Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/13457 K.2025/16788

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin davalıya ait "...

Taksi Durağında" çalışan 16... plaka sayılı takside, 20.10.2011 tarihinden 25.10.2015 tarihine kadar haftanın Pazar günleri hariç, kalan altı günü sabah 07:00-17:00 arasında kesintisiz olarak çalıştığını, resmi bayramlarda, dini bayramlarda çalıştığını, yıllık izin kullanmadığını, Sgk kaydında prim günlerinin eksik olduğunu, bu nedenle Bursa Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne 04.03.2015 tarihinde ... sayı ile şikayette bulunduğunu, Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü kayıtlarında, davalının savunması olarak belirtilen 23.06.2014 tarihli evrakın çalışma sürecinde müvekkilinden işverenin baskısı ile alındığını, gerçeğe uygun olmadığını,

müvekkilinin günlük maaşının net 60,00 TL olduğunu, bu nedenlerle müvekkilinin davalıya ait 16... plaka sayılı taksi olan işyerinde 20.10.2011 tarihinden 25.10.2015 tarihine kadar kesintisiz şoför olarak çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının müvekkiline ait 16... plakalı araçta 25.06.2014-28.02.2015 tarihleri arasında kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalıştığını, davacının 25.06.2014 tarihi itibariyle müvekkile ait araçta şoför olarak çalıştığını, sözleşmede davacının aylık çalışma süresinin 9 gün olduğunun açıkça belirtildiğini, müvekkilinin aracını kendisinin çalıştırdığını, davacı ile noter aracılığı ile kısmi süreli sözleşme akdetmesinin sebebi ay içinde zaman zaman dinlenebilmek olduğunu, müvekkili ile tanık olarak bildirdikleri ... arasında da noter aracılığı ile akdedilmiş kısmi süreli sözleşme bulunduğunu,

bu durumda davacının sürekli ve kesintisiz şekilde bir çalışmasının olmadığının açıkça ortada olduğunu, davacının çalışma saatlerinin ise dava dilekçesinde belirttiği şekilde olmadığını, iddiasının asılsız olduğunu, tüm bu nedenlerle hukuki dayanaktan yoksun bulunan davanın reddine karar verilmesini talep ve beyan etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurumun fer'i müdahil konumuna alınmasını, açılan davanın esas yönünden reddi gerektiğini, davacıya ait hizmet kökümü cetvelinden de görüleceği üzere, davacının dava dilekçesindeki iddia ettiği tarihler boyunca 506 sayılı Kanun'un 2. ve 6. maddeleri anlamında fiili sigortalı olarak adlandırılabilecek çalışmaları bulunduğunu ispatlamak zorunda olduğunu, haksız ve hukuki dayanaktan yoksun açılan davanın reddine karar verilmesini talep ve beyan etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Açılan davanın kısmen kabulü ile 1-Davacının davalıya ait 16... plakalı taksi işyerinde 20.10.2011-25.06.2014 tarihleri arasında asgari ücretle çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine " karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1. Davalı vekili, davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir. 2. Fer'i müdahil Kurum vekili, davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir. 1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3.Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

4. Somut olayda, davacı davalıya ait 16... plaka sayılı taksi işyerinde 20.10.2011-25.10.2015 tarihleri arasında şoför olarak çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiş olup Mahkemece davacının 20.10.2011-25.06.2014 tarihleri arasındaki dönem yönünden talebin kabulüne karar verilmiş ise de verilen hüküm eksik incelemeye dayalıdır.

Dinlenilen tanıkların büyük çoğunluğu davacının talep edilen dönemde yedek şoför olarak yani asıl şoförün olmadığı zamanlarda çağrılarak herhangi bir işverene bağlı olmaksızın çalışan şoförlerden olduğunu belirtmişlerdir. Özellikle bu araçta ikinci şoför olarak çalışan ..., davacının bildirilen dönemde çalıştığını, öncesinde de kendisi ile araç sahibi davalının dönüşümlü çalıştığını belirtmiş olup bu dönemde davalının 2012 yılında üç trafik cezası makbuzunun bulunduğu, ...'nin bir ve davacının da bir adet cezasının olduğu dikkate alındığında davacının çalışması ile ilgili tanık beyanları arasındaki çelişki giderilmeden ve hangi tanığın beyanına Mahkemece neden üstünlük tanındığı belirtilmeksizin karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve kanuna aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR