Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/12855 K.2025/15029

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalılarca birlikte işletilen ...

Soğutma isimli iş yeri bünyesinde 30.06.2006 tarihinde işe başlamış, zorunlu askerlik görevini ifa etmek için 01.12.2008 tarihinde işten ayrılmış ve vatani görevini ila ettikten sonra Ilgın ilçesine dönerek 19.03.2010 tarihinde yeniden davalılara ait işyeri bünyesinde işe başlayarak iş akdini haklı nedenle feshettiği 27.08.2019 tarihine kadar bu işyerinde asgari ücret karşılığı kesintisiz ve aralıksız çalıştığını, çalıştığı dönemlere ilişkin olarak sigorta bildirim ve prim ödemelerinin yapılmadığı, veya eksik bildirimde bulunularak sosyal güvenlik hakları ihlal edildiği,

davacının 30.06.2006 tarihinden askerlik görevi için işinden ayrıldığı 01.12.2008 tarihine kadar sigorta bildirimleri yapılmadığı, Sosyal Güvenlik Kurumu hizmet dökümlerinde 27.11.2008-30.11.2008 tarihleri aralığında bir iş yerinde sigortalı olarak gözükse de davacının bu durumdan bir bilgisi olmayıp, davalı işverenlerce bu şekilde bir işlem yapıldığını, davacının asgari ücret karşılığında 30.06.2006-01.12.2008 tarihleri arasında kesintisiz ve aralıksız çalıştığını, ve 19.03.2010-27.08.2019 tarihleri arasında asgari ücret karşılığında kesintisiz ve aralıksız çalıştığının tespitinin yapılmasını talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı taraf davalı müvekkillerin yanında çeşitli tarihlerde çalıştığını iddia etmiş olup öncelikle zamanaşımı itirazında bulunuyoruz. Davalı 06.04.2010 tarihinde davalı ... yanında yarı zamanlı olarak çalışmaya başlamıştır. O dönemde işçi çalıştırmaya ihtiyacı olmayan müvekkil oğlunun hatırına davacıyı yarı zamanlı olarak işe almıştır. Bu hususta davacı ile davalı ... anlaşmış olup 05.04.2010 tarihli sözleşmeyi imzalamışlardır. Davacı 2014 yılında bu defa davalı ... yanında işe başlamış ve başladığı tarih itibariyle sigortası başlatılmıştır. Yukarıda izah edilen sebeplerle davacı tarafın açmış olduğu mesnetsiz davanın reddine, yargılama giderleri ile ücreti vekâletin davacı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının dava dilekçesinde 30.06.2006-01.12.20 08... .03.2010-27.08.2019 davalılarla birlikte işletilen ...

Soğuma adlı işyerinde hizmet akdi ile çalıştığını ve müvekkil Kuruma bildirilmeyen işbu hizmetlerini sigortalı hizmet olarak talep ettiğini, davacının dilekçesinde belirttiği söz konusu döneme ait Kurum kayıtların incelenmesinde 27.11.2018-30.11.2008 tarihleri arasında ...tarafından 4 gün hizmet bildirimi yapıldığı ve 27.11.2008 tarihinden önce sigortalı çalışmasına rastlanılamadığını, 06.04.2010 tarihinden sonra ... ünvanlı iş yerinden bildiriminin yapıldığını, davalılara ait işyerinde çalıştığına dair her hangi bir bilgi ve belgeye rastlanılmadığını,

bu nedenle davacının iddia ettiğinin aksine dava edilen dönemlerde çalışmasının bulunmadığını, 5510 sayılı Kanun'un 8/2 maddesi “Sigortalılar, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren en geç bir ay içinde sigortalı olarak çalışmaya başladıklarını Kuruma bildirirler” hükmü uyarınca davacının Kurumumuza bildirimde bulunmadığını, bu nedenle müvekkil Kurumun sigortalı çalışmalarından haberdar olmasının mümkün olmadığını, hizmet tespitine yönelik bu tür davların kamu düzenini ilgilendirdiğini, beyan ve ifade ederek sübut bulmayacak davanın esastan reddine karar verilmesini arz ve talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; bilirkişi raporları arasındaki çelişki giderilmeden karar verildiğini, müvekkilin davalılara ait işyerinde hizmet bildiriminin yapılmadığı dönemde yetkili servis fişlerinin olduğunu, eksik araştırma ile karar verildiğini belirterek İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

Anayasa'nın 60. maddesi şöyledir:

"Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. / Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar."

01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 31.05.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun Geçici 7. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, anılan Kanun'un yürürlük tarihine kadar 506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanun'lar ile 506 sayılı Kanun'un Geçici 20. maddesine göre oluşturulan sandıklara tabi sigortalılık başlangıçları ile hizmet sürelerinin tabi oldukları Kanun hükümlerine göre değerlendirileceği ve genel olarak Kanunların geriye yürümemesi kuralı karşısında, davanın yasal dayanağı davaya konu sürenin bir kısmı itibariyle 506 sayılı Kanun'un mülga 2, 6 ve 79. maddeleridir.

506 sayılı Kanun'un mülga 2. maddesinin 1. fıkrası şöyledir:

"Bir hizmet akdine dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanlar bu kanuna göre sigortalı sayılırlar."

506 sayılı Kanun'un mülga 6. maddesi şöyledir:

"Çalıştırılanlar, işe alınmalariyle kendiliğinden 'Sigortalı' olurlar. / Sigortalılar ile bunların işverenleri hakkında sigorta hak ve yükümleri sigortalının işe alındığı tarihten başlar. / Bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez. / Sözleşmelere, sosyal sigorta yardım ve yükümlerini azaltmak veya başkasına devretmek yolunda hükümler konulamaz.."

506 sayılı Kanun'un mülga 79. maddesinin ilgili fıkrası şöyledir:

"...Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 ( 10... /06/1994 tarih ve 3995 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesi ile 5 yıl olarak değiştirilmiştir) yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır..."

31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlı Sigortası Kanunu'nun 4. maddesinin 1. fıkrasının ilgili bölümü şöyledir:

"(1) Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından;

a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar... sigortalı sayılırlar."

5510 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 1. fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"Sigorta hak ve yükümlülükleri 4 üncü maddenin birinci fıkrasının;

a) (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için çalışmaya, meslekî ve teknik eğitime, meslekî ve teknik ortaöğretim sırasında tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimine, staja veya bursiyer olarak göreve başladıkları tarihten... itibaren başlar."

5510 sayılı Kanun'un 9. maddesinin 1. fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık;

a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihten... itibaren sona erer.

"

5510 sayılı Kanun'un 86. maddesinin ilgili 9. fıkrası şöyledir:

"Aylık prim ve hizmet belgesi (veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi) işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır."

5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık niteliği ise anılan Kanun'un 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendine göre hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılmakla ve 7. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca (506 sayılı Kanun'un 2 ve 6) çalışmaya başladıkları tarihten itibaren edinilir. Söz konusu sigortalılık niteliği anılan Kanun'un 9. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca hizmet akdinin sonlandığı tarihte sona erer.

Anayasa'nın 60. maddesinde yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

İnceleme konusu dosyada; davacının 30.06.2006-01.12.2008 tarihleri arasında kesintisiz ve aralıksız çalıştığını ve 19.03.2010-27.08.2019 tarihleri arasında asgari ücret karşılığında çalıştığının tespitini talep ettiği, davacının uyuşmazlık konusu dönemde davalı ...'a ait işyerinde 06.04.2010 tarihinde işe başladığı ve 30.04.2011 tarihinde işten ayrıldığı, davalı ...'a ait iş yerinde 01.06.2014 tarihinde işe başladığı ve 26.08.2019 tarihinde işten ayrıldığı, 01.02.2006 tarihinden 30.09.2007 tarihine kadar ... sigorta sicil numaralı ...Eğitim Merkezi Müdürlüğü (kamu) işyerinde sigortalı olduğu, dava dışı ...İnş.

San. Tic. Ltd. Şti.'ye ait işyerinde 27.11.2008 tarihinde işe başladığı ve 30.11.2008 tarihinde işten ayrıldığı, dava dışı ... Eğitim Turizm adlı işyerine 05,09.2019 tarihinde işe başladığı anlaşılmaktadır.

Davacının davalılar nezdinde geçen ve Kuruma bildirilmeyen çalışma sürelerinin tespitini talep ettiği eldeki davada, her ne kadar Mahkemece; davanın reddine karar verilmiş ise de eksik araştırma ve incelemeye dayalı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.

Davacının 01.02.2006-30.09.2007 tarihleri arasında ...Eğitim Merkezi Müdürlüğü işyerinden kısa vadeli sigorta kollarından bildirim yapıldığı, eğitim sonunda davacının 10.02.2008-12.03.2010 tarihleri arasında askerlik görevini ifa ettiği, askerlik dönemi içerisinde 27.11.2008- 30.11.2008 tarihleri arasında dava dışı ...İnş. San. Tic. Ltd.

Şti.'ye ait işyerinden bildirimlerinin bulunduğu, Mahkemece söz konusu bildirimler kesinti kabul edilmek suretiyle hak düşürücü süre nedeniyle ilgili dönem yönünden talebin reddine karar verildiği, ancak söz konusu bildirimlerin askerlik süresi içerisinde olması karşısında ...İnş. San. Tic. Ltd.

Şti.'den yapılan bildirimlerin gerçek olup olmadığı, davacının buradaki çalışmasının fiili olup olmadığı hususlarının araştırılmamış olduğu ve davacının bu işyerinden yapılan bildirimlerin iptalini isteyip istemediği hususunun davacıdan sorulmak suretiyle araştırılmadığı anlaşılmıştır. Şayet davacı 27.11.2008- 30.11.2008 tarihleri arasında geçen dört günlük hizmet süresinin iptalini talep eder ise dava dışı ...İnş. San. Tic. Ltd.

Şti.'nin de hak alanını ilgilendirdiği ve davanın kamu düzenine ilişkin niteliği gereği Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 124. maddesi dikkate alınarak, dava dışı şirkete karşı husumet yöneltmesi için davacıya mehil verilmeli, davaya katılımı sağlanan şirketin göstereceği bütün delilleri toplanmalı ve oluşacak sonuca göre karar verilmelidir.

Mahkemece, askerlikten sonraki çalışma dönemi yönünden ise davacının 15.09.2011 tarihinden 31.05.2014 tarihinde kadar ...6 Bağ-Kur numarası ile (5510 sayılı Kanun'un 4/b sigorta kapsamında) çalışmasının olması nedeniyle talebin reddine karar verildiği görülmüştür.

Temyiz incelemesi sırasında Dairece davacının, 5510 sayılı Kanun'un 4/1-b maddesi kapsamında sigorta sicil dosyasının, vergi kayıtlarının ve meslek odası kayıtlarının okunaklı, eksiksiz ve onaylı bir suretinin celbedilmesi gerektiği tespit edilmiş olup dosyanın anılan eksiklikler tamamlanmak üzere geri çevrilmesine karar verilmiş, dosyaya gelen cevabi yazılarda bu hususta bir kayda rastlanmadığının bildirilmiş olup Mahkemece hükme esas alınan ve davacının 7...6 Bağ-Kur numarası ile çalışmasının olduğunu gösterir belge ile çelişki oluşturmuştur.

Mahkemece ilgili belge ek yapılmak suretiyle SGK'dan sorulmalı, kurum kayıtları ile hükme esas alınan belge arasındaki çelişki giderilmeli, davacı tarafından talep edilen bu dönem yönünden bordro tanıkları tespit edilerek bilgi ve görgülerine başvurulmalı, kanaat edinmeye yetecek kadar tanık beyanı alınmalı, gerekmesi halinde tüm bordro tanıkları dinlenilmeli, davacıya birlikte çalıştığı kişiler sorularak bildireceği kişilerin de tanıklığına başvurulmalı, tanık beyanları arasında çelişki olması halinde bu çelişkiler giderilmeli, çalışmanın şekli ve süresi tespit edilmeli,

dosya içerisinde mevcut servis fişleri ile birlikte değerlendirilerek elde edilecek sonuca göre karar verilmelidir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR