Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/2390 K.2025/9333

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar vekili ve davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, davalı şirkette 08.02.2010-07.02.2012 tarihleri arasında kesintisiz olarak asgari ücretle çalıştığını, çalıştığı döneme ilişkin sigorta bildiriminin yapılmadığını, davacının 08.02.2010- 07.02.2012 tarihleri arasında davalı iş yerinde kesintisiz çalıştığının tespitini, sigorta primlerinin yatırılmasını talep etmiştir.

II.CEVAP

1.Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının çalıştığını iddia ettiği dönemde davalı iş yerinden sigorta bildirimi olmadığını, Yargıtay içtihatlarında belirtilen işe giriş bildirgesi, prim ve hizmet belgesi gibi yazılı belgelerle davanın kanıtlanması gerektiğini, yasal koşulları oluşmayan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı ...Taah. Firma vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının iddiasının asılsız olduğunu, şirketin kurumsal çalıştığını, 150 civarı çalışanın sigortasının mutlaka bildirildiğini, davanın yazılı delille ispatlanması gerektiğini, çalışma iddiasının zamanaşımına uğradığını beyan ederek davanın reddini talep etmiştir.

3.Davalı ... tarafından cevap dilekçesi sunulmamıştır.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

İlk Derece Mahkemesi tarafından yukarıda tarih ve sayısı belirtilen karar ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekili ve davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; Mahkemece eksik inceleme yapıldığını ve bazı hususlar gözden kaçırıldığını, bu tür davalar “kamu düzenine” ilişkin olduklarından, çalışma olgusunun hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak açıklıkta ortaya konulması gerektiğini, süresi içerisinde başvurulması halinde Yargıtay kararlarında kabul edilen ilkelere uygun bir biçimde bu tespitin belirlenmesi gerektiğini, yapılan incelemeler neticesinde müvekkil Kurumun yapmış olduğu işlemler tamamen mevzuat dahilinde gerçekleşmiş olup, herhangi bir hukuka aykırılık söz konusu olmadığını, davacının iddiaları maddi ve hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, Mahkemenin davanın kabulüne dair vermiş olduğu kararın bozulmasını ileri sürerek temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Davalılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; İlk Derece Mahkemesince Bölge Adliye Mahkemesi tarafından kaldırma sebebi olarak belirtilen deliller toplamadan ve kararda yapılması gerektiği belirtilen değerlendirmeler yapılmadan aynı hükmün tesis edilmesi ve bu karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu, iş yerinin kapsam kapasite ve kayıt dışı kaldığı iddia edilen sigortalılık süresinin belirlenmesi için gerekli araştırma yapılmadığını, bu şekilde eksik inceleme ve değerlendirme sonucu kuşku ve duraksamaya neden olmayacak bir karar verilmesi gerekirken aksi şekilde kurulan hükme karşı istinaf başvurumuzun reddine ilişkin karar usul ve hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

1.Dava, 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9. maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde Mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların Mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

2.6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

3.Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

4.HMK m. 31 gereğince, hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

5.Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

6.Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

7.Somut olayda. SGK 19.03.2012 tarihli yazı cevabından "...Taah.

Pazarlama Ltd Şti" ünvanı ile birden fazla kayıt bulunduğundan bu kayıtların tamamının dosyaya bildirildiği, bu kayıtlar içerisinde bulunan "...Unlu" ünvanlı ... ... adresinde kayıtlı ... sicil sayılı işyerinin, "...Taah" ünvanlı ... adresinde kayıtlı ... sayılı işyeri, "...Taah" ünvanlı .... adresinde kayıtlı ... sayılı işyeri, "...Taah" ünvanlı .... adresinde kayıtlı ... sayılı işyeri, "...Taah" ünvanlı .... adresinde kayıtlı ... sayılı işyeri, "...Taah" ünvanlı ... adresinde kayıtlı ... sayılı işyeri, "...Taah" ünvanlı .... adresinde kayıtlı ... sayılı işyeri, "...Taah" ünvanlı .... adresinde kayıtlı ... sayılı işyeri,

"...Taah" ünvanlı ... adresinde kayıtlı .... sayılı işyeri, "...Taah" ünvanlı ... adresinde kayıtlı ...sayılı işyeri, yetkili temsilcisinin davalı ... olduğu, bu şirketler ile davalı ... arasında nasıl bir ilişki olduğu irdelenmeli, ilgili yerlerden ticaret sicil kayıtları, vergi kayıtları getirtilerek ve bu konuda tanıklar yeniden dinlenerek davalılar arasında organik bağ olup olmadığı araştırmalıdır.

8.Davacı vekili tarafından davacının, davalı şirkette 08.02.2010-07.02.2012 tarihleri arası çalıştığını iddia etmişse de; bu kapsamda Mahkemece, davanın somutlaştırılması yükümlülüğü kapsamında davacının beyanı alınarak hangi tarihte davalının hangi iş yerinde işe başladığı sorulmalı, işe başladığı yer dışında davalının başka iş yerlerinde çalışıp çalışmadığı,

bu iş yerlerindeki giriş ve ayrılış tarihleri ve kimlerle birlikte çalıştığı, birlikte çalıştığı kişilerin dönem bordroları ile giriş-çıkış kayıtları getirtilmeli, davacının beyanlarında birlikte çalıştığını belirttiği ve çalışması hakkında bilgi sahibi olanlar tespit edilip tanık olarak dinlenilmeli, davacının beyanına göre çalıştığı işyeri / işyerlerine ilişkin olarak komşu işyeri ve çalışanları tespit edilerek sigortalılık ve vergi kayıtları celb edilmeli, tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle sonucuna göre karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR