Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/17141 K.2025/17146

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 01.07.2003-01.10.2014 yılları arasında davalı Şirkette kesintisiz olarak çalıştığını, ancak çalışma sürelerinin eksik gösterildiğini, bu durumun müvekkilini maddi açıdan kayba uğrattığını ve emekliliğinin gecikmesine sebebiyet verdiğini beyanla davanın kabulü ile müvekkilinin belirtilen tarihler arasında çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin 01.07.2003 tarihi olduğunun tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili, cevap dilekçesinde; davacının iddia ettiği gibi kesintisiz çalışmadığını, zaman zaman, günlük yevmiye usulü, gerek iş gerektirdiğinde, ihtiyaç olduğunda ya da davacı çalışmak istediğinde çalıştığını, davalı Şirketin salça üretim işi yaptığını, salça üretim işinin, sezon diye tabir edilen yoğun döneminin Ağustos ve Eylül olduğunu, davalının, yoğun sezon döneminde, ihtiyaç olduğunda davacı da dahil kimi vasıfsız işçileri günlük yevmiye ile çalıştırdığını, davacının her yaz dahi çalışmadığını, kimi zaman çağrıldığı halde işbaşı yapmadığını, günlük yevmiye usulü çalışıldığını, açılan davanın mesnetsiz ve haksız olduğunu beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Fer'i müdahil SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 10.10.2019 tarihli kararı ile davanın kısmen kabulüne, ... Gıda Ürünleri Sanayi ve Tic. A.Ş'ye ait .../Bergama adresinde bulunan iş yerinde 01.07.2003 - 01.10.2014 tarihleri arasında hizmet akdine istinaden asgari ücretle ve kesintisiz olarak 3081 gün çalıştığının, 2396 günlük çalışmasının Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmediğinin ve davacının sigorta başlangıç tarihinin 01.07.2003 tarihi olduğunun tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ile fer’i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 03.11.2021 tarihli kararı ile istinaf taleplerinin esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. İlk Bozma Kararı

Bölge Adliye Mahkemesinin 03.11.2021 tarihli kararının süresi içinde fer’i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairemizce 20.05.2022 tarihli karar ile özetle.

"İlk Derece Mahkemesince, davalı iş yerinde 15 Haziran-15 Ekim tarihleri arasında salça sezonu olduğu, davacının davalı iş yerinde 2003 yılı sezon başında çalışmaya başladığı, her yıl 15 Haziran-15 Ekim tarihleri arasında dört ay tam çalıştığı, diğer aylarda ise ayda 20 gün çalıştığı, 2007-2008 yılında kış sezonunda iki ay tam çalıştığı, 07.07.2009-15.01.2010 tarihleri arasında dava dışı iş yerindeki bildirimleri dışlanmak suretiyle çalışma sürelerinin tespit edildiği belirtilmiş, ancak hükümde kabule konu 2396 günlük hizmetin hangi dönemlerde geçtiği açık olarak belirlenmeksizin,

infaza elverişsiz şekilde hüküm tesisi isabetsiz olmuştur" gerekçesiyle karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin 14.11.2022 tarihli kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacının ... sicil numaralı ... Gıda Ürünleri Sanayi ve Tic. A.Ş'ye ait .../Bergama adresinde bulunan iş yerinde 01.07.2003-01.10.2014 tarihleri arasında hizmet akdine istinaden asgari ücretle 3081 gün çalıştığının .... toplam 2396 günlük çalışmasının Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmediğinin ve davacının sigorta başlangıç tarihinin 01.07.2003 tarihi olduğunun tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

C. İkinci Bozma Kararı

İlk Derece Mahkemesinin 14.11.2022 tarihli kararının süresi içinde fer’i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairemizce 18.01.2024 tarihli karar ile özetle.

"Eldeki dava dosyası incelendiğinde, davacının 01.07.2003-01.10.2014 tarihleri arasında davalı Şirkette kesintisiz olarak çalıştığının tespitini talep ettiği, Mahkemece belirtilen tarihler arasında hükümde yazılı şekilde çalıştığının tespitine karar verilmiş ise de verilen hükmün eksik inceleme ve araştırmaya dayandığı görülmektedir.

Davacının, davalı iş yerinde yapılan denetim esnasında müfettişe verdiği ifadesinde 24.07.2003 tarihinde işe başladığını beyan ettiği anlaşılmakla, davacının imzalı bu beyanına karşı itirazı bulunup bulunmadığı ve itirazı bulunması halinde itirazının niteliğine göre gerekçeleri sorulmalı, davacı tarafından anılan belgeye karşı hata-hile-ikrah iddiasında bulunulmaması halinde ise işbu yazılı belgenin aksinin eş değerde delillerle kanıtlanması gerektiği göz önünde bulundurularak, toplanacak deliller hep birlikte değerlendirilmeli ve elde edilecek sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması,

usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir." gerekçesiyle karar bozulmuştur.

D.İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile

"1-Davanın kısmen kabulü ile 54...36 6 T.C. kimlik numaralı davacı ...'ın ... sicil numaralı ... Gıda Ürünleri Sanayi ve Tic. A.Ş'ye ait .../Bergama adresinde bulunan iş yerinde 24.07.2003-01.10.2014 tarihleri arasında hizmet akdine istinaden asgari ücretle 3081 gün çalıştığının, 24.07.2003-01.10.2014 tarihleri arası (20 03... . Ayda 7 gün, 20 03... . Ayda 30 gün, 20 03... . Ayda 30 gün,....20 14... . Ayda 1 gün olmak üzere toplam 2373 günlük çalışmasının Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmediğinin ve davacının sigorta başlangıç tarihinin 24.07.2003 tarihi olduğunun tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine" karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Fer'i müdahil Kurum vekili özetle; 1.Huzurdaki davada 5 yıllık hak düşürücü süre dolmuş olduğundan haksız ikame edilen işbu davanın reddine karar verilmesi gerekirken haksız ve hukuka aykırı olarak kabul kararı verilmesinin hatalı olduğunu, 2.Davacı tarafından 11 yıl gibi uzun süre çalışmasının müvekkili Sosyal Güvenlik Kurumu nezdinde kayıt altına alınıp alınmadığının kontrol edilmemesinin hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, 3.Tanıkların davalı Şirkete açmış oldukları davalar mevcut olup tanıkların beyanlarının güvenilirliği hususunda şüphe oluştuğunu, yerel Mahkemece kabul kararı verilmesinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir. 1.Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup bu tür sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davaların, kamu düzeniyle ilgili olduğu ve bu nedenle de özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesinin zorunlu ve gerekli bulunduğu açıktır. Bu çerçevede, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re'sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

2.Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3.Eldeki dosyada; mahkemece bozmaya uyulmuş ve davacının 24.07.2003-01.10.2014 tarihleri arasında çok uzun bir süre kısmi bildirilen çalışmaları, her yıl 15 Haziran-15 Ekim tarihleri arasında 4 ay boyunca 30 gün, diğer aylarda 20 gün olarak tespitine karar verilmiş ise de verilen karar eksik incelemeye dayalıdır.

4.Davalı Şirket salça üretimi gerçekleştiren fabrika olup, davacının buradaki çalışmalarının sürekli çalışmayı gerektiren işler ya da mevsimlik çalışmayı gerektiren işlerden olup olmadığı araştırılmalı, davalı iş yeri fabrikanın yıl içerisinde tüm işçileriyle birlikte çalışma kapasitesinde olup olmadığı,

bu anlamda yıl içerisindeki fabrikanın elektrik su tüketimi araştırılmalı, Mahkeme kararında gözetilen 15 Haziran ile 15 Ekim arasındaki sezon dışında davacının ne iş yaptığı, hangi sürede çalıştığı davacıdan sorulup aynı husus tanıklardan da sorularak beyanları alınmalı, fabrika kapsam ve kapasitesi ile birlikte değerlendirilmeli, davalı iş yeri ile davacının yaşadığı yer farklı ise, davacının davalı iş yerine servis ile gelip gitme hususu araştırılmalı, bu anlamda servis kayıtları getirtilmeli, servis kullanan şoförler ve bu sürelerde tam olarak bildirimi yapılan tanıklar dinlenilmeli,

davacının çalışma süresi açıkça ortaya koyulup tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonucuna göre karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek, yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.

VII. KARAR