Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/4716 K.2025/6211

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar; davacı ve davalı Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin .../... beldesinde çiftçilik yaptığını, 2009 yılında ... SGK İl Müdürlüğünün müvekkiline gönderdiği yazı ile 2926 sayılı Kanun'un 2. maddesi gereğince ... Ticaret ve Sanayi Odasına tescilli S.S. ...

Beldesi Tarımsal Kalkınma Kooperatifine üye olması ve ürün satışı nedeniyle 15 gün içinde başvuru yapılmadığı takdirde re’sen tescil yapılacağının bildirildiğini, sonrasında davalı Kurumun müvekkilini re’sen tarım bağ-kur sigortalısı olarak tescil ettiğini ve müvekkilini geçmişe dönük olarak borçlandırdığını, emekliliğe hak kazandığı döneme kadar tüm primlerin de davacıdan tahsil edildiğini, müvekkilinin emeklilik için başvurması sonrasında 06.05.2019 tarih 380...-000-E:6765380 sayılı yazı ile müvekkilinin 4/b sigortalılığının iptal edildiğini ve yapmış olduğu ödemelerin talebi halinde ana para olarak iade edileceğinin bildirildiğini,

iptal işleminin hukuka aykırı olduğunu, Anayasa'nın 60. maddesindeki sosyal güvenlik hakkı ile bağdaşmadığını, MK'nın 2. maddesindeki iyi niyet kuralları ile bağdaşmadığını, işlemin iptali için Kuruma yaptıkları 11.11.2019 tarihli başvurularına cevap verilmediğini belirterek; müvekkilinin sigortalılığının geçerli olduğunun tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının sigortalılık tescilinin Tarım Kalkınma Kooperatifi kaydından ötürü yapıldığını, ancak 5510 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 01.10.2008 tarihi itibarı ile 4/b (Tarım Bağ-Kur) sigortalılığının sadece Ziraat Odası kaydı bulunduğunda söz konusu olabildiğinden davacının 4/b sigortalılığının tescil başlangıç tarihi itibarı ile iptal edildiğini, 5510 sayılı Kanun'un 7. maddesi ve Kurumun 2013/11 sayılı genelgesi 5. bölüm 1. maddesinde tarımsal faaliyetleri nedeniyle Ziraat Odasına,

Ziraat Odasının bulunmadığı yerlerde Tarım İl/İlçe Müdürlüklerine kayıtlı olanların sigortalı sayılacaklarının düzenlendiğini, davacının ziraat odası kaydı bulunmadığı için sigortalılık kapsamına alınmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesince, davacının, davalı Kurum tarafından 2009 yılında 01.10.2008 tarihi itibarı ile Tarım Bağ-Kur sigortalılık tescilinin yapıldığı, 15.08.2013 tarihine kadar 4 yıl 10 ay 15 günlük süre için tüm primlerin davacıdan tahsil edildiği, davalı Kurumun iptali istenen 06.05.2019 tarihli işlemi ile primi ödenmiş 01.10.2008-15.08.2013 arasındaki 4 yıl 10 ay 15 günlük sigortalığın iptali işleminin, Anayasanın 60. maddesindeki sosyal güvenlik hakkının ihlali olduğu, konuyla ilgili Yargıtay kararlarına uygun bulunmadığı,

ayrıca T.M.K.'nın 2. maddesi ile bağdaşmadığı belirtilerek davalı Kurumun davacının 01.10.2008-15.08.2013 arasındaki 4 yıl 10 ay 15 günlük sigortalılığının iptaline ilişkin işleminin iptaline, davacının 01.10.2008-15.08.2013 tarihleri arasında 2926 sayılı Kanun kapsamında Tarım Bağ-Kur sigortalılığının geçerli olduğunun tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 31.03.2024 tarihli kararı ile davalı Kurumun istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

Bölge Adliye Mahkemesinin kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine Dairemizin 19.09.2024 tarihli kararı ile "5510 sayılı Kanun'un 7 nci maddesinde tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar için sigortalılık başlangıcının, tarımsal faaliyetlerin kanunla kurulu ilgili meslek kuruluşlarınca veya kendilerince, bir yıl içinde bildirilmesi halinde kaydedildikleri tarihten itibaren başlayacağı belirtilmiştir.

Temyize konu davada dosya kapsamından davacının 01.01.2008 tarihinde SS ... Beldesi Tarımsal Kalkınma Kooperatifine üye olduğu, bu kayıt esas alınarak davacının Tarım Bağ-Kur sigortalılığının 01.10.2008 tarihi itibarıyla Kurum tarafından re’sen başlatıldığı; buna karşılık davacının meslek kuruluşuna yani ziraat odasına kaydının ise bulunmadığı anlaşılmaktadır. Kurum tarafından hata sonucu davacının kooperatif üyelik kaydı esas alınarak tescil yapılmış olması davacıya sigortalılık hakkı bahşetmemektedir.

Diğer taraftan davacının 12.05.2011 tarihinde 6111 sayılı Kanun kapsamında prim borçları için yapılandırma talebinde bulunduğu, bu kapsamda 12.05.2011 tarihinden 15.08.2013 tarihine kadar borcun tamamını ödediği ve bu tarihte tarım faaliyetlerini bıraktığını belirtmesi ve kendi isteği üzerine sigortalılığının sonlandırıldığı anlaşılmaktadır.

Buna göre davacının ilk defa Kuruma prim ödemesi 12.05.2011 tarihinde olup bu tarihte tarımsal faaliyetini Kuruma bildirdiği kabul edilmek suretiyle sigortalılığının bu tarihte başladığı; bu tarihten itibaren de tarımsal faaliyetlerde bulunduğu dosya kapsamından anlaşılmakla, son prim ödeme tarihi olan 15.08.2013 tarihine kadar sigortalı sayılması gerekirken 01.10.2008-15.08.2013 tarihleri arasındaki tüm sürenin sigortalılık süresi olarak kabul edilmesi hatalı olmuştur. " gerekçesiyle karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne, davacının 12.05.2011-15.08.2013 tarihleri arasında Tarım Bağ-Kur sigortalılığının geçerli olduğunun tespitine, 01.10.2008-11.05.2011 tarihleri yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davacı vekili temyiz dilekçesinde;

-Kurum tarafından hata sonucu davacının kooperatif üyelik kaydı esas alınarak tescil yapılmış olmasının davacıya sigortalılık hakkı bahşetmediği değerlendirmesinin isabetsiz olduğunu, Yargıtay (kapatılan) 21. H.D.'nin kararlarında Medeni Kanun'un 2. maddesinde düzenlenen iyiniyet kuralları çerçevesinde, Kurumun geçmişe yönelik prim borçlarını tahsil edip uzun süre nemalandırmasından sonra, anılan döneme yönelik sigortalılığın iptalinin iyi niyetle bağdaşmayacağının belirtildiğini,

- Bozma ilamında yapılan bir başka hatalı değerlendirmenin ise davacının ilk defa Kuruma prim ödemesinin 12.05.2011 tarihinde yapılmış olması dolayısıyla müvekkilinin sigortalı olduğu tarih aralığının 12.05.2011-15.08.2013 tarihleri arasında olması gerektiği hususu olduğunu, bu değerlendirmenin de son derece hatalı olduğunu, zira ilk prim ödemesinin geçmişe yönelik borç yapılandırma ödeme planı doğrultusunda olduğu göz önünde bulundurulmadan ve SGK'dan yapılandırma kapsamında ödenen prim borçlarının ve ilk borçlanma tarihinin sorulması yönündeki talepleri dikkate almadan 12.05.2011 tarihinden itibaren müvekkilinin sigortalı sayılması yönünde karar verilmesinin hatalı olduğunu,

- Davacı hakkındaki sigortalılığın tescil tarih aralığının 01.10.2008-15.08.2013 şeklinde olması gerekirken 12.05.2011-15.08.2013 olması gerektiği yönündeki tespitin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu beyan etmektedir.

2. Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde;

- 5510 sayılı Kanun'un 7.md.de yer alan "....tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar için tarımsal faaliyetlerinin kanunla kurulu ilgili meslek kuruluşlarınca veya kendilerince, bir yıl içinde bildirilmesi halinde kaydedildiği tarihten, bu süre içinde bildirilmemesi halinde ise bildirimin Kuruma yapıldığı tarihten itibaren,...." sigortalı sayılırlar." düzenlemesi ile Kurumun 2013/11 sayılı Genelgesi 5.Bölüm 1.md.sinde "....tarımsal faaliyetleri nedeniyle ziraat odasına, ziraat odasının bulunmadığı yerlerde tarım il/ilçe müdürlüğüne kayıtlı olanların...sigortalı sayılacakları,...." yönünde düzenlemenin mevcut olduğunu, bu hükümlere göre davacının ziraat odası kaydı bulunmadığından sigortalılık kapsamına alınmadığını,

- Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki olgular çerçevesinde davacı hakkında 5510 sayılı Kanun'un geçici 54. maddesi hükmünün uygulanma şartlarının mevcut olmadığı dikkate alınarak, davacının talebine göre 2926 sayılı Kanun kapsamında tevkifat veya prim ödemelerinin varlığı araştırılmak suretiyle talebine konu olan dönem bakımından zorunlu sigortalılık şartlarını taşıyıp taşımadığı hususunda araştırma ve irdeleme yapılmadan karar verilmiş olması nedeniyle kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, 5510 sayılı Kanun'un 4/b-4 maddesi kapsamında zorunlu tarım sigortalılığının tespitine ilişkindir.

Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen mahkeme kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR