Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/5959 K.2025/9146

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının, sigortalılık başlangıç tarihinin 10.11.1989 tarihi olarak tespiti ile bu tarihin çalışma günü olarak SGK kayıtlarına işlenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davacı vekili, 23.05.2019 günlü duruşmada taleplerinin; davacının, davalıya ait iş yerinde 10.11.1989 tarihinde sigortalılığının başladığının tespitine ilişkin olduğunu beyan etmiş, davacı vekili UYAP sistemi üzerinden 30.06.2020 tarihinde sunduğu beyan dilekçesinde ise; davalı işveren yönünden davaya devam etmediklerini beyan etmiştir.

II. CEVAP

Davalı SGK tarafından cevap dilekçesi sunulmamıştır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacının ... iş yeri sicil no.lu ... Sanayi ünvanlı asıl işverenin taşeronu olan ....ve ortağı (.... ticaret) ünvanlı iş yerinde, 10.11.1989 tarihinde 1 gün Kurumun 16 yaşından küçükler için belirlediği taban ücret olan brüt 5.175,00 TL (eski para brimi) ücret ile çalıştığının tespitine, sigortalılık başlangıç tarihinin 506 sayılı Kanun'un 60/G maddesi gereğince 18 yaşını doldurduğu tarih olan 01.01.1992 tarihi olduğunun tespitine, karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, davacının, dava dışı işveren bünyesinde çalışmasının gerçek ve fiili olduğunu Yargıtay içtihatlarına uygun tanık beyanlarına göre ispatlayamadığını, eksik tanık beyanlarına göre verilen hükmün kaldırılması gerektiğini, Kurumun dava açılmasına sebebiyet vermediğinden aleyhine vekalet ücreti verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu, Kurumun doğrudan davalı olduğu davalarda, davacının öncelikle Kuruma başvurma zorunluluğu bulunduğunu, davanın dava şartı yokluğundan reddi gerektiğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir. 1.Davanın yasal dayanakları 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 2., 6., 9., 60. maddenin (G) bendi, 79., 108. madde hükümleridir.

Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Kanunun belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.

Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.

Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.

Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Kanunlar ile Yargıtay’ın yerleşik içtihatları gereğidir. 2.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır. Buna göre eldeki davada, mahkemenin verdiği hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

3.Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacı adına dava dışı ..../Kalorifer-Sıhhi Tesisat Taah.-650 konut inşaatı ... ünvan ve adresli işverenin ... sicil no.lu işyerinden 10.11.1989 tarihli işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, davalı Kurumun gönderdiği işyeri tescil bilgilerine göre .... sicil no.lu işyeerinin ... San. A.Ş.'ye ait olduğunun ve .....

Bankası 7,8 Mh.650 konut inşaatı mahiyetin de olduğu ve 01.01.1989-31.10.1990 tarihleri arasında kanun kapsamında olduğu ilişkin olduğunun ve mahkemece işyerinin tescil bilgileri ve bordrolarının istenmediği, davacı vekilinin işyerinin berber dükkanı olduğunu beyan ettiği, emniyet vasıtasıyla yapılan komşu araştırmasında ...(vergi kaydına göre, dava konusu dönemden sonraya ait olmak üzere, 13.06.2003 tarihinden itibaren marketçilik alanında faal) ile ....'nın (17.01.1986-faal deri giyim eşyaları onarım işi) bildirildiği,

ayrıca davacı tanığı olarak davacının arkadaşı .... (dava konusu dönemde herhangi bir vergi kaydı yok) ile komşu işyeri niteliği olup olmadığı,dava konusu işyerine uzaklığı vs.tespit edilmemiş bakkal konusunda 23.08.1990-25.11.1991 tarihleri arasında faal olan .....'ın dinlendiği, böylelikle eksik araştırma ve incelemeye dayalı şekilde, hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.

4.Buna göre, mahkemece öncelikle .... ünvanlı işverenin işyeri sicil no.sunu da Kurumdan sorarak bu işverenin berber konulu işyerinin işyeri tescil bilgileri ile varsa dava konusu döneme ilişkin dönem bordroları celbedilmeli,varsa dönem bordrosu tanıkları dinlenmeli, bordro tanığı olmaması yada beyanlarının yeretsiz olması halinde bozma öncesi dinlenen .... ile .. ..'ın işyerlerinin dava konusu çalışma iddasının olduğu işyerine uzaklıkları belediye marifetiyle belirlenmeli, bu işyerlerinin komşu işyeri olmadıklarının tespiti halinde ise ,dava konusu dönemde işyerine komşu işyeri ve sigorta çalışanlarının SGK,

vergi dairesi ve belediye vasıtasıyla da tespit edilerek çalışma ve vergi kayıtları getirtilerek beyanlarına başvurulmalı, bu yöntemle de komşu işyerinin tespit edilememesi halinde davacının çalışmasını bilebilecek olan kişilerin kimler olabileceği taraflardan sorularak bu kişiler de sigortalılık kayıtları getirtilerek dinlenmeli, böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle, davacının işyerinde çalışıp çalışmadığı hususu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde belirlenmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeple, 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,