmen davanın 04.03.2011 tarihinden itibaren kabulüne karar verildiği, delillerin davayı ispata yeterli olmadığı iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; hak düşürücü sürenin geçtiği, bilirkişiden görüş alınmasının yerinde olmadığı, tanıkların hiç birinin bordro tanığı olmadığı, davacının çalışmasının mevsimsel nitelikte olduğu, tanık beyanlarının çalışmayı doğrulamadığı, kısmen kabulde lehlerine vekalet ve yargılama giderine hükmedilmediği iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının davalıya ait 1020102 sicil numaralı işyerinden 01.10.2019 ile 31.07.2020 tarihleri arasında hizmetlerinin bildirildiği, öncesinde bir bildirim yapılmamışsa da, Kırşehir Sulh Ceza Mahkemesinin 11.12.2013 tarih ve 2012/515 Esas ve 2013/81 Karar sayılı ilamı ile davacı ile davalı arasında işçi işveren ilişkisinin bulunduğunun anlaşıldığı, davacının sunduğu 17.11.2012, 19.10.2012, 15.03.2017 ve 28.05.2013 tarihli davalı firma antetli para makbuzlarında davacının isim ve imzasının olduğu,

bordro tanığı ...'in davalının halasının oğluna ait işyerinde çalıştığı ve davacının ise 10 yıl kadar davalı işyerinde çalıştığı yönünde beyanda bulunduğu birlikte değerlendirildiğinde çalışma iddiasının kanıtlanması ve bildirim yapılan dönem bakımından hukuki fayda bulunmadığından davanın kısmen kabulüne dair Mahkemenin maddi vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili istinaf sebepleri doğrultusunda temyiz isteminde bulunmuşlardır.

C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, davacının davalı nezdinde hizmet akdine dayalı olarak 04.03.2011 - 21.03.2020 tarihleri arasındaki tam ve kesintisiz çalıştığının tespiti davasıdır.

2.İlgili Hukuk 1. Anayasa'nın 60 ıncı maddesi şöyledir: "Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. / Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar."

2. 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlı Sigortası Kanunu'nun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili bölümü şöyledir: "(1) Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından; a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar... sigortalı sayılırlar."

3. 5510 sayılı Kanun'un 7 nci maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir: "Sigorta hak ve yükümlülükleri 4 üncü maddenin birinci fıkrasının; a) (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için çalışmaya, meslekî ve teknik eğitime, meslekî ve teknik ortaöğretim sırasında tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimine, staja veya bursiyer olarak göreve başladıkları tarihten... itibaren başlar."

4. 5510 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir: "Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık; a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihten... itibaren sona erer.

5. 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinin ilgili 9 uncu fıkrası şöyledir: "Aylık prim ve hizmet belgesi (veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi) işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır."

3. Değerlendirme 1.5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık niteliği, anılan Kanun'un 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendine göre hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılmakla ve 7 nci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca çalışmaya başladıkları tarihten ibaren edinilir. Söz konusu sigortalılık niteliği anılan Kanun'un 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca hizmet akdinin sonlandığı tarihte sona erer.

2.Anayasa'nın 60 ıncı maddesinde yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3. Somut olayda davalı işverene ait işyerinden 01.10.2019 - 31.07.2020 tarihleri arasında 5510 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı bildirimleri bulunan davacı, çalışmasının 04.03.2011 tarihinden itibaren başladığını ve kesintisiz devam ettiğini iddia ederek eksik sürelerin tespitine karar verilmesini dava etmiştir.

4. İlk Derece Mahkemesi tarafından davacının 04.03.2011 - 30.09.2019 tarihleri arasında çalıştığının tespitine karar verilmiştir. Ne var ki işyerinin faaliyet alanı ve davaya konu dönemde faal ve Kanun kapsamında olup olmadığı araştırılmadığı gibi söz konusu döneme ait bordrolar getirtilmemiş ve davacının çalışmasının gerçek ve fiili olup olmadığı hususunda gerekli ve yeterli araştırma yapılmamıştır.

5. Mahkemece, davalıya ait iş yerinin faaliyet alanı, kapsamı, kapasitesi, yapılan işlerin niteliği, Kanun kapsamına alınma tarihi, bildirilen kaç işçi olduğu, kimlerin hangi tarih aralığında çalıştığı araştırılmalıdır. Davacının iş yerinde kimlerle çalıştığı ve hangi işi yaptığı hususları davacı tarafa açıklattırılmalıdır.

Davacının yaptığını iddia ettiği işin belirlenecek niteliği gereği iş ilişkisi içinde olduğu davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte kişiler ile getirtilecek dönem bordrolarından belirlenecek, davacı ile aynı dönemde çalışmış bordro tanıkları, komşu işyerlerinin çalışmaları Kuruma bildirilmiş çalışanları ve işyeri sahipleri yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenmeli, davacının, kabule konu dönemde fiili çalışma olgusu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

6. Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin eksik araştırma ve inceleme neticesinde yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,