Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/4298 K.2025/4628

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı/birleşen davada davacı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı / birleşen davada davalı vekili, davacı adına yapılan bir kısım bildirimlerin iş yerinde fiilen çalışmadığı gerekçesiyle Kurumca geçersiz sayıldığını ve yaşlılık aylığı da iptal edilerek ödenen aylıklar nedeniyle 62.648,92 TL borç tahakkuk ettirildiğini, Kurum işleminin yerinde olmadığını ileri sürerek davacı adına yapılan bildirimlerin geçersiz sayılmasına ve yaşlılık aylığının kesilmesine ilişkin Kurum işleminin iptali ile ödenen aylıklardan ötürü borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı / birleşen davada davacı Kurum vekili dava dilekçelerinde özetle; 08.04.2021 tarih ve 2021/409116/27 sayılı denetmen raporunda; davalı adına 01.03.2013-06.03.2013 ve 23.08.2013- 01.09.2014 tarihleri arasında yapılan bildirimlerin fiili ve gerçek çalışmaya dayanmadığının tespit edildiğinin belirtilmesi bu bildirimlerin geçersiz sayıldığını ve bağlanan yaşlılık aylığının da iptal edilerek ödenen aylıklar nedeniyle davalıya 69.848,92 TL borç tahakkuk ettirildiğini belirterek, anılan yersiz ödemenin, ödeme tarihlerinden itibaren faizleri ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile asıl davanın kabulüne, birleşen davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı/birleşen davada davacı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı/Birleşen davada davacı Kurum vekili: a.İfadelerden davacının fiili çalışmasının bulunmadığının anlaşıldığını, b.Bilirkişi raporundaki değerlendirmeler ile Kurum işleminin yerinde olduğunu, c.Eksik inceleme ile verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, asıl davada Kurum işleminin iptali, birleşen davada ise alacak istemine ilişkindir.

Sahte sigortalılığa dayanan davalar hizmet tespiti içerikli olmakla, davanın yasal dayanağını oluşturan 506 sayılı Kanun'un 79., 5510 sayılı Kanun'un 86. maddesinde bu tür hizmet tespiti davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge ve yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar.

Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması halinde somut bilgilere dayanması inandırıcı olmaları koşuluyla bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen komşu iş yeri çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen diğer tanıklarla dahi sonuca gitmek mümkündür.

Bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunlu olup Mahkemece, tarafların sunduğu deliller ile yetinilmemeli, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili hükümleri esas alınarak kendiliğinden araştırma ilkesi benimsenmeli, sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.

Eldeki dosyada, 08.04.2021 tarihli 2021/409116/27 sayılı Denetleme Raporunda 15.09.2005 tarihinde Et ve Et Ürünlerinin Perakende Satış işi mahiyetinde kanun kapsamına alınan ... sicil sayılı dosyada işlem gören dava dışı işveren ...'na ait iş yeri tarafından, Kuruma bildirilen sigortalıların çalışmalarının fiili olup olmadığının yapılan denetimi sonucu, davacının 01.03.2013-06.03.2013 ile 23.08.2013-01.09.2014 arası toplam 376 gün hizmeti fiili çalışma olmadığından iptal edilmiş, bu işlemle birlikte davacıya yersiz ödenen 62.648,92 TL aylık borcu çıkartılmış,

davacı tarafından aksi Kurum işleminin iptali ve borçlu olmadığının tespitine yönelik eldeki dava açılmış, Mahkemece, davacının çalışmalarının fiili olup olmadığı yönünde yapılan araştırmada dinlenen tanık beyanları ile davacının iş yerinde fiilen çalıştığının kabulü ile asıl davada Kurum işleminin iptaline, birleşen alacak davasının ise reddine karar verilmiş ise de toplanan deliller hüküm kurmaya elverişli görünmemektedir.

Mahkemece yapılacak iş; davacının beyanında ve dinlenen bir kısım tanıkların beyanlarında değinildiği üzere davacının nüfus kayıtlarında isminin ... olmasına karşın çevresince kendisinin ... olarak bilindiğinin, denetim raporunda ... isminde kişinin çalışıp çalışmadığının sorulmasına göre bu hususun da dinlenecek tanıklara açıkça sorulması suretiyle, ihtilaflı dönemde Kurum tarafından sigortalılığı geçerli kabul edilen kişiler arasından kanaat edinmeye yeter sayıda kişi resen tespit edilerek dinlenmeli, komşu iş yeri tanıklarının tespit edilerek beyanları alınmalı, davacının fiili çalışma olgusu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

VI. KARAR