Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/6926 K.2024/7034

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen Kurum işlemlerinin iptali ile resen tahakkuk ettirilen prim borcu nedeniyle Kuruma karşı borçlu olmadığının tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

Karar davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairemizce yapılan inceleme sonunda kararın bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkiline ait işyerinde 12.09.2017 tarihinde düzenlenen işyeri durum tespit tutanağı ile iki adet yabancı işçinin kendi çalışanı olmasına rağmen, durum tespit tutanağı düzenlenen spa-hamam işyerinin ... ... isimli kişi tarafından davacıdan kiralanan işyeri olduğunu, turizm sektöründeki sıkıntıların aşılabilmesi için otel müşterilerine ücretsiz masaj hizmeti verdiklerini, bu hizmetin tespit tutanağında adı geçen iki adet yabancı işçi ile sağlandığını, işçilerin ücretlerinin kendisince ödendiğini, adı geçen işçilerin otel müşterisine davacı adına hizmet ettiğini,

adı geçenlerin fiilen ve hukuken kendi personeli olduğunu, davalı Kurum tarafından davacı işverenin yararlandığı 6661 asgari ücret desteği ve 687 ve 1687 sayılı teşviklerin iptal edildiğini, iptale ilişkin kararın 06.09.2018 sayılı Kurum yazısı ile bildiriminin yapıldığını, bildirime karşı 19.09.2018 tarihinde itiraz edildiğini, itirazın 2018/1 sayı 19.09.2018 tarihli Prim İtiraz Komisyonu kararı ile reddedildiğini, komisyon kararının 20.09.2018 tarihinde tebliğ edildiği beyan ederek, 2018/1 sayılı karadaki Kurum işleminin iptali ile davacı aleyhinde tahakkuk ettirilen borçların ortadan kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; 2017/AKD/79 sayılı denetmen raporundaki tespitler gereği 4447 sayılı Kanun geçici 17 nci maddesi ve 5510 sayılı Kanun geçici 71 inci maddesi kapsamında, yabancı işçilerin davacı işveren adına sigorta kayıtlarının bulunmasına karşın fiilen çalışmalarının bulunmaması, yabancı işçilerin fiilen işveren emrinde çalışmaması nedenleri ile davalı Kurumca yapılan işlemlerde herhangi bir usulsüzlük bulunmadığını beyanla haksız ve yasal dayanaktan yoksun davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesi kararı ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesi kararıyla; davalı Kurum vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1.İlk Derece Mahkemesinin kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemiz kararıyla; davalı Kurum tarafından iptal edildiği anlaşılan teşvik ve destek indirimlerinin ilişkin olduğu mevzuat irdelenmeli, davalı Kurumun asgari ücret desteğine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanun'un geçici 71 inci maddesine dayalı iptal işleminin yanında 4447 sayılı Kanun'un geçici 17 nci maddesi ile getirilen destek unsurunun da iptal edildiği anlaşılmakta ise de uygulamada 1687 sayılı teşvik indirimi olarak bilinen teşvikin davacı şirket hakkında uygulanan iptal sebebi belirlenmeli, sıralanan tüm mevzuat ile davacı şirketin destek süresi ve sebebi üzerinde durulmalı,

iki yabancı çalışanın bildirimlerinden önce teşviklere hak kazanılıp kazanılmadığı hususu ile davalı Kurumca faydalandırılan tüm desteklerde bu yabancıların çalıştırmalarının bir etkisinin olup olmadığı belirlenmeli ve kurumca yapılan tahakkuk işleminin, davacı şirketin çalıştırdığı sigortalı sayısı ve faydalandığı teşvik tutarları ile mukayese edilerek,

davaya konu edilen yabancı kimseler hakkında yapılan bildirimlerin davacı şirket hakkında iptal sonucunu doğurabilecek nitelikte ve etkide olup olmadığı hususu üzerinde durulmalı, iptal sebebi teşkil ettiğinin anlaşılması halinde, tutanakta imzası bulunan ...’ın davacı şirketi bağlayıcı şekilde temsil ve ilzam yetkisine haiz olmadığı, bu nedenle davacı şirket hakkında hüküm ifade etmemesi karşısında, yabancı sigortalıların işvereninin kim olduğu,

çalışma şekilleri, ücret alma biçimi, çalışırken ikamet ettikleri yerler, talimatların kim tarafından verildiği hususları üzerinde durulmalı, çalışma biçimlerine ilişkin olarak irdeleme yapılmalı, bu kapsamda, sadece dava dışı ... ...’a ait işyeri çalışanlarının dinlenilmesi ile yetinilmeyip, davacı şirketin de tutanak tarihi öncesi ve sonrasında çalıştırdığı hususu bordroları ile belirgin olan çalışanlarının tespit edilerek beyanlarına başvurulmalı ve dinlenen tanıkların ifadeleri arasındaki belirgin çelişkiler giderilmek suretiyle,

yabancı çalışanların işverenlik olgularının davacı şirket nezdinde mi yoksa dava dışı ... ... nezdinde mi gerçekleştiği hususları net bir şekilde belirlenmek suretiyle sonucuna göre bir karar verilmesi ayrıca 5510 sayılı Kanun'un ek 17 nci maddesinin 4 üncü fıkrasının iptali ile oluşan bu yeni durumun da dikkate alınması ve davaya konu uyuşmazlığa ilişkin tüm yasal dayanaklar ve borçlu olmadığının tespiti istemi hakkında yapılacak değerlendirme sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ile yazılı şekilde karar tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedeni olduğu belirtilmiştir.

3. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak yapılan yargılama neticesinde davanın kabulüne karar verilmiştir.

4. Dairemiz kararıyla. Mahkemece, bozma gereklerinin yerine getirilmediği anlaşılmaktadır.

Mahkemece bozma sonrasında sadece 10.09.2021 tarihli müzekkere ile yetinilerek, 2 adet yabancı işçinin (Ni Wayan Sugıartını ve Ni Luh Narti) dikkate alınmaksızın davacı şirketin davaya konu teşviklere hak kazanıp kazanmadığı ve davalı kurumca faydalandırılan tüm desteklerde bu yabancıların çalıştırılmasının bir etkisinin olup olmadığı sorularak gelen cevabi yazı üzerine karar verilmesi yerinde olmadığı,

Mahkemece uyulan bozma ilamı ve oluşan usuli kazanılmış hak ve araştırma yükümlülüğü çerçevesinde, iki yabancı çalışanın bildirimlerinden önce davacı şirketin kurumca iptal edilen teşviklere hak kazanıp kazanmadığı hususu ile davalı Kurumca faydalandırılan tüm desteklerde bu yabancıların çalıştırılmalarının bir etkisinin olup olmadığı hususunun madde şartları ve kapsamında irdelenmesi, kurumca yapılan tahakkuk işleminin, davacı şirketin çalıştırdığı sigortalı sayısı ve faydalandığı teşvik tutarları ile mukayese edilerek,

davaya konu edilen yabancı kimseler hakkında yapılan bildirimlerin davacı şirket hakkında iptal sonucunu doğurabilecek nitelikte ve etkide olup olmadığı hususu üzerinde durulması, iptal sebebi teşkil ettiğinin anlaşılması halinde, yerel denetim tutanağının davacı şirket hakkında hüküm ifade etmemesi karşısında, mahkemece davacı şirketin iddialarının tümünün irdelenmesi ile dava dışı ... ...’a ait işyeri çalışanlarının dinlenilmesi ile yetinilmeyip,

davacı şirketin de tutanak tarihi öncesi ve sonrasında bordrolu çalışanlarının tespit edilerek beyanlarına başvurulması gerekleri yerine getirilmeksizin yazılı şekilde karar verilmesi usul ve kanuna aykırı olduğu, diğer taraftan, yargılama aşamasında yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun'un ek 17 nci maddesinin 4 üncü fıkrasındaki.

“Görülmekte olan davalarda, ayrıca bir başvuru şartı aranmaksızın, dava öncesi yapılan idari başvuru tarihinden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte hesaplanacak tutar üçüncü fıkra hükümlerine göre mahsup veya iade edilir. Mahkemelerce, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce açılmış davalarda davanın konusuz kalması sebebiyle karar verilmesine yer olmadığına karar verilir. Yargılama giderleri idare üzerinde bırakılır ve vekâlet ücretinin dörtte birine hükmedilir.

Ayrıca, ilk derece mahkemelerince verilen kararlar hakkında ...'nca kanun yollarına başvurulmaz ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılan kanun yolu başvurularından vazgeçilmiş sayılır.” İbaresinin iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvuruda bulunulmuş ve Anayasa Mahkemesince 19.02.2020 gün ve 2018/139 E. - 2020/12 K. sayılı karar ile bu hükmün iptaline karar verilmiş olması ve iptal edilen madde metninde aynı maddenin üçüncü fıkrasına yapılan atıf ile ancak üçüncü fıkra hükümlerine uygun şekilde mahsup veya iadenin yapılması durumunda 4 üncü fıkra hükümlerinde yer alan davanın konusuz kalması sebebiyle karar verilmesine yer

olmadığına dair karar verilmesi gerektiğinin belirtilmiş olması karşısında, ek 17 nci maddesinin ilk üç fıkrası kapsamının dışında davacı şirket hakkında iptal edilen teşvik ana maddeleri hükümlerinin üzerinde durulması ile bu madde koşullarının araştırılması ile oluşacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekip gerekmediğinin irdelenmemesi usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedeni olduğu belirtilmiştir.

5. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak yapılan yargılama neticesinde davanın kabulüne karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; 2017/AKD/79 sayılı denetmen raporundaki tespitler gereği 4447 sayılı Kanun geçici 17 nci maddesi ve 5510 sayılı Kanun geçici 71 inci maddesi kapsamında, yabancı işçilerin davacı işveren adına sigorta kayıtlarının bulunmasına karşın fiilen çalışmalarının bulunmaması, yabancı işçilerin fiilen işveren emrinde çalışmaması nedenleri ile davalı Kurumca yapılan işlemlerde herhangi bir usulsüzlük bulunmadığını beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, Kurum işlemlerinin iptali ile resen tahakkuk ettirilen prim borcu nedeniyle Kuruma karşı borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 5510 sayılı Kanun'un geçici 71 inci maddesi ile 4447 sayılı Kanun'un geçici 17 nci maddesi hükümleridir.

3. Değerlendirme 1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. ... adlı iki yabancı uyruklu çalışanların bildirimlerinin davacı iş yerinden yapılması, söz konusu iki yabancı çalışan adına çalışma izin belgesinin davacı şirket adına alınması, ücret ödemelerinin davacı şirket tarafından yapılması, belirli iş sözleşmelerinin davacı şirket ile yapılması ve söz konusu iki yabancı çalışanın otel çalışanı olduğunu yönünde bordro tanıklarının beyanları gözetildiğinde, temyizen incelenen İlk Derece Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı,

bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Davalı Kurum vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,