Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/8568 K.2024/10238

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince Garaj ... Yat. Tur. San. ve Tic. A.Ş. yönünden davanın kabulüne, davalı ... İnş. San. ve Tic. A.Ş. yönünden karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ...Yatırım Turizm San. ve Tic. A.Ş. ve davalı Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin davalı şirketin Bakırköy'deki ... adı ile inşa etmekte olduğu binada düz işçi olarak çalıştığını, 19.08.2011 tarihinde işe girdiğini, 04.10.2011 tarihinde iş akdinin sonlandırıldığını, bu tarihlerin şirketin şantiye şefi ve proje müdürü tarafından imzalanmış puantaj kaydı ile sabit olduğunu, müvekkilinin aylık ücretlerinin önemli kısmı ödenmediği gibi SGK girişinin de yapılmadığını belirerek müvekkilinin davalı şirkette 19.08.2011-04.10.2011 tarihleri arasındaki çalışmalarının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalıya usulüne uygun tebligat yapıldığı cevap dilekçesi verilmediği anlaşılmıştır.

Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; öncelikle yetki itirazında bulunduklarını, davacının çalışmaları bakımından müvekkili Kurum kayıtlarının esas olduğunu, iş yerinin varlığının iş yerinin 506 sayılı Kanun kapsamına girip girmediğinin araştırılması gerektiğini, hizmet akdiyle çalışıldığı iddia edilen döneme ait belgelerin Kuruma verilip verilmediğinin araştırılması gerektiğini, davacının iş yerinde devamlı olarak hizmet akdiyle çalıştığının tanık beyanları dışında resmi ve yazılı belgelerle araştırılması gerektiğini, fiilen çalışma olgusunun ve çalışma niteliğinin ispatı gerektiğini,

asgari ücretten daha yüksek bir ücretle çalışıldığı iddiası karşısında HMUK'un 289. maddesi gereğince bu iddianın yazılı deliller ispatının gerektiğini, Kurumun resmi kayıtlarının incelenmesi ve sadece tanık beyanlarına dayanılarak hüküm kurulmaması gerektiğini belirterek davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "... 1-)Açılan davanın kabulü ile davacı ...'ın, ....34 sicil numaralı davalı ... Yat. Tur. San. ve Tic. A.Ş. ünvanlı iş yerinde; - 19.08.2011-04.10.2011 tarihleri arasında 45 gün ve günlük 27,90 TL kazançla, sigortalı olarak çalıştığının tespitine, 2-)Dava dilekçesinde davalılardan ... İnş. San ve Tic. A.Ş.'ye açılan davanın, yargılama devam ederken davalı ... Yat. Tur. San. ve Tic. A.Ş.'ye yöneltildiği anlaşılmakla; davalılardan ... İnş. San. ve Tic. A.Ş. yönünden karar verilmesine yer olmadığına" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı Kurum vekili özetle, hiçbir resmi belge, kayıt incelenmeksizin hüküm kurulduğunu, iş yerine ait hiçbir belge ve bilginin dosyaya getirtilmediğini, hak düşürücü sürenin değerlendirilmediğini, fiil çalışmanın ispatlanmadığını, davalı Kurum aleyhine hüküm kurulamayacağını beyanla eksik inceleme araştırma nedeniyle kararın kaldırılması gerektiğini belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "... Dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden;

Davacının hizmet cetveli incelemesinde, 02.12.2010-31.12.2010 tarihleri arasında 1191482 sicil nolu iş yerinde, 30.11.2011-24.08.2011 tarihleri arasında 1057775 sicil no.lu iş yerinde, çalışmaları olduğu, talep edilen dönem itibariyle engel durum bulunmadığı, davanın hakdüşürücü süre içinde açıldığı anlaşılmıştır.

Davalı iş yerinin ... sicil numarası ile Kurum kayıtlarına tescil edildiği, şirket adresinin Beykoz olduğu, 10.05.2011 tarihinde yasa kapsamına alındığı, ünvanın Garaj İnşaat San. ve Tic. A.Ş. olduğu, yönetim kurulu üyesinin M.... ... olduğu, ... sicil nolu Garaj Yatcılık Yatırım Turz. San. ve Tic. A.Ş.'nin iş yeri yöneticisinin M.... ... olduğu, Garaj Yatcılık Yatırım Turz. San. ve Tic. A.Ş.'nin aracısı olan Garaj A.Ş.'nin Paşabahçe Beykoz adresinde iş yeri tescili olduğu tespit edilmiştir.

Davacı tarafından sunulan, ... İnşaat ... şantiyesi Ağustos 2011 Eylül- Ekim 2011 puantaj cetvelinde davacının isminin bulunduğu şantiye şefi ... ve proje müdürü olarak ... imzası taşıdığı, dönem bordrosunda 2011/8,9,10,11. aylarında ... 'ın isminin bulunduğu, dinlenen kayıtlı tanıkların beyanları ile davacının çalışmalarının ispatlandığı, davacının çalıştığı işyerinin ...Yatırım Turizm San. ve Tic. A.Ş. olması nedeniyle husumet düzeltildiği, Mahkeme kararının yerinde olduğu kanaatine varıldığı" gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum ve davalı ... Yat. Tur. San. ve Tic. A.Ş. vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasını talep etmiştir. Davalı ... Yat. Tur. San. ve Tic. A.Ş. vekili, istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk

1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme Eldeki davada, davacının 19.08.2011-04.10.2011 tarihleri arasındaki çalışmalarının Kuruma bildirilmediğini beyanla hizmet sürelerinin tespitini talep ettiği, Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş ise de verilen hükmün eksik araştırma ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

Somut olayda, ... sicil numaralı iş yerinin Garaj İnş. San. ve Tic. A.Ş. ünvanıyla "cep tel aksesuar alım satımı" işi üzerinden tescil edildiği, buna göre inşaat işi yapmadığı, davalı ...Yatırım Turizm San. ve Tic. A.Ş.'nin ise ... sicil numarası ile "inşaat" işi üzerinden tescil edildiği; tescil bilgilerine göre Garaj İnşaat San. ve Tic. A.Ş.'nin, davalı ...San. ve Tic.

A.Ş.'nin ... sicil numaralı iş yerinin 1 nolu aracısı konumunda alt işveren olarak tescil edildiği, İstanbul Ticaret Sicil Müdürlüğü'nün 02.09.2021 tarih ve 82887 sayılı yazısına göre ... İnşaat San. ve Tic. A.Ş.'nin kaydının bulunmadığı ancak ... Gayrimenkul İnş.

A.Ş. ünvanlı bir şirketin tescil kaydının bulunduğu yönünde bilgi verdiği, davalı şirketler arasında kurulan ilişkinin hukuki niteliğinin ve davacının hangi şirket nezdinde çalıştığının net olarak ortaya konulmadığı anlaşılmakla, Mahkemece davalı şirketler arasında ne tür bir hukuki ilişki olduğu,

aralarında asıl-alt işveren ilişkisi olup olmadığı belirlenmeli, böyle bir ilişki varsa asıl işverenin sorumluluğundan alt işverenin de sorumlu olduğu gözetilerek inşaat işine ait ruhsat kayıtları ve bordrolar getirtilmeli ve davalının hangi işveren nezdinde çalıştığı tespit edilmeli, dosya kapsamında tespit edilen tüm deliller değerlendirilerek sonucuna göre karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR