Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/7668 K.2024/8856

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalıya ait ...

Cafe isimli işyerinde 01.02.2007 tarihinden 11.09.2017 tarihine kadar ocakçı olarak kesintisiz ve aralıksız çalıştığını, müvekkilinin 12.09.2017 - 20.10.2017 tarihleri arasında yaklaşık 1 ay başka bir işyerinde çalıştıktan sonra 21.10.2017 tarihinde tekrar davalı işyerinde çalışmaya başladığını, yani 21.10.2017 - 04.02.2019 tarihleri arasında ocakçı olarak yine kesintisiz ve aralıksız çalıştığını, müvekkilinin davalı işyerinde sigortasının tam ve düzenli yatırılmamasından dolayı haklı olarak iş akdini feshettiğini, müvekkilinin yaklaşık 12 yıl kesintisiz çalışmasına rağmen sigortasının 2010 yılında yapıldığını,

ayda sadece 15 gün sigortalı gösterildiğini, üstelik sigorta ücretinin de müvekkili tarafından ödendiğini, ayrıca müvekkilinin 21.10.2017 tarihinde davalı işyerinde tekrar çalışmaya başlamış olmasına rağmen, sigorta girişinin yapılmadığını, müvekkilinin 2017 yılından önce sigortasının eksik yatırıldığını, 2017 yılından sonra ise hiç sigortalı gösterilmediğini belirterek, müvekkilinin 01.02.2007-11.09.2017 ve 21.10.2017 - 04.02.2019 tarihleri arasında kesintisiz çalıştığının tespitine ve bu günlere ait sigorta primlerinin yatırılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının, 27.10.2010 tarihinde müvekkiline ait işyerinde çalışmaya başladığını, kesintili olarak çalıştığını ve 11.09.2017 tarihinde istifa ederek ayrıldığını, iddia ettiği çalışma süreleri ile kesintisiz ve aralıksız çalışma iddialarının gerçeği yansıtmadığını, davacının yapmış olduğu tüm çalışmalarından bir ay içerisinde en fazla 15 gün süre ile çalıştırıldığını, bu hususun da SGK kayıtlarında görüleceğini, ayrıca davacı tarafından imzalı puantaj cetvellerinden de çalışma sürelerinin açıkça görüldüğünü, bu belgelerin işyeri dosyası içinde bulunduğunu,

işyeri dosyasının davacının açmış olduğu alacak davasında görevli Mahkeme olan Samsun 2. İş Mahkemesinin 2019/275 E. sayılı dosyasına sunulduğunu, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 96. maddesinde işbu davanın beş yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılması gerektiğinin hüküm altına alındığını, davacı ...'in hizmet dönemi içerisinde 15.01.2012 yılında işyerinden ayrılıp, 17.07.2014 tarihinde ise tekrar giriş yaptığını, bu hususun SGK kayıtları, davacının ıslak imza taşıyan belgeler ve sair deliller ile ispat edileceğini, Yüksek Mahkeme kesintili çalışma durumlarında kesinti tarihlerini dikkate alarak hesaplama yoluna gittiğini,

sigortalının, anılan belgeleri hile, hata veya manevi baskı altında imzaladığını ileri sürmemiş veya imzanın kendisine ait olmadığını ya da kesintisiz çalıştığını söylememiş ise birden fazla işe giriş bildirgesinin varlığı ve işyerinden yapılan kısmi bildirimler, sigortalının o işyerinde kesintili çalıştığına karine oluşturduğunu, bu karinenin aksinin ancak eş değer delillerle kanıtlanması gerekmekte olup tanık sözlerine değer verilemeyeceğini, hak düşürücü sürenin kesinti tarihleri dikkate alınarak her bir dönem bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekeceğini,

davacının son işe giriş tarihi olan 17.07.2014 tarihinden önceye ilişkin taleplerinin hak düşürücü sürenin geçmiş olması nedeniyle reddi gerektiğini, davacının anılan tarihler dışında müvekkile ait işyerinde başkaca çalışması olmadığını belirterek davanın reddini talep etmiştir.

Fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde özetle; işbu davada Kurumun, davalı konumundan çıkartılarak davalı yanında fer’i müdahil konumuna getirilmesi kararı verilmesini, iddia edilen çalışma günlerinin tespit edilemediğini ve iddia ettiği diğer çalışma sürelerinin zamanaşımına uğradığını, davacının hizmetlerinin eksik bildirildiğine ilişkin iddiasının doğru olmadığını, uyuşmazlık konusu olan hususun hiçbir tereddüte mahal kalmayacak şekilde kanıtlanması gerektiğini beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulü ile

Davacının, davalıya ait Kuruma ... sicil numarası ile kayıtlı işyerinde, hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle

2011 yılı Mayıs ayında 15 gün daha çalıştığının tespitine,

2011 yılı Haziran ayında 15 gün daha çalıştığının tespitine,

2011 yılı Temmuz ayında 15 gün daha çalıştığının tespitine,

2011 yılı Ağustos ayında 15 gün daha çalıştığının tespitine,

2011 yılı Eylül ayında 15 gün daha çalıştığının tespitine,

2011 yılı Ekim ayında 15 gün daha çalıştığının tespitine,

2012 yılı Ocak ayında 15 gün daha çalıştığının tespitine,

2012 yılı Şubat ayında 30 gün daha çalıştığının tespitine,

2012 yılı Mart ayında 30 gün daha çalıştığının tespitine,

2012 yılı Nisan ayında 13 gün daha çalıştığının tespitine,

2014 yılı Mayıs ayında 30 gün daha çalıştığının tespitine,

2014 yılı Haziran ayında 30 gün daha çalıştığının tespitine,

2014 yılı Temmuz ayında 15 gün daha çalıştığının tespitine,

2014 yılı Aralık ayında 15 gün daha çalıştığının tespitine,

Fazlaya dair talebin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacının 21.10.2017-04.02.2019 dönemi fiili çalışmasını ispatladığını, 01.02.2007-11.09.2017 dönemi eksik gün sayısının 2572 olduğunu, yalnızca 2011-2012-2014 dönemi için hüküm kurulmasının hatalı olduğunu, 2010 yılı öncesi çalışmayı doğrulayan beyanların 2. İş Mahkemesinin 2019/275 Esas sayılı dosyasında bulunduğunu ve aşamalardaki itirazlarını öne sürmüştür.

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacının fiili çalışma olgusunu ve 2010 öncesi dönemi ispat edemediğini, bu yönde bir tanık beyanı bulunmadığını ve aşamalardaki itirazlarını öne sürmüştür.

Fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili istinaf dilekçelerinde özetle; davacının çalışmasının kesintili olduğunu, hak düşürücü sürenin geçtiğini, tanık beyanlarının çelişkili olduğunu ve aşamalardaki itirazlarını öne sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile İlk Derece Mahkemesince imzalı puantaj kayıtları olan dönem dışlanarak 27.11.2010-11.09.2017 arasındaki dönemde Kuruma bildirilmeyen 2011 Mayıs-2014 Aralık arasındaki sürenin tespitine karar verilmiş olup verilen karar isabetlidir gerekçesi ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Fer'i müdahil Kurum vekili, davacının çalışmasının kesintili olduğunu, hak düşürücü sürenin geçtiğini, tanık beyanlarının çelişkili olduğunu ve aşamalardaki itirazlarını öne sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369. maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371. maddeleri,

1. 1982 Anayasası 142/3. maddesinde “Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılır.” şeklinde düzenleme mevcuttur.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 297/1-c. maddesinde, bir mahkeme hükmünün kapsamının ne şekilde olması gerektiği açıklanmıştır.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “Hükmün Kapsamı” başlıklı 297. maddesinde:

“(1) Hüküm "Türk Milleti Adına" verilir ve bu ibareden sonra aşağıdaki hususları kapsar:

a)Hükmü veren mahkeme ile hâkim veya hâkimlerin ve zabıt kâtibinin ad ve soyadları ile sicil numaraları, mahkeme çeşitli sıfatlarla görev yapıyorsa hükmün hangi sıfatla verildiğini.

b)Tarafların ve davaya katılanların kimlikleri ile Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, varsa kanuni temsilci ve vekillerinin ad ve soyadları ile adreslerini.

c)Tarafların iddia ve savunmalarının özetini, anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları, çekişmeli vakıalar hakkında toplanan delilleri, delillerin tartışılması ve değerlendirilmesini, sabit görülen vakıalarla bunlardan çıkarılan sonuç ve hukuki sebepleri.

ç)Hüküm sonucu, yargılama giderleri ile taraflardan alınan avansın harcanmayan kısmının iadesi, varsa kanun yolları ve süresini.

d)Hükmün verildiği tarih ve hâkim veya hâkimlerin ve zabıt kâtibinin imzalarını.

e)Gerekçeli kararın yazıldığı tarihi.

(2)Hükmün sonuç kısmında, gerekçeye ait herhangi bir söz tekrar edilmeksizin, taleplerden her biri hakkında verilen hükümle, taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların, sıra numarası altında; açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesi gereklidir.” şeklinde düzenleme getirilmiştir.

Yine 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 298. maddesinde de hüküm kısmında iki tarafa yükletilen hak ve borçların tereddüde yer vermeyecek şekilde belirtilmesi zorunluluğu tekrarlanmıştır. HMK’nın “Hükmün yazılması” başlıklı 298. maddesi;

“(1) Hüküm, hükmü veren hâkim, toplu mahkemelerde başkan veya hükme katılmış olan hâkimlerden başkanın seçeceği bir üye tarafından yazılır.

(2) Gerekçeli karar, tefhim edilen hüküm sonucuna aykırı olamaz.

(3) Hükümde gerekçesi ile birlikte karşı oya da yer verilir.

(4) Hüküm, hükmü veren hâkim veya hâkimler ile zabıt kâtibi tarafından imzalanır.”

Mahkeme kararı kanunda açıkça belirtilmiş unsurları ihtiva etmeli ve belli bir şekle uygun olarak yazılmalıdır. Kararda bulunması gereken hususlar HMK 297. maddede ayrıntılı olarak tek tek sayılarak gösterilmiştir. Bunun sebebi, kararın açık ve gerekçeli olması, infazı kabil olması ve hukuki dinlenilme hakkının yerine getirilmesidir. 298. maddeye göre de gerekçeli karar, tefhim edilen hüküm sonucuna aykırı olamayacaktır.

Kararda yazılması gereken en önemli unsurlardan birisi de hüküm sonucudur. Zira hüküm sonucu, davacının somut talepleri hakkında infaz edilebilecek ve kesin hükme konu olabilecek şekilde kaleme alınmalıdır. Madde 297/2 “Hükmün sonuç kısmında, gerekçeye ait herhangi bir söz tekrar edilmeksizin, taleplerden her biri hakkında verilen hükümle, taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların, sıra numarası altında; açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesi gereklidir”.

2.Dava, 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9. maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK m. 31 gereğince, hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3. Değerlendirme

Somut olayda, yukarıdaki açıklamalar kapsamında Mahkeme gerekçesi ile hüküm arasında çelişki bulunduğu, verilen hükme yönelik olarak yeterli araştırma yapılmadığı, Mahkemece dinlenen ve davacının çalışmasının aralıksız devam ettiğini bildiren tanıkların beyanlarının hüküm kurmaya elverişli bulunmadığı anlaşılmıştır.

Mahkemece yapılacak iş;

a.Öncelikle yapılması gereken iş; Anayasa'nın 141/3. maddesi ve ona koşut bir düzenleme içeren 6100 sayılı HMK’nın 297. maddeleri de gözetilerek, yukarıda yapılan açıklamalar ışığında verilen hükmün gerekçesinin de hüküm fıkrası ile uyumlu bir şekilde kaleme alınarak kararda gösterildiği denetlenebilir, her türlü çelişkiden uzak ve infazı kabil bir hüküm kurmak olmalıdır. Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın, eksik inceleme ve araştırmayla, yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve kanuna aykırı olup, bozma nedenidir..."

b.Davacının hizmet tespitini talep ettiği dönem yönünden ise Mahkemece yapılacak ise davacının tespitini talep ettiği 01.02.2007-11.09.2007, 21.10.2017-04.02.2019 dönemleri yönünden davacı ile davalı işveren arasında işçilik alacaklarına dair dava bulunup bulunmadığı davacıdan sorulmalı, varsa davalı işveren yanında kesintisiz çalışmaları bulunan bordro tanıklarının tespit edilerek bunlar dinlenilmeli, varsa komşu işyeri tanıklarının da tespiti yapılarak dinlenilmeli, tanık anlatımları arasındaki çelişki giderilmeli, dinlenen komşu işyeri tanıklarının işyeri ruhsatları, çalışma kayıtları getirtilerek komşu işyeri tanığı olup olmadığı denetlenmeli ve varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

VI. KARAR