Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/2742 K.2024/4515

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekilleri ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince taraf vekilleri ile fer'i müdahil Kurum vekilinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 1992 yılı Ocak ayı başından itibaren davalıya ait /.../.../... plaka numaralı halk otobüslerinde muavin olarak çalıştığını, bu çalışma karşılığında davacıya 70,00 TL günlük ücret ödendiğini, davacının emeklilik işlemleri için sigorta prim günlerini toplamak istediğinde Mayıs 2017 tarihinden iş akdi fesih tarihine kadar aylık 15 gün sigorta primi bildirildiğini öğrendiğini, davacının davalıya ait halk otobüsünde Ocak 1992 tarihi itibariyle çalışmaya başlamış olmasına rağmen sigortalılık başlangıç tarihinin 01.02.2005 olduğunu,

davalının davacının iş akdini 25.01.2018 tarihinde feshettiğini belirterek, davacının 1992-2005 yılları arasında bildirimi yapılmayan hizmetlerinin ve Mayıs 2017 ile 25 Ocak 2018 tarihleri arasında eksik bildirilen hizmetlerinin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının 1992 yılında çeşitli plaka no lu otobüslerinde çalıştığını söylediğini, davacının yalan söylediğini, o yıllarda davacıyı tanımadığını, sadece 244 nolu halk otobüsleri durağında akşamları otobüs yıkadığını, o yıllarda muavinlere 10 TL ya da 15 TL 2018 yılında ise 50 TL yevmiye verildiğini, davacıya herhangi bir tehditte bulunmadığını, otobüste çalışan şoförler ...

Öztürk ve ...’ın ihtarlarına rağmen defalarca para çaldığını ve yakalandığını, Ankara’daki halk otobüslerinde bütün muavin ve şoförlerin çalıştıkları gün sonunda yevmiye aldığını, ülke genelinde ve Ankara’da çalışan taksi ve dolmuş şoförlerinin günlük brüt kazancın yüzde 20’sini aldığını, sigorta primlerinin asgari ücret üzerinden yatırıldığını, davacının 10 senedir yarım gün çalışıp haftada ise işe 4 gün gelip 3 gün gelmediğini, işe gelmeme sebebinin ev eşyası taşımacılığından çok para kazanması olduğunu, davalı buna rağmen davacının sigortasını 13 sene boyunca 30 gün üzerinden yatırdığını, 2017 yılı ortasından itibaren 15 güne indirdiğini,

resmi ve dini bayramlarda halk otobüslerinin yarısının çalışıp yarısının belediye tarafından çalıştırılmadığını, belediye otobüsleri bayramlarda ücretsiz olduğu için para kazanılmadığında otobüste kendilerinin çalıştığını, otobüslere bilet makinesi takılacağı için muavine ihtiyaç kalmayacağını bildiği için davacının noterden ihtar gönderdiğini, davacıyı işten çıkarmadığını kendisinin avukatın yalan vaatlerine inanarak dolduruşa geldiğini ve kendisini de Mahkemeye verdiğini, halk otobüslerinin Ankara Büyükşehir Belediyesi Otobüs Dairesine bağlı olduğunu, şoför ve muavinlerin kayıt altında olduğunu,

geriye dönük mali yönetimler 5 yıl sigortalılık ve kaçak geriye dönük 10 yıl incelenir diye düşündüğünü, özel halk otobüslerinde çalışanların sabah 07.00/13.00 ve 14.00’de işe başlayanların 21.30/22.00 saatlerinde işi bıraktığını beyanla, davanın reddini istemiştir.

Fer'i müdahil Kurum davaya cevap vermemiş, vekili duruşmada davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "..Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı EGO Genel Müdürlüğünün 24.07.2018 tarihli yazı ekinde ..., ..., ..., ... ve ... plaka numaralı halk otobüslerinin EGO kayıtlarının olduğu tespit edilmiştir.

Bu belgelerde yapılan incelemede; davacının davalıya ait ... plakalı halk otobüsünde 02.05.2000-01.01.2001 tarihleri arasında şoför, davalıya ait ... plakah halk otobüsünde ise 23.01.2002-30.05.2006 tarihleri arasında şoför ve biletçi olarak çalıştığı tespit edilmiştir.

Davacının sigorta primine esas kazanç talebiyle ilgili olarak ise Ankara Büyükşehir Belediyesi Ego Genel Müdürlüğü kayıtlarında davacının 02.05.2000 ile ilk sigorta başlangıcı olarak görülen 01.02.2005 tarihleri arasında da davalının işyerinde çalıştığı, ancak prim günlerinin bildirilmediği, davacının 01.05.2017 ile 31.12.2017 tarihleri arasındaki çalışmalarının SGK’ya 06 kodu (kısmi istihdam) kodu ile bildirildiği tespit edilmiştir.

Davacı taraf ilgili dönemde 30 gün çalışmasına rağmen 15 gün üzerinden prim bildirim yapılmasına itirazda bulunduğu, İş Kanunu’nun 13 üncü maddesine göre; işçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşme kısmi süreli iş sözleşmesidir. Önemli ölçüde az deyimine İş Kanunu'na İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği’nin, 6 ncı maddesi ile açıklık getirilmiştir.

Bu maddeye göre işyerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın 2/3 oranına kadar yapılan çalışmalar kısmi süreli çalışmadır. Davalı taraf, davacının işe geldiği zaman 06.45’te işe başladığını, 13.00’de çalışmasının sonlandığıı, 13.00’de çalışmaya başladığında 22.00’de işi bıraktığını, davacının çalışırken devamsızlık yaptığını çalışmış olduğu günlerde yarım gün çalışmış olması nedeniyle 15 gün çalışır 15 gün çalışmaz olarak kabul ettiklerini beyan etmiştir.

Davalı tarafın 13 yıl boyunca sigorta primini yatırdığı çalışanının haftanın belli günlerinde işe geldiğini belli günlerinde ise gelmediğini kanıtlayacak yazılı bir belge sunmadığı ayrıca davacının sabah 06.45’de işe başladığında 13.00’de işi bırakması, 14.00’de başladığında 22.00’de işe bırakması hali tam süreli çalışmanın 2/3’ü düzeyinden daha yüksek olduğu için kısmi süreli olarak kabul edilmesi olanaklı olmadığı,

davacı taraf, en son olarak davacıya 70,00 TL günlük ücret ödendiğini, davalı 19.06.2018 tarihli dilekçesinde davacıya 2018 yılında 50 TL yevmiye verildiğini, 04.12.2018 tarihli dilekçesinde ise davacının en son aldığı yevmiyenin 55 TL olduğunu, davalının yeğeni olan davalı tanığı ..., davacının ne kadar yevmiye aldığını bilmese de davalının çalışanlarına ortalamadan 10-15 TL daha fazla verdiğini bildiğini beyan etmiştir.2018 yılında geçerli olan asgari ücretin günlük net tutan 53,43 TL’dir.

Taraf ve tanık ifadelerinin ortalaması alınarak davacının 2018 yılındaki günlük net ücretinin 65 TL olduğu brüt ücretinin 90,92 TL olarak belirlendiği, bu tutarın asgari ücretin günlük brüt tutarının 1,34 katı olduğu, 2000 ile 2005 yıllan arasındaki günlük brüt ücret belirlenirken asgari ücretin 1,34 katının çarpılarak hesap yapılması gerektiği, davacının 01.05.2017/31.12.2017 tarihleri arasında 15 gün üzerinden bildirilen prim gün sayılarının 30 gün olarak tespit edilmesi gerektiği,tanık ifadelerinden ve yazılı delilerden davacının davalı nezdinde,

02.05.2000 ile 31.01.2005 tarihleri arası ve 01.05.2017 ile 31.12.2017 tarihleri arasında kesintisiz olarak çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebinin reddine karar verilmesi gerektiği..." gerekçesiyle "Davacının davasının kısmen kabulü ile,

1-Davacının davalı işveren nezdinde 02.05.2000 ile 31.01.2005 tarihleri arası ve 01.05.2017 ile 31.12.2017 tarihleri arasında kesintisiz olarak çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebinin reddine,

2-a-02.05.2000 ile 30.06.2000 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 147.132. 000 TL olduğunun tespitine,

b-01.07.2000 ile 31.12.2000 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 159.192. 000 TL olduğunun tespitine,

c-01.01.2001 ile 30.06.2001 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 187.533. 000 TL olduğunun tespitine,

d-01.07.2001 ile 31.07.2001 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 196.909. 650 TL olduğunun tespitine,

e-01.08.2001 ile 31.12.2001 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 225.039. 600 TL olduğunun tespitine,

f-01.01.2002 ile 30.06.2002 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 297.481. 005 TL olduğunun tespitine,

g-01.07.2002 ile 31.12.2002 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 336.172. 500 TL olduğunun tespitine,

ğ-01.01.2003 ile 30.06.2003 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancını 410.040. 000 TL olduğunun tespitine,

h-01.07.2003 ile 31.12.2003 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 410.040. 000 TL olduğunun tespitine,

ı-01.01.2004 ile 30.06.2004 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 566.820. 000 TL olduğunun tespitine,

i-01.07.2004 ile 31.12.2004 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 595.161. 000 TL olduğunun tespitine,

j-01.01.2005 ile 31.01.2005 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 601 TL olduğunun tespitine,.." karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri ve fer'i müdahil Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; 1-Mahkemece verilen kararın hukuk ve mevzuata aykırı olduğu, 2-Yerel Mahkeme kararının kaldırılmasın gerektiği, 3-Yargılama esnasında davacının davasını ispat edemediği, 4-Tam olarak araştırma yapılmadan eksik inceleme ile hüküm kurulduğu, 5-Müvekkil Kurum tarafından yapılan işlemlerinin hukuka ve mevzuata uygun olduğu, Gerekçeleri ve resen tespit edilecek gerekçelerle kararın kaldırılmasına ve talep doğrultusunda davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; 1-Davalının istinaf nedenlerinin gerçeği yansıtmadığı, 2-Mahkemece tanık beyanlarına itibar edilmediği, 3-Müvekkilinin davalıya ait işyerinde çalışmaya başladığı tarihin 1992 yılı Ocak ayı olduğu, Gerekçeleri ve resen tespit edilecek gerekçelerle kararın kaldırılmasına ve talep doğrultusunda davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; 1-Davanın reddine karar verilmesinin gerektiği, 2-Mahkemece yeniden inceleme yapılması gerektiği, 3-Yerel Mahkeme kararının hatalı olduğu ve kaldırılmasına karar verilmesi, Gerekçeleri ve re'sen tespit edilecek gerekçelerle kararın kaldırılmasına ve talep doğrultusunda davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında; "...Dosyadaki bilgi ve belgelerden, davacı taraf 1992-2005 ve Mayıs/2017-Ocak2018 tarihleri arası davalı nezdinde kesintisiz çalıştığını talep ettiği, davacı adına davalı tarafından Ocak/2005 tarihli işe giriş bildirgesinin Kuruma verildiği, Şubat/2005-Ocak/2018 tarihleri arası bildirim yapıldığı,

davalı tarafından gösterilen tanıklar davacının 2005 yılında çalışmaya başladığını belirttikleri, davacı tarafından gösterilen tanıklar davacının 1992-1993 yılı gibi çalışmaya başladığını belirttikleri, kamu tanığı olarak dinlenen şahıslardan bazıları davacının 10-15 yıl önce çalışmaya başladığını belirttikleri, EGO genel müdürlüğünden gelen kayıtlarda davacının Mayıs/2000 tarihi itibariyle isminin bulunduğu anlaşılmaktadır.

Somut olayda, EGO kayıtları ve kamu tanıklarının beyanları dikkate alınarak verilen kararın yerinde olduğu görülmektedir.... " gerekçesiyle taraf vekillerinin ve fer'i müdahil Kurum vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Fer'i müdahil Kurum vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü gerekçelerle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370, 371 inci; 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddesi

3. Değerlendirme Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre fer'i müdahil Kurum vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki diğer temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun “Taleple bağlılık ilkesi” başlığını taşıyan 26 ncı maddesi; “Hakim, tarafların talep sonuçları ile bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez.” hükmüne amirdir. Bu hüküm ile hukuk yargılamasına “istemle bağlılık” ilkesi egemen kılınmıştır.

Somut olayda İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonunda tespitine karar verilen hizmet süresi yönünden prime esas kazancın da belirlenmesi bildirimin asgari ücret üzerinden yapılmış olması ve eldeki davada prime esas kazanca yönelik bir talebin bulunmamasına rağmen asgari ücret üzerinden kabule karar verilmesi gerekirken, talebin aşılması suretiyle ve tanık beyanlarına göre yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olmuştur.

Ne var ki bu hatanın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 370 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmü uyarınca kararın düzeltilerek onanması gerekir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının hüküm fıkrasında yer alan "Davacının davasının kısmen kabulü ile

1-Davacının davalı işveren nezdinde 02.05.2000 ile 31.01.2005 tarihleri arası ve 01.05.2017 ile 31.12.2017 tarihleri arasında kesintisiz olarak çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebinin reddine, 2-a-02.05.2000 ile 30.06.2000 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 147.132. 000 TL olduğunun tespitine,

b-01.07.2000 ile 31.12.2000 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 159.192. 000 TL olduğunun tespitine,

c-01.01.2001 ile 30.06.2001 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 187.533. 000 TL olduğunun tespitine,

d-01.07.2001 ile 31.07.2001 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 196.909. 650 TL olduğunun tespitine,

e-01.08.2001 ile 31.12.2001 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 225.039. 600 TL olduğunun tespitine,

f-01.01.2002 ile 30.06.2002 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 297.481. 005 TL olduğunun tespitine,

g-01.07.2002 ile 31.12.2002 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 336.172. 500 TL olduğunun tespitine,

ğ-01.01.2003 ile 30.06.2003 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancını 410.040. 000 TL olduğunun tespitine,

h-01.07.2003 ile 31.12.2003 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 410.040. 000 TL olduğunun tespitine,

ı-01.01.2004 ile 30.06.2004 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 566.820. 000 TL olduğunun tespitine,

i-01.07.2004 ile 31.12.2004 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 595.161. 000 TL olduğunun tespitine,

j-01.01.2005 ile 31.01.2005 tarihleri arasında davacının aylık sigorta primine esas brüt ücret kazancının 601 TL olduğunun tespitine,.." " rakam ve sözcüklerinin silinerek yerine geçmek üzere " "Davacının davasının kısmen kabulü ile

1-Davacının davalı işveren nezdinde 02.05.2000 ile 31.01.2005 tarihleri arası ve 01.05.2017 ile 31.12.2017 tarihleri arasında kesintisiz olarak asgari ücretle çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebinin reddine, " rakam ve sözcüklerinin yazılması suretiyle kararın DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,