Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/8070 K.2024/8394

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen hizmet tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozma sonrası yapılan inceleme sonucunda davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozma sonrası verilen karar davacılar, davalılar ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle, davacılar murisinin, davalı ... yanında 04.12.2006-14.12.2013 tarihleri arasında daimi ve kesintisiz olarak hamal olarak çalıştığını, davacılar murisinin bu sürede sigortasının yapıldığının bilindiğini, davacılar murisi vefat ettikten sonra eşinin emeklilik işlemleri ile ilgili olarak Kuruma müracaat ettiğinde emeklilik süresinin dolmadığının bildirildiğini beyan ederek, davacılar murisi ...'ın davalı ... yanında 04.12.2006-14.12.2013 tarihleri arasında daimi ve kesintisiz olarak çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin 04.12.2006 olarak tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle, hizmetin geçtiği iddia edilen yıllarda; davalı ...'nin 31.12.2006 tarihinde yapmakta olduğu işi bıraktığını ve iş terki verdiğini beyan ederek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Fer'i müdahil vekili cevap dilekçesinde özetle, davacılar murisine ait Kurum kayıtları incelendiğinde, davacının ilk kez 2014 yılında sigortalı olarak çalışmaya başladığı; çalıştığı günlerin düzenli olarak Kuruma bildirildiğinin görüldüğünü, Kuruma bildirilen günlerin tespitinde hukuki yarar bulunmadığını, Kurum kayıtlarının resmi belge olması nedeniyle davacının resmi kayıtlarda görülmeyen hizmetinin varlığını kanıtlamasının ancak aynı güçte deliller ile mümkün olduğunu, bu iddianın tanık beyanları ile ispatının mümkün olmadığını, davacının davalı işverene ait işyerinde Kuruma bildirilen günler dışında çalıştığını gösterir bir tespit ve belge bulunmadığını beyan ederek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 21.03.2019 tarihli ve 2016/344 Esas, 2019/226 Karar sayılı kararıyla; Davanın kabulü ile

Davacılar murisi ...'ın, davalı ...'ye ait 1040853 sicil nolu iş yerinde 04.12.2006-06.09.2010 tarihleri arasında; davalı ...'ye ait ... sicil nolu iş yerinde 07.09.2010-02.09.2012 tarihleri arasında; davalı ...'ye ait 1086843 sicil nolu iş yerinde 03.09.2012-14.12.2013 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak sigorta primine esas kazancın alt sınırından çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin 04.12.2006 tarihi olduğunun tespitine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar ve fer'i müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin 02.11.2022 tarihli 2019/1170 Esas, 2022/1377 Karar sayılı kararıyla istinaf istemlerinin esastan reddine karar verilmiştir.

V.BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar ve fer'i müdahil Kurum vekillerince temyiz yoluna başvurulmuştur.

2. Dairenin 29.03.2023 tarihli 2023/550 Esas, 2023/3421 Karar sayılı ilamı ile eldeki davada, davaya konu 1047337 sicil numaralı işyerinin, dava konusu dönem içersinde 07.03.2007-06.09.2010 tarihleri arasında dava dışı ... adına kayıtlı olduğu anlaşılmakla, mahkemece, elde edilecek hükmün, sigortalıyı çalıştıran işverenin hak alanını da ilgilendirdiği ve onun yönünden bir takım sorumluluk ve yükümlülükler doğurabileceği belirgin bulunmakla, dava dışı ...'nin davalı Kurumla birlikte zorunlu dava arkadaşı konumunda yer aldığı ve kendisine de husumet yöneltilmesi gerektiği gözetilerek,

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 124 üncü maddesi de nazara alınarak yasal yöntemine uygun biçimde davaya katılımı sağlanmalı, anılan işverenin de göstereceği tüm kanıtlar toplandıktan sonra yapılacak değerlendirme üzerine elde edilecek sonuca göre hüküm kurulması gerektiği hususlarına işaret edilmiştir.

B.İlk Derece Mahkemesince Uyulan Bozma Kararı Sonrası Verilen Karar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Davanın dahili davalı ... yönünden reddine, davacılar murisi ...' ın, davalı ... ye ait 1040853 sicil nolu iş yerinde 04.12.2006-06.09.2010 tarihleri arasında; davalı ... ye ait ... sicil nolu iş yerinde 07.09.2010-02.09.2012 tarihleri arasında; davalı ... ye ait 1086843 sicil nolu iş yerinde 03.09.2012-14.12.2013 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak sigorta primine esas kazancın alt sınırından çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin 04.12.2006 tarihi olduğunun tespitine, " karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar, davalılar ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz yoluna başvurulmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davacılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; dahili davalı ... yönünden verilen kararın hatalı olduğu beyanla kararın bu yönden bozulmasını talep etmiştir.

2. Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle, tanık beyanları arasında çelişkili olduğunu, ispatlanamayan davanın reddine karar verilmesi gerektiğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

3.Davalılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacıları murisinin davalılar yanında çalışmadığını ileri sürerek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2. Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme Mahkemece bozmaya uyulmasına rağmen bozma gerekleri tam olarak yerine getirilmemiştir.

Davacılar murisinin 04.12.2006-14.12.2013 tarihleri arasında hamal olarak davalılar yanında çalışmalarının tespitini talep ettiği eldeki davada, Mahkemece dahili davalı ... yönünden işveren olmadığı gerekçesiyle davanın reddine, diğer davalılar yönünden vergi kayıtları esas alınarak davanın kabulüne karar verilmişse de, bir önceki bozma ilamı içeriğinde de belirtildiği üzere davaya konu 1047337 sicil sayılı dosyada işlem gören iş yerinin, dava konusu dönem içerisinde 07.03.2007-06.09.2010 tarihleri arasında dahili davalı ... adına kayıtlı olduğunun anlaşılması,

yine bozma öncesi yargılamada da tanık olarak alınan ifadesinde de iş yerini işlettiği yönündeki beyanı karşısında, Mahkemece dahili davalı ... ve davalı ...'nin beyanları nazarında işveren olmadığı yönünde değerlendirme yapılarak yazılı şekilde karar verilmesi isabetsiz bulunmuştur.

2. Diğer yandan davacılar murisinin hizmet tespitine yönelik açtığı eldeki davada, Mahkemece dahili davalı ... dışındaki diğer davalılar yönünden davanın kabulüne karar verilmiş ise de kararın eksik inceleme sonucu karar verildiği anlaşılmaktadır.

3.Mahkemece davalılara ait iş yerinde yapılan işin niteliğine göre; davalı işyerinin sürekli olarak hamala ihtiyacı olup olmadığı araştırılmalı, davacının serbest hamal olarak çalıştığı iddiasına ilişkin olarak, çalışmanın geçtiği yerdeki toptancı halinin varsa yönetiminden, belediye ve zabıtadan davacının serbest çalışan hamal olduğuna dair herhangi bir yerde kaydı veya yetkililerce verilmiş çalışma kartı bulunup bulunmadığı sorularak, davacının kendi nam ve hesabına bağımsız çalışıp çalışmadığı,

bu yönde piyasa hamallarının bağlı bulunduğu Serbest Hamallar Odası veya Yük Taşıyıcıları Odası vs. gibi bir oda veya dernek varsa davacının kaydı olup olmadığı sorulmalı, varsa işyeri ile ilgili vergi yoklama tutanakları, belediye tarafından yapılan denetimlerde düzenlenen tutanak ve belgeler celbedilerek tutanak ve belgelerde ismi geçen ilgili olan tanıklar dinlenilmeli,

bu tür hizmet tespiti davalarının kamu düzenini ilgilendirdiği de dikkate alınıp araştırmanın genişletilerek toptancı halinde benzer işi yapan işveren ve çalışmaları bu işverenlerin kaydına geçmiş sigortalı kişilerin davalı Kurum kayıtları ve zabıta marifetiyle belirlenerek beyanlarına başvurularak, varsa tarafların tabi olduğu meslek kuruluşlarındaki kayıtları ile çalışma şekli ve koşulları hakkında bilgi almak suretiyle davacı ile davalı arasındaki hukuki ilişkinin niteliği açıklığa kavuşturulduktan sonra, tanık beyanları arasındaki çelişkiler giderilmeli, işin yoğunluğuna göre davacının çalışmadığı dönem olup olmadığı,

varsa hangi dönemlerde ne kadar süre çalıştığı tespit edilmeli, kısmi çalışmanın varlığı halinde, kabule konu dönemde değinilen 63 üncü madde kapsamında 7,5 saatlik çalışmanın 1 iş gününe karşılık geldiği nazara alınarak hüküm altına alınması gereken aylık çalışma süresi belirlenmeli ve uyuşmazlık konusu husus hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular gözönünde tutulmaksızın eksik inceleme ve değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına,

Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,