Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/4576 K.2024/4706

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen hizmet tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili, davacının davalı şirket bünyesinde 01.11.1991-06.11.2014 tarihleri arasında tarihleri arasında kesintisiz çalıştığını bildirerek Kuruma bildirilmeyen çalışmalarının tespitini istemiştir.

II.CEVAP

Davalı şirket davaya cevap dilekçesi vermemiştir.

Fer 'i müdahil Kurum vekili, davanın reddini istemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 22.09.2022 tarih ve 2020/115 E., 2022/228 K. sayılı ilamı ile davacının isteminin kısmen kabulü ile davacının davalı işyerinde kesintisiz olarak 11/2009- 31.07.2014 tarih aralığında haftanın 6 günü 08.00-17.00 mesai aralığında asgari ücretle tuğlacı olarak çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin istemin hak düşürücü süre sebebiyle reddine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

B.İstinaf Sebepleri: 1.Davacı, istinaf dilekçesinde özetle; kararın kaldırılmasına ve talep doğrultusunda karar verilmesini istemiştir.

2.Fer'i müdahil Kurum vekili, istinaf dilekçesinde özetle; kararın kaldırılmasına ve talep doğrultusunda karar verilmesini istemiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin 30.01.2023 tarih ve 2022/3695 E., 2023/130 K. sayılı kararı ile "Kurum'un feri müdahil olduğu, davanın tarafı olmadığı gözetildiğinde Kurum lehine vekalet ücretine ve aleyhine yargılama gideri ve harca hükmedilmesi hatalı olduğu" gerekçesiyle "istinaf başvurusunun kabulüne, yerel mahkeme kararının kaldırılmasına, yeniden hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne, davacının davalı işyerinde kesintisiz olarak 11/2009- 31.07.2014 tarih aralığında haftanın 6 günü 08.00-17.00 mesai aralığında asgari ücretle tuğlacı olarak çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin istemin hak düşürücü süre sebebiyle reddine" karar verilmiştir.

V.BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Daire kararında; Bölge Adliye Mahkemesince, davacının çalıştığı günlerin başlangıç tarihini tam olarak belirtilmeden 11/2009- 31.07.2014 tarih aralığında haftanın 6 günü 08.00-17.00 mesai aralığında" şeklinde verilen kararın kanuna açıkça aykırı olduğu, hükmün açık ve anlaşılır olmadığı, infaz kabiliyetinin bulunmadığı anlaşılmaktadır. Aylık prim ödeme gün sayısının 1 ayda en fazla 30 gün, 1 yılda en fazla 360 gün olması gerektiği hususları dikkate alınmadan toplam çalışma süresi hesaplanmadan, infazda tereddüt oluşturacak şekilde çalışma süresinin haftalık olarak belirtilmesi usul ve yasaya olup, bozma nedeni olduğu hususlarına işaret edilerek bozulmuştur.

B. Bölge Adliye Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının isteminin kısmen kabulüne, 01.11.2009-31.07.2014 tarihleri arasında Kuruma bildirilen süreler dışında davalıya ait iş yerinde kesintisiz olarak asgari ücretle çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin hak düşürücü süre nedeniyle reddine karar verilmiştir.

VI.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Fer'i müdahil Kurum vekili; davanın hak düşümü nedeniyle reddi gerektiğini, Mahkemece gerekli inceleme ve araştırma yapılmadığını, kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, hükmün temyizen bozulmasını istemiştir.

C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk Dava, 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu (5510 sayılı Kanun’un m. 86/9.) maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların Mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, iş yeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3.Değerlendirme Eldeki davada, Mahkemece yapılan araştırma ve inceleme, hüküm kurmaya elverişli değildir.

Somut olayda, davalı işyerinin tuğla fabrikası olması karşısında, işyerinde dönemsel çalışma yapılıp yapılmadığı, davacının yaptığı iş itibariyle yıl içinde ara verdiği dönemler olup olmadığı, davacının bildirimleri olmadığı dönemlerde başka sigortalıların bildirimi olup olmadığı belirlenmeden davacının yaptığı işin sürekli çalışma niteliğinde olup olmadığı saptanmadan yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olmuştur.

Yapılacak iş, iş yerinin sezonluk olup olmadığını ya da yıl boyunca sürekli çalışıp çalışmadığını belirlemek amacıyla Kurumdan sorulmak suretiyle veya zabıta araştırması ile tespit edilecek komşu işyerlerinde benzer işi yapan işlerle uğraşan işverenler veya bu işverenlerin resmi kayıtlarına geçmiş çalışanların beyanlarına başvurmak, tuğla kiremit imali fabrikası olan işyerini denetlemekle görevli Belediye, İlçe Tarım Müdürlüğü gibi kuruluşlardan bu işyerinin yıl boyunca sürekli çalışıp çalışmadığını ya da yılın hangi dönemlerinde çalıştığını sormak ve buna dair belgeleri getirtmek, fabrika olan işyerinin su, doğalgaz, elektrik tüketimine dair kayıtları ilgili kuruluşlardan getirtmekten ibarettir.

Bu itibarla, davacının da beyanı alınmak suretiyle çalışma şeklinin nasıl olduğu tespit edilmeli, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği araştırılarak sezonluk çalışma olup olmadığı, tüm yılı kapsayacak şekilde tuğla kiremit imali işinin yapılıp yapılmadığı, çalışmanın yıl boyunca devam edip etmediği belirlenmeli, re'sen araştırma ilkesi ve elde edilecek deliller kapsamında bütün inceleme ve araştırmalar yapılarak davacının çalışmasının varlığı ve süresi açıklıkla tespit edilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, Mahkemece eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirme sonucu yazılı şekilde karar verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan, Bölge Adliye Mahkemesinin kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,