Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/7410 K.2024/8571

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın feri müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, feri müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin 01.09.1987 tarihinde davalı iş yerinde çalışmaya başladığını, davalı şirkete ait gazoz fabrikasında hem dolum tesisinde işçi olarak, hem de gazozların dağıtımında muavin olarak tam gün çalıştığını, bu çalışmaları karşılığı asgari ücret üzerinden maaş aldığnı, davalı firma tarafından müvekkilinin işe başladığı gün 01.09.1987 tarihinde Kuruma işe giriş bildirgesi verilmiş olmasına karşın sigorta primlerinin yatırılmadığını belirterek, müvekkilinin 01.09.1987 ile 01.07.1988 tarihleri arasında davalı şirkete ait iş yerinde geçen çalışmalarının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; zamanaşımı ve yetki itirazlarının bulunduğunu belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı şirket tarafından davaya cevap verilmemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Davanın kabulü ile;''...Somut olayda, davacı 01.09.1987 - 01.07.1988 tarihleri arasında çalıştığı ve Kuruma bildirimi yapılmamış sürelerin sigortalılık kapsamında olduğunun tespitini talep etmiştir. Davalı tarafça davacının işe girişine ilişkin işe giriş bildirgesinin kuruma verildiği anlaşıldığından hak düşürücü süre yönünden tespite engel bir durum olmadığı kanısına varılmıştır.

Kural olarak hizmet tespiti davalarında tespit kararı verilebilmesi için çalışıldığı iddia edilen işyerinin kanun kapsamında olması yahut kanun kapsamına alınabilecek mahiyette faaliyeti bulunabilmesi gerekmektedir.

Celb edilen kayıtların tetkikinden davalıya ait işyerinin uyuşmazlık konusu dönemde faal olduğu, faaliyet ve kapsam yönünden tespite engel bir durum olmadığı kanısına varılmıştır.

Tüm dosya kapsamında toplanan delillerin birlikte değerlendirilmesinden, özellikle resen belirlenen bordro tanıklarının davacı iddiası ile uyumlu beyanları hükme esas alınarak davacının davalıya ait ... sicil numaralı işyerinde 01.09.1987-01.07.1988 tarihleri arasında tam zamanlı ve kesintisiz olarak çalıştığı kanısına varılmıştır. Bunun yanında davacı ücret hususunda bir tespit talebi olmamakla birlikte asgari ücretin altında çalışması mümkün olmadığından kurum taban ücretleri altında kalmaksızın asgari ücretle çalıştığı yönünde hüküm kurulmuştur. ''gerekçesi ile davanın kabulüne ilişkin karar vermiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Fer'i müdahil SGK vekili, davanın hak düşümü süresi geçtikten sonra açıldığını ve fiili çalışma olgusunun Yargıtay'ın (hizmet tespiti davalarının kamu düzenine ilişkin olduğunu gözeterek oluşturduğu) içtihatları doğrultusunda ispatlanamadığını belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

''Davacının çalışmasının bordro tanıkları ... ve ...'nin beyanları ile ispatlandığı anlaşıldığından, 01.09.1987 ile 01.07.1988 tarihleri arasında davalı iş yerinde fiilen, devamlı, gerçek ve kesintisiz çalışmasının bulunduğu sonucuna varılmıştır.'' gerekçesi ile '' ...fer'i müdahil Kurum vekilinin istinaf isteminin reddine'' şeklinde karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde feri müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı feri müdahil kurum vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü gerekçelerle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava; hizmet tespitine ilişkindir. 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu maddelerine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme Eldeki davada davacının 01.09.1987 - 01.07.1988 tarihleri arasında çalıştığını beyanla hizmet sürelerinin tespitini talep ettiği, mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş ise de verilen hükmün eksik araştırma ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

Somut olayda, davalı ... Ltd. Şti.'ne ait gazoz işletme yerinde gazoz üretimi ve muavinlik işlerini yaptığı iddiası ile tespit davası açılmış olup davanın kabulüne karar verilmiş ise de; öncelikle davanın somutlaştırılması yükümlülüğü kapsamında davacının beyanı alınarak hangi tarihte ve kimlerle, hangi birimde çalıştığı, ne iş yaptığı, ne kadar ücret aldığı detaylı olarak sorulmalı, bordro tanıkları da kanaat yeteri kadar dinlenmeli, davacının çalışmaları varsa tereddütsüz bir şekilde ortaya koyulmalı ve sonuca göre karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,