Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/6476 K.2024/5871

Taraflar arasındaki iş kazası tespiti ile aksine Kurum işleminin iptali davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacılar vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; 10.10.2017 tarihinde meydana gelen iş kazasında davacılar murisi sigortalı ... ...'ın vefat ettiği, davalı Derneğin öğrenci yurdunda tamir işleri için aralarında sigortalının da bulunduğu işçiler ile anlaştığı, kazanın bir iş kazası olduğu, Derneğin ... ile sözleşme yaptığı iddiasının sonucu değiştirmeyeceği, devam eden bir çalışma olduğu ve yevmiyeleri Derneğin ödediği, öğle yemeklerinin Dernekte yendiği iddiasıyla davalı Kurum tarafından 23.09.2019 tarih ve 1178 sayılı komisyon kararının iptali ile 10.10.2017 tarihinde meydana gelen ve işçi ... ...'ın ölümü ile sonuçlanan kazanın iş kazası olduğunun tespitine, ... ...'ın re'sen sigortalılık işlemlerinin yapılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

II.CEVAP

1.Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; zamanaşımı ve hak düşürücü süre def’inde bulundukları, ... T.C kimlik numaralı ... ...'ın 10.10.2017 tarihinde maruz kaldığı ölümle sonuçlanan olay ile ilgili temin edilen bilgi ve belgelerin incelendiği, iddia edilen olayın düzenlenen iş kazası komisyon kararına istinaden iş kazası sayıldığı, kaza ile ilgili gerekli tahkikatın başlatıldığı, işlemlerin devam ettiği, Kurumun yapmış olduğu işlemlerin usul ve yasaya uygun olduğu savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; ...

Erkek Öğrenci Yurdu Derneği yönetimin ve yurt müdürünün yapılan çatı onarım işi nedeniyle 4857 ve 5510 sayılı Kanunlar yönünden işveren ve işyeri vasıflarının bulunmadığından atfedilebilecek bir kusurun bulunmadığı, işveren durumundaki ...'ın gerekli iş güvenlik tedbirlerini almadan işçi çalıştırmak, asansörle taşıma için gerekli tedbirleri almamak ve işçilere verilmesi gereken eğitimleri aldırmamak sebebiyle asli ancak kasıtsız kusurlu olduğuna karar verildiği, açıkça davacılar beyanı aksine davalı derneğe kusur atfı dahi yapılmadığı ve yüklenici ...'ın asli kusurlu olduğunun tespit olunduğu,

açıklandığı üzere çatı ve inşaat ustası yüklenici ... tarafından yapılan çatı işi, eser sözleşmesine gereği olduğundan, sigortalı da yüklenici ...'ın işçisi olması nedeniyle meydana gelen ölümlü kazada davalı dernek hiçbir şekilde işveren vasfında olmadığı gibi yaşanan kazanın da yine davalı dernek açısından iş kazası olmadığı savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

3.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davalının işveren sıfatı bulunmamakta olup sigortalı ile davalı arasında herhangi bir iş akdi veya benzer nitelikte bir iş ilişkisi mevcut olmadığı, zamanaşımı ve hak düşürücü süre içinde dava açılmadığı, sigortalı ile davalı arasında, akdedilmiş herhangi bir yazılı/sözlü iş sözleşmesi (hizmet sözleşmesi) ilişkisi mevcut olmadığı ve davalının da işveren veya yüklenici sıfatı bulunmadığı, sigortalı ... Özel ...

Orta Öğretim Erkek Öğrenci Yurdunun çatı yapım işinde çalışmakta ise de buradaki çalışmasının o dönemde yurt müdürü olan sigortalının abisi ve çatı ustası ... arasında akdedilen eser sözleşmesinden kaynaklandığı, davalının eser sahibi dahi olmadığı, çalışma ilişkisinin istisna akdine dayanması halinde iş sahibinin, iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan iş sağlığı ve güvenliğini sağlama yükümlülüğü bulunmayacağı, kazanın iş kazası olmadığı ve tanık beyanlarını kabul etmedikleri savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

4.Davalı ... usulüne uygun tebligata rağmen davaya cevap vermemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

İlk Derece Mahkemesi tarafından 27.05.2022 tarihli ve 2021/9 Esas, 2022/190 Karar sayılı kararla dava konusu uyuşmazlığın sigortalı ... ...'ın 10.10.2017 tarihinde geçirmiş olduğu kazanın iş kazası olup olmadığı ve bu nedenle sigortalılık işlemlerinin yapılıp yapılamayacağına ilişkin olup yapılan yazışmalar, dinlenen tanıklar, dosya içerisine celp edilen ...

Asliye Ceza Mahkemesi karar ve ekleri, beraberce değerlendirildiğinde dosya içerisinde bulunan "tutanaktır" başlıklı belgeden de anlaşılacağı üzere ..., Özel ... ...

Öğrenci Yurdunun çatısının onarımı için ... ile ... ve ... ... arasında yazılı sözleşme yapıldığı, dosya içerisinde gerek Asliye Ceza Mahkemesinde dinlenen tanıklar gerekse Mahkemede dinlenen tanık anlatımlarından müteveffanın çatı onarımı işi için ... ile birlikte çalıştığı, her ne kadar davalı vekili yapılan işin eser sözleşmesine dayalı olarak yapıldığını ifade etse de, eser sözleşmesinin Borçlar Kanunu'ndaki koşullarını taşımadığı, müteveffanın ve çatı yapımında çalışan diğer kişilerin ücretlerini adı geçen kurs yetkilisinden aldıkları, tutanakta adı geçen kişilerin olay tarihinde dernek yetkilileri olduğu,

her ne kadar ... davalı iş yerine ... aracılığı ile gitmiş olsa da çatı onarımında kullanılacak malzemelerin de davalı tarafından temin edildiği, teftiş tutanaklarında sabit olduğu, davalı derneğin iş sahibi olduğunun da dosyada toplanan deliller çerçevesinde sabit olduğu, müteveffanın hizmet sözleşmesi kapsamında iş verene bağımlı olarak belirli veya belirsiz süre ile iş görmeyi iş verenin de bu iş karşılığı ücret ödemeyi üstlendiği, nitekim iş karşılığı ücretin dernek tarafından ödendiği,

asıl iş verenin alt iş verenin işçilerine karşı o iş yeri ile ilgili olarak Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu yükümlülüklerden alt işveren ile birlikte sorumlu olacağının da 4857 sayılı İş Kanunu'nun 2 nci maddesinde açıkça belirlendiği gerekçesiyle konusuz kalan dava hakkında hüküm tesisine yer olmadığına karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri ayrı ayrı istinaf yoluna başvurmuşlardır.

B.İstinaf Sebepleri:

Davalı Kurum vekili, sigortalının ölümü ile sonuçlanan olay ile ilgili gerekli bilgi ve belgeler incelenerek iş kazası komisyonu kararına göre olayın iş kazası olduğuna karar verildiği ve davaya sebebiyet vermediklerinden aleyhe yargılama gideri ve vekalet ücretine hükmedilmesinin yerinde olmadığı; davacılar vekili, kazanın bir iş kazası olduğunun tespitine karar verilmesi gerektiği; davalı ... vekili, sigortalı ile aralarında iş akdi bulunmadığı, sigortalının ... işçisi olduğu, bu hususta Kurum denetiminde düzenlenen raporun bulunduğu, tanık ve taraf beyanlarının bu hususu doğruladığı, işveren vasıfları bulunmadığı;

davalı ... vekili, sigortalı ile aralarında iş akdi bulunmadığı, deliller toplanmadan karar verildiği, zamanaşımı ve hak düşürücü sürenin geçtiği, yargılama gideri ve vekalet ücretinden sorumlulukları bulunmadığı iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmişlerdir.

C.Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin 30.09.2022 tarihli ve 2022/2290 Esas, 2022/1404 sayılı kararı ile muris mütevefa ... ...'ın 10.10.2017 tarihinde iş veren ...'a ait Yukarı Mah. ... ... Caddesi No: 72 .../Konya adresinde bulunan ve davalılardan ... Merkez Kültür ve Öğrencilere Himaye Derneği'nin yardım ettiği, yine müdürlüğünü davalılardan ...'in yaptığı Özel ...

Orta öğretim Erkek Öğrenci Yurdu'nun çatı tamir ve bakım işinin yapılması konulu çatı iş yerinde maruz kaldığı iş kazası sonucu vefat etmesine karşın söz konusu murisin hak sahiplerince yapılan 17.10.2017 tarihli başvurunun davalı SGK tarafından reddi üzerine iş bu davanın açıldığı dolayısıyla ortaya çıkan yargılama giderlerini ve vekalet ücretlerini söz konusu Kurum sorumlu olduğu gerekçesiyle davacılar vekili ile davalı Kurum vekillerinin istinaf başvurularının ayrı ayrı reddine, davalı ... ve davalı ... vekillerinin istinaf başvurularının kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının ortadan kaldırılmasına, davalı SGK yönünden.

Konusuz kalan dava hakkında hüküm tesisine yer olmadığına, davalı ... ve davalı ... yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. İlk Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin 30.09.2022 tarihli ve 2022/2290 Esas, 2022/1404 Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davacılar vekili ile davalı Kurum vekili ve davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

2. Dairemiz tarafından 21.02.2023 tarihli ve 2023/932 Esas, 2023/1510 Karar sayılı ilamla aşağıdaki gerekçeyle Bölge Adliye Mahkemesi kararı bozulmuştur:

"...6100 sayılı HMK'nın 59 uncu maddesinde; "(1) Maddi hukuka göre, bir hakkın birden fazla kimse tarafından birlikte kullanılması veya birden fazla kimseye karşı birlikte ileri sürülmesi ve tamamı hakkında tek hüküm verilmesi gereken hâllerde, mecburi dava arkadaşlığı vardır.' 60 ıncı maddesinde ise; '(1) Mecburi dava arkadaşları, ancak birlikte dava açabilir veya aleyhlerine de birlikte dava açılabilir. Bu tür dava arkadaşlığında, dava arkadaşları birlikte hareket etmek zorundadır.Ancak, duruşmaya gelmiş olan dava arkadaşlarının yapmış oldukları usul işlemleri, usulüne uygun olarak davet edildiği hâlde duruşmaya gelmemiş olan dava arkadaşları bakımından da hüküm ifade eder.' düzenlemesi öngörülmüştür.

2. İş kazasının tespiti davalarının kurum ve işverenlere karşı açılması gerekmekte olup, aralarında zorunlu dava arkadaşlığı vardır.

3. Meydana gelen kazanın iş kazası olduğunun tespitine ilişkin olarak açılan davada, Mahkemece işverenin ... olduğunun kabulü karşısında, ...'ın da davaya katılımı sağlanıp göstereceği deliller toplanmaksızın karar tesisi isabetsizdir. "

B. Bölge Adliye Mahkemesince İlk Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Bölge Adliye Mahkemesinin 08.09.2023 tarihli ve 2023/1041 Esas, 2023/805 Karar sayılı kararı ile tarihsiz "tutanaktır" başlıklı belge içeriğine göre, Yukarı Mah. ... ... Caddesi No: 72 .../Konya adresinde bulunan ve davalılardan ... Merkez Kültür ve Öğrencilere Himaye Derneği'nin yardım ettiği, yine müdürlüğünü davalılardan ...'in yaptığı Özel ...

Orta öğretim Erkek Öğrenci Yurdu'nun çatı tamir ve bakım işinin anahtar teslim götür usulle yapım işinin ...'a verildiği ve buna ilişkin olarak 5.000,00 TL'nin elden verildiği, bu hususun SGK Başmüfettişi Birsen Enli tarafından hazırlanan 28.07.2021 tarihli inceleme raporunda da tespit edildiği, yani söz konusu yurt binasının çatı ve tamir bakımı işinin götürü usulu ile yapılması konusunda dahili davalı ... ile anlaşıldığı, dolayısıyla mütevefa ... ...'ın dahili davalı ...'a ait çatı iş yerinde çalıştığı sırada maruz kaldığı iş kazası neticesinde vefat etmesi nedeniyle davalılar ... ile ...

Merkez Kültür ve Öğrencilere Himaye Derneği'nin işveren sıfatınını bulunmadığı bu bağlamda davada taraf ehliyetlerinin olmadığı, dolayısıyla davalılar ... ile ... Merkez Kültür ve Öğrencilere Himaye Derneği yönünden husumet yokluğu sebebiyle davanın reddine karar verilmesi gerektiği, yine muris mütevefa ... 'ın, 10.10.2017 tarihinde dahili davalı iş veren ...'a ait Yukarı Mah. ... ... Caddesi No: 72 .../Konya adresinde bulunan ve davalılardan ...

Merkez Kültür ve Öğrencilere Himaye Derneği'nin yardım ettiği, yine müdürlüğünü davalılardan ...'in yaptığı Özel ...

Orta öğretim Erkek Öğrenci Yurdu'nun çatı tamir ve bakım işinin yapılması konulu çatı iş yerinde maruz kaldığı iş kazası sonucu vefat etmesine karşın söz konusu murisin hak sahiplerince yapılan 17.10.2017 tarihli başvurunun davalı SGK tarafından reddi üzerine iş bu davanın açıldığı dolayısıyla ortaya çıkan yargılama giderlerinden ve vekalet ücretinden davalılardan SGK Başkanlığı'nın da sorumlu olduğu gerekçesiyle davalı SGK yönünden.

Konusuz kalan dava hakkında hüküm tesisine yer olmadığına, davalılar ..., ... ve dahili davalı ... yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

C. İkinci Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin 08.09.2023 tarihli ve 2023/1041 Esas, 2023/805 Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davacılar vekili ile davalı Kurum vekili ve davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

2. Dairemizce 20.11.2023 tarihli ve 2023/12072 Esas, 2023/11423 Karar sayılı ilamla aşağıdaki gerekçeyle Bölge Adliye Mahkemesi kararı bozulmuştur:

"...Bir olayın iş kazası olduğunu tespitine ilişkin davalarda Kurum ile işveren arasında 6100 sayılı Kanun'un 59 uncu maddesi kapsamında zorunlu dava arkadaşlığı vardır. Bu nedenle 6100 sayılı Kanun'un 60 ıncı maddesi uyarınca davanın Kuruma ve işverene karşı birlikte açılması zorunludur. Zorunlu dava arkadaşlığında tek bir dava söz konusudur ve tek bir hüküm ile sonuçlandırılır. Bir başka deyişle zorunlu dava arkadaşları hakkında aynı karar verilir. Zorunlu dava arkadaşlarından birinin davasının kabulüne, diğerininkinin reddine karar verilemez.

4. Davacılar muris / sigortalının ölümüne neden olan ve 10.10.2017 tarihinde meydana gelen olayın iş kazası olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir. Bölge Adliye Mahkemesince; davalı Kurum ile işveren arasında açıklanan maddi ve hukuki olgular çerçevesinde zorunlu dava arkadaşlığı olduğu nazara alınmaksızın davalı Kurumun olayı iş kazası kabul ettiğinden bahisle hakkındaki davanın konusuz kalmış olması nedeniyle esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına, işveren olduğu iddia edilen diğer tüm davalılar yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir. Mahkemece, sigortalının belirlenen işvereni ve Kurum aleyhine infazı kabil tek bir hüküm verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmiş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir..."

D. Bölge Adliye Mahkemesince İkinci Bozmaya Uyularak Verilen Karar Bölge Adliye Mahkemesi tarafından yukarıda tarih ve sayısı belirtilen karar ile Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 20.11.2023 tarih, 2023/12072 Esas ve 2023/11423 Karar sayılı ilamı ile bozulmasına dair verilen karar ilamına uyulduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

VI.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; olayın iş kazası olduğunun Kurum kabulünde olduğu, ...'ın işveren olduğunun sabit olduğu, bozma ilamının birlikte hüküm kurulmasına yönelik olduğu, olayın iş kazası olduğu, ... ile dernek arasında yapılan sözleşmenin murisin statüsünü etkilemediği, hizmet akdi unsurlarının bulunduğu, davanın kabulünün gerektiği iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.

C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, iş kazası tespiti ile aksine Kurum işleminin iptali davasıdır.

2.İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13 üncü maddesi ilgili hükümlerdir.

3. Değerlendirme 1.Bölge Adliye Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir suretinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,