Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/4573 K.2025/16138

Mahkemece bozmaya uyularak verilen karar davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı asıl dava dilekçesinde; davacının davalı şirkete ait iş yerinde 10.10.1988 tarihinden 2007 yılının Temmuz ayına kadar çalıştığını, ancak sigortalı olduğu günlerin devamlı eksik gösterildiğini belirterek 10.10.1988- 30.06.2007 tarihleri arasında eksik gösterilen günler için sigortalılığının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP

1- Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davacının 29.10.1988 tarihli işe giriş bildirgesinin Kurum kayıtlarında mevcut olduğunu, sigorta hizmet cetvelinin tetkikinde ise 10.10.1988 - 10.10.1989, 15.10.1990 - 30.10.1993, 15.10.1990 - 30.08.1997 tarihlerinde fasılalı çalışmalarının bulunduğunun belirlendiğini, davacının çalışmaları bakımından Kurum kayıtlarının esas olduğunu, davacının iddialarını salt tanık anlatımlarıyla kanıtlamasına muvafakat etmediklerini, çalışmanın somut belgelerle ispatlanması gerektiğini, davacının davalıya ait iş yerinde çalıştığı iddia edilen döneme ilişkin belgelerin Kuruma verilip verilmediğinin araştırılması gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

2- Davalı şirket tarafından davaya cevap verilmemiştir.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 19.12.2013 tarihli kararı ile davacı tarafça bildirilen dönemler dışında kalan dönemlerdeki çalışmasının ispatlanamadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. İlk Bozma Kararı

Mahkemenin 19.12.2013 tarihli kararının süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesince; "... Somut olayda, davacının davalı işyerinde 10.10.1988 tarihinden 30.06.2007 tarihine kadar kesintisiz çalıştığını iddia ettiği, davacının davalı işyerinden 10.10.1988 tarihinden itibaren kesintili olarak çalışmasının bildirildiği anlaşılmaktadır.

Davacının işe giriş bildirgesinin verildiği tarihten sonraki çalışmalarının, bildirilen dönemlerin çıkış- giriş tarihleri arasındaki çalışmalarının kesintisiz olarak devam etmesi durumunda, blok çalışmanın varlığı halinde, hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemez.

Zira beyanına başvurulan tanıkların da davacının davalı işyerinde kesintisiz çalıştığını beyan ettikleri, ancak davacının davalı işyerindeki çalışmasının bitiş tarihi bakımından yeterli beyanda bulunmadıkları anlaşılmaktadır.

Yapılacak iş, işin esasına girilerek, davacının çalışmasının kesintisiz devam etmesi halinde hak düşürücü sürenin geçmeyeceğini göz önünde bulundurarak, anılan çalışmanın blok halinde gerçekleşip gerçekleşmediğini araştırmak, bunun için ihtilaflı döneme ilişkin dönem bordrolarında kayıtlı ve tarafsız tanıklar saptanarak bunların bilgilerine başvurmak, tanıkların hizmet cetvellerini davalı Kurumdan istemek, bordolarda adı geçen kişilerin adreslerinin tespit edilememesi veya beyanları ile yetinilmediği takdirde, Sosyal Güvenlik Kurumu, zabıta, maliye,

meslek odası aracılığı ve muhtarlık marifetiyle işyerine o tarihte komşu olan diğer işyerlerinde uyuşmazlık konusu dönemde çalıştığı tespit edilen kayıtlı komşu işyeri çalışanları; yoksa işyeri sahipleri araştırılıp tespit edilerek çalışmanın niteliği ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünde yöntemince beyanlarını almak ve gerçek çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde ortaya koyduktan sonra sonucuna göre karar vermekten ibarettir..." gerekçesiyle söz konusu karar bozulmuştur.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar

Mahkemenin 23.11.2021 tarihli kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacının 10.10.1988 - 30.06.2007 tarihleri arasında ... sicil numaralı ....Ltd. Şti unvanlı işyerinde;

10.10.1988 - 31.12.1988 tarihleri arasında 51 gün ve günlük 4.200,00 TL kazançla,

01.01.1989 - 30.06.1989 tarihleri arasında 145 gün ve günlük 4.200,00 TL kazançla,

01.07.1989 - 31.07.1989 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 4.784,00 TL kazançla,

01.08.1989 - 31.12.1989 tarihleri arasında 130 gün ve günlük 7.500,00 TL kazançla,

01.01.1990 - 30.06.1990 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 7.500,00 TL kazançla,

01.07.1990 - 31.07.1990 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 7.500,00 TL kazançla,

01.08.1990 - 31.12.1990 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 13.800,00 TL kazançla

01.01.1991 - 30.06.1991 tarihleri arasında 120 gün ve günlük 13.800,00 TL kazançla,

01.10.1993 - 31.12.1993 tarihleri arasında 60 gün ve günlük 83.250,00 TL kazançla,

01.01.1994 - 31.03.1994 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 83.250,00 TL kazançla,

01.04.1994 - 30.04.1994 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 83.250,00 TL kazançla,

01.12.1995 - 30.06.1996 tarihleri arasında 210 gün ve günlük 282.000,00 TL kazançla,

01.07.1996 - 31.07.1996 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 504.900,00 TL kazançla,

01.08.1996 - 31.12.1996 tarihleri arasında 75 gün ve günlük 567.000,00 TL kazançla,

01.03.1997 - 30.06.1997 tarihleri arasında 75 gün ve günlük 854.165,00 TL kazançla,

01.08.1997 - 31.12.1997 tarihleri arasında 150 gün ve günlük 1.231.371,00 TL kazançla,

01.01.1998 - 30.06.1998 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 1.668.400,00 TL kazançla,

01.07.1998 - 31.07.1998 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 2.103.611,00 TL kazançla,

01.08.1998 - 30.09.1998 tarihleri arasında 60 gün ve günlük 2.103.611,00 TL kazançla,

01.10.1998 - 31.12.1998 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 2.336.625,00TL kazançla,

01.01.1999 - 30.06.1999 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 3.112.200,00 TL kazançla,

01.07.1999 - 31.12.1999 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 3.790.000,00 TL kazançla,

01.01.2000 - 31.03.2000 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 4.000.000,0 'TL kazançla,

01.04.2000 - 30.06.2000 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 5.000.000,00'TL kazançla,

01.07.2000 - 31.07.2000 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 5.000.000,00 TL kazançla,

01.08.2000 - 31.12.2000 tarihleri arasında 150 gün ve günlük 5.000.000,00 TL kazançla,

01.01.2001 - 31.03.2001 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 5.000.000,00'TL kazançla,

01.04.2001 - 30.06.2001 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 7.000.000,00 TL kazançla,

01.07.2001 - 31.07.2001 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 7.000.000,00 TL kazançla,

01.08.2001 - 31.12.2001 tarihleri arasında 150 gün ve günlük 7.000.000,00TL kazançla,

01.01.2002 - 31.03.2002 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 7.400.025,00TL kazançla,

01.04.2002 - 30.06.2002 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 9.262.400,00TL kazançla,

01.07.2002 - 31.12.2002 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 10.919.443,00 TL kazançla,

01.01.2003 - 31.03.2003 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 10.919.443,00 TL kazançla,

01.04.2003 - 30.06.2003 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 13.103.332,00'TL kazançla,

01.07.2003 - 31.12.2003 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 15.267.194,00 TL kazançla,

01.01.2004 - 30.06.2004 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 18.321.000,00 TL kazançla,

01.07.2004 - 31.12.2004 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 14.805.000,00 TL kazançla,

01.01.2005 - 31.12.2005 tarihleri arasında 360 gün ve günlük 16,29 TL kazançla,

01.01.2006 - 31.12.2006 tarihleri arasında 360 gün ve günlük 17,70 TL kazançla,

01.01.2007 - 30.06.2007 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 18,75 TL kazançla olmak üzere toplam 4.916 gün daha sigortalılığının bildirilmesi gerektiğinin tespitine, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiştir.

C. 2'nci Bozma Kararı

Mahkemenin 23.11.2021 tarihli kararının süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece; bozma sonrası Mahkemece, bordro tanıkları dinlenmişse de, tanıkların çelişkili beyanda bulundukları, dinlenen tanık beyanlarının hüküm kurmaya elverişli olmadığı, buna göre bozma gereklerinin yerine getirilmediği gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir.

D. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Üçüncü Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacının 10.10.1988 - 30.06.2007 tarihleri arasında ... sicil numaralı ... Giyim ve Tic. Ltd. Şti unvanlı işyerinde 23.11.2021 tarihli kararında belirtilen dönem ve ücretlere göre çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde; mahkemece yeterince araştırma yapılmadığını, fiili çalışmanın ispatlanamadığını, komşu işyer tanıkları ile bordro tanıklarının beyanlarının yetersiz olduğunu, davacı ile aynı dönemde çalışmalarının bulunmadığını, hükme esas alınan bilirkişi raporunun da yetersiz olduğunu beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, davacının 10.10.1988- 30.06.2007 tarihleri arasında davalı işyerinde geçen çalışmalarına ilişkin hizmet tespiti istemine ilişkindir.

1- Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik alacakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

2- İnceleme konusu eldeki davada, bozmaya uyulmuş ise de, bozma gereklerinin tam olarak yerine getirildiğinden bahsedilmesi mümkün değildir. Dairenin önceki bozma kararı ile tanıkların çelişkili beyanda bulundukları, dinlenen tanık beyanlarının hüküm kurmaya elverişli olmadığı, buna göre bozma gereklerinin yerine getirilmediği belirtilerek kararın bozulduğu, mahkemece bozmaya uyularak yapılan yargılamada komşu işyeri tanığı araştırıldığı, ancak bu yönde tespit yapılamadığının anlaşıldığı, bordro tanığı ...'in beyanlarına başvurulmak suretiyle davacının çalışma iddiası hakkında davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de; tanık beyanları arasındaki çelişkinin giderilmediği anlaşılmakla mahkemece sonuca eksik inceleme ile gidilmiştir.

3- Somut olay kapsamında dinlenilen tanıklarından bir kısmının davacının 2000-2001 yıllarına kadar, bazı tanıkların ise 2007-2009 yıllarına kadar çalıştığını beyan ettikleri, davacının davalı işyerinden 30.08.1997 tarihinden sonra herhangi bir bildiriminin olmadığı gözetilerek,

mahkemece davalıya ait işyerinde özellikle 2000-2007 yılları arasında çalışmaları bulunan daha fazla bordro tanığı tespit edilerek beyanlarına başvurulmalı, daha önceden dinlenen tanık beyanları ile yeni dinlenecek tanık beyanları arasında çelişki bulunması halinde çelişki giderilmeli, öte yandan davacı adına dosyaya sunulan 10.04.2023 tarihli hizmet döküm cetvelinde 01.10.2006 - 30.09.2007 tarihleri arasında 2926 sayılı Kanun kapsamında Bağ-Kur hizmetlerinin bulunduğunun anlaşılması karşısında.

Kurumdan davacıya ait Bağ-Kur sicil dosyası getirtilip anılan dönemdeki çalışmalarının hangi sigorta kolundan geçtiğinin de belirlenmesi suretiyle davacının çalışma iddiası hakkında toplanan tüm deliller birlikte değerlendirilerek çalışma olgusu tereddütsüz şekilde ortaya konulmalıdır.

4- Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın, eksik inceleme ve araştırmayla, yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve kanuna aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR