Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/4629 K.2024/6481

Taraflar arasındaki aidiyet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili, müvekkilinin Doğanca Mahallesi nüfusuna kayıtlı olduğunu, orada ikamet ettiğini, uzun süredir çiftçilik yaptığını, ürettiği sebze ve meyveleri toptancı halinde sattığını, 1996 yılının Mayıs ayında sattığı ürünlerden tevkifat kesintisi yapılarak SGK hesaplarına aktarıldığını, tevkifat listelerinde ... şeklinde yazıldığını, sigorta başlangıcının kabul görmediğini, Doğanca Mahallesinde "..." soyadı olup isminin "K" harfi ile başlayan kimsenin bulunmadığını beyan ederek 1996 yılının Mayıs ayına ait Tarım Bağ-Kur'u tevkifat bildirim listelerinde adı geçen ...'nun müvekkili ... olduğunun tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özet olarak.

Komisyoncu tarafından 19.06.1996 tarihinde Kurum kayıtlarına intikal etirilen ödeme makbuzu ve Bağ-Kur tevkifat listesinde, adresi belirtilmeyen ... isimli şahıstan %1 oranında toplam 56.600 TL tevkifatın yapıldığını, listede tevkifat yapılan üreticilere ait doğum yeri ve tarihi ile baba adı gibi kimlik alt bilgilerinde belirsizlik olduğunu, Gazipaşa İlçe Nüfus Müdürlüğü ile Gazipaşa ilçesine kayıtlı ... isimli kaç kişinin olduğunun T.C. kimlik numarası ile birlikte tespit edilerek bildirilmesi için yazışma yapıldığı İlçe Nüfus Müdürlüğünce 31.05.2021 tarihinde yazılan cevabı yazısı ile (1) kişilik arama sonuç listesinin gönderildiğini,

1996/Mayıs dönemine ait tarım tevkifat kesintisi listelerinde ismi kayıtlı ...'nun ... TC kimlik numaralı ... oğlu 1963 doğumlu ... olup olmadığı yönünde net kanaate varılamadığını, 5510 sayılı Kanun'la birlikte.

Bağ-Kur Sigortalılar Daire Başkanlığınca (Devredilen) 13.06.2007 tarihinde çıkartılan "Prim tevkifatı nedeniyle tescil ve sigortalılığın başlangıcı" konulu 2007/44 no.lu Kurum Genelgesinin ilgili hükümleri, 22.02.2013 tarih ve 32995964/230 sayı ile çıkartılan 2013/11 no.lu Kurum birleştirilmiş genelgesinin 2020/21 nolu genelge ile verilen son hali,

SGK Sigorta Primleri Genel Müdürlüğünün 04.09.2020 tarih ve 82200845-010.06.99- E.10520568 sayılı Genel Yazıları ile İl Müdürlüğümüzce 19.07.2017 tarih ve 9092590 sayı ile bildirilen 2017/16 numaralı iç genelge'nin 2. sayfasındaki (2) numaralı alt bentlerindeki açıklamalar doğrultusunda işlem yapıldığını beyan ederek davanın usul ve esastan reddini, yargılıma giderinin davacı üzerinde bırakılmasını, vekâlet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 4 üncü maddesi uyarınca davacının dava açmadan önce dava konusu taleple ile SGK'ya müracaat ettiği, davacının 01.05.2007 tarihinde 2626 sayılı Kanun gereği Tarım Bağ-Kur sigorta kaydının yapıldığı ve sigortalılık kaydının 31.03.2019 tarihinde terk ile sona erdiği, davalı Kurum tarafından davacı talebi üzerine Gazipaşa Sosyal Güvenlik Merkezi Müdürlüğünün 01.08.2022 tarihli müzekkere cevabında; ...

T.C. kimlik numaralı davacı ...'nun 28.05.2021 tarihli dilekçesi ile Gazipaşa'da faaliyet gösteren ... ... adlı tevkifatçıya 1996/Nisan ve Mayıs ile 1997/Nisan ve Mayıs aylarında ürün verdiğini beyanla kesinti tutarının Bağ-Kur hesabına yüklenerek sigortalılık başlangıcının ileri tarihe çekilmesi talebi üzerine Kurumun arşiv kayıtlarında yapılan incelemede, 31.05.1996 tarihli liste ile farklı bir isimle "..."' adına 56600,00 TL (0,056 TL) lik kesinti yapıldığı,

kesinti tutarının 19.06.1996 tarihinde Kurum hesabına ödendiğinin tespit edildiği söz konusu ödemeninin ... adına yapılmış olması ve künye farklılığının bulunması nedeniyle kesintinin kime ait olduğu anlaşılamadığından, 02.07.2021 tarih, 27277728 sayılı yazı ile tevkifattan dolayı geriye dönük tescil ve hizmet verilmesi ile prim yüklenmesi talebi hakkında herhangi bir işlem yapılamadığının sigortalıya bildirildiği, Gazipaşa İlçe Nüfus Müdürlüğünce ve Gazipaşa İlçe Jandarma Komutanlığınca yapılan araştırmada davacı dışında ... kaydına rastlanılmadığı,

Gazipaşa İlçe Nüfus Müdürlüğünce tekrar soy adı ... olan başka isimde kayıt bulunup bulunmadığının sorulması üzerine soy isim ile arama yapılamadığının bildirildiği, dinlenen davacı ve kamu tanıklarının da davacının çiftçilik yaptığını, ... ... adlı tevkifatçıya ürün sattığını, bu isimde başka kimse olmadığını beyan ettikleri anlaşılmakla;

tanık beyanları, kolluk araştırması ve Gazipaşa İlçe Nüfus Müdürlüğünün cevabi yazısı bir bütün olarak değerlendirildiğinde Mayıs 1996 dönemine ait Bağkur Çiftçi Primleri Tevkifat bildirimine ilişkin listede 16. sırada adı geçen ...'nun davacı olduğu kanaatine varılarak ... ... tarafından düzenlenen Mayıs 1996 dönemine ait Bağkur Çiftçi Primleri Tevkifat bildirimine ilişkin listede ... olarak 16. Sırada yer alan ve 56.600 TL tutarlı tevkifatın ...

T.C kimlik numaralı davacı ... ... ait olduğunun tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; İlk Derece Mahkemesi kararını kabul etmediklerini, verilen kararın hatalı olduğunu, Mahkemece eksik araştırma ve inceleme yapıldığını, davanın zamanında açılmaması nedeniyle hak düşürücü ve zamanaşımı yönünden davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, Kurum işlemlerinin mevzuata ve hukuka uygun olduğunu beyanla İlk Derece Mahkemesinin istinafa konu kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı Kurum vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, aidiyet tespiti talebine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

Davanın yasal dayanağı olan 2926 sayılı Kanun'un 2 nci maddesinde, Kanun'la veya Kanun'ların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan sosyal güvenlik kuruluşları kapsamı dışında kalan ve herhangi bir işverene hizmet akdiyle bağlı olmaksızın, 3 üncü maddenin (b) bendinde tanımlanan tarımsal faaliyette bulunanların sigortalı sayılacakları belirtilmiş, 3 üncü maddenin (b) bendinde, bu Kanunda geçen “tarımsal faaliyette bulunanlar”ın, kendi mülkünde, ortaklık veya kiralamak suretiyle başkalarının mülkünde, kamuya özgü yerlerde ekim dikim, bakım, üretim, yetiştirme ve ıslah yollarıyla veya doğrudan doğruya tabiattan yararlanmak suretiyle bitki, orman,

hayvan ve su ürünlerinin üretimini, avlanmasını, avcılar ve yetiştiriciler tarafından korunmasını, taşınmasını sağlayanları veya bu ürünlerden sair bir şekilde faydalanmak suretiyle kendi adına ve hesabına faaliyette bulunanları ifade ettiği açıklanmıştır.

Ayrıca 5 inci maddede, yasal süresinde kayıt ve tescillerini yaptırmayanların hak ve yükümlülüklerinin kayıt ve tescil edildikleri tarihi izleyen aybaşından itibaren başlayacağı, bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümlülüğünden vazgeçilemeyeceği ve kaçınılamayacağı, 6 ncı maddede, bu Kanun'a göre sigortalı sayılanların sigortalılıklarının tarımsal faaliyetlerine son verdiklerinde sona ereceği, 7 nci maddede, kişilerin bu Kanun'a göre sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç 3 ay içinde Kuruma başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorunda oldukları, 9 uncu maddede,

bu zorunluluğa uymayanların tescil işlemlerinin Kurumca kendiliğinden yapılacağı hüküm altına alınmıştır.

Diğer taraftan davanın diğer yasal dayanağı niteliğindeki 5510 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesinde tarımsal faaliyet, 2926 sayılı Kanun'un 3/b maddesinde öngörüldüğü şekilde tanımlandıktan sonra 4 üncü maddenin 1 inci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendinde, hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız tarımsal faaliyette bulunanların sigortalı sayılacakları belirtilmiş, 7 nci maddede sigorta hak ve yükümlülüklerinin, tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar için tarımsal faaliyetlerinin Kanun'la kurulu ilgili meslek kuruluşlarınca veya kendilerince, 1 yıl içinde bildirilmesi durumunda kaydedildiği tarihten, bu süre içinde bildirilmemesi halinde ise bildirimin Kuruma yapıldığı tarihten itibaren başlayacağı öngörülmüştür.

02.08.2003 günü yürürlüğe giren 4956 sayılı Kanun'un 56 ncı maddesi ile yürürlükten kaldırılan 2926 sayılı Kanun'un 36 ncı maddesi ve 4956 sayılı Kanun'un 27 nci maddesi ile değişikliğe uğrayan 1479 sayılı Kanun'un 5 üncü maddesi hükümlerinde Kanun koyucu, Kurumun prim alacaklarının Bakanlar Kurulu kararı ile ürün bedellerinden tevkif suretiyle tahsil edilebilmesine imkan tanımıştır.

Buna göre, tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlarla ilgili sigorta primlerinin, ilgiliye ödenmesi gereken ürün bedellerinden kesilerek o kişi adına Kurum hesabına yatırılmak suretiyle tahsil edilmesi durumunda, kayıt ve tescil için Kuruma başvuru olmasa dahi belirtilen şekildeki prim ödeme olgusunun, tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışan kişinin kayıt ve tescil konusundaki iradesini ortaya koyduğunun kanıtı olarak kabulü gerekmektedir.

Tarımsal faaliyet olgusunun kanıtlanmış olması, tescilli sigortalılar yönünden tescil tarihinden, tescili bulunmayanlar yönünden ise ilk prim ödemesinin veya tevkifatın gerçekleştirildiği tarihten sonraki sürelere ilişkin olumlu sonuç doğurmaktadır.

Tarım Bağ-Kur sigortalılığının yasal dayanağını oluşturan Kanun'larda 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddesinde açıklanan hizmet tespiti davasına koşut bir düzenlemeye yer verilmemesi ve tescillerini yaptırmayan sigortalıların hak ve yükümlülüklerinin tescil edildikleri tarihi takiben başlayacağının öngörülmesi karşısında, tescil veya iradi prim ödemesi ya da prim tevkifatı öncesine ait dönem yönünden tarımsal faaliyet ve buna dayalı Tarım Bağ-Kur sigortalılığının tespiti söz konusu olamayacaktır.

Ayrıca belirtilmelidir ki tarımsal faaliyete kabul edilebilir süreyi aşar uzunlukta ara verilmesi durumunda Tarım Bağ-Kur sigortalılığının yeniden başlayabilmesi, tescil başvurusu, iradi prim ödeme, prim tevkifatı olgularından herhangi birinin gerçekleşmesine bağlıdır.

2. Dava, aidiyet tespiti istemine ilişkin olup bu tür davaların, kamu düzeniyle ilgili olduğu ve bu nedenle de özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesinin zorunlu ve gerekli bulunduğu açıktır. Bu çerçevede, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

3. Değerlendirme

Eldeki davada, davacının 01.05.2007 tarihinde 2626 sayılı Kanun gereği Tarım Bağ-Kur sigorta kaydının yapıldığı ve sigortalılık kaydının 31.03.2019 tarihinde terk ile sona erdiği, davalı Kurum tarafından davacı talebi üzerine Gazipaşa Sosyal Güvenlik Merkezi Müdürlüğünün 01.08.2022 tarihli müzekkere cevabında; ...

T.C. kimlik numaralı davacı ...'nun 28.05.2021 tarihli dilekçesi ile Gazipaşa'da faaliyet gösteren ... ... adlı tevkifatçıya 1996/Nisan ve Mayıs ile 1997/Nisan ve Mayıs aylarında ürün verdiğini beyanla kesinti tutarının Bağ-Kur hesabına yüklenerek sigortalılık başlangıcının ileri tarihe çekilmesi talebi üzerine Kurum arşiv kayıtlarında yapılan incelemede, 31.05.1996 tarihli liste ile farklı bir isimle "..."' adına 56600,00 TL (0,056 TL) lik kesinti yapıldığı,

kesinti tutarının 19.06.1996 tarihinde Kurum hesabına ödendiğinin tespit edildiğini, söz konusu ödemeninin ... adına yapılmış olması ve künye farklılığının bulunması nedeniyle kesintinin kime ait olduğu anlaşılamadığından, 02.07.2021 tarih, 27277728 sayılı yazı ile tevkifattan dolayı geriye dönük tescil ve hizmet verilmesi ile prim yüklenmesi talebi hakkında herhangi bir işlem yapılamadığının sigortalıya bildirildiği, Mahkemece yapılan yargılama neticesinde ... ... tarafından düzenlenen Mayıs 1996 dönemine ait Bağ-Kur Çiftçi Primleri Tevkifat bildirimine ilişkin listede ... olarak 16. sırada yer alan ve 56.600 TL tutarlı tevkifatın ...

T.C kimlik numaralı davacı ... ... ait olduğuna tespitine karar verilmiş ise de verilen kararın eksik araştırma ve hatalı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

Somut olayda, Nüfus Müdürlüğünden Gazipaşa nüfusuna kayıtlı "..." soyadını taşıyıp adı "K" harfi ile başlayan kişilerin araştırılması, söz konusu tevkifatların davacıya ait olup olmadığı kesin bir şekilde belirlenmeli, ayrıca davacının tarımsal faaliyetine ilişkin olarak tüm deliller toplanmak suretiyle oluşacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

VI. KARAR

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,