Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/7395 K.2025/15405

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar; davacı, davalı ... ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalı ... İşletmesine ait ... Bölge Şefliği bünyesinde 01.04.1977 tarihinde işe başladığını, 01.08.1994 tarihine kadar yılda ortalama 6 ay kesintisiz bir şekilde çalıştığını, Nisan ayında fidan dikim işleri ve bakımını, yaza doğru da otları biçip bakımını yaptığını, işe girdiği tarihte 38 gün sigortasının yapıldığını ancak diğer hizmetlerinin Kuruma bildirilmediğini beyanla 01.04.1977 - 01.08.1994 tarihleri arasında davalıya ait işyerinde çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı ... tarafından dosyaya cevap dilekçesi sunulmamıştır.

Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının 01.04.1977 - 18.11.1977 tarihleri arasındaki çalışmalarının hizmet cetveline işlenmiş olduğunu, 18.11.1977 tarihinde işten çıkışının yapıldığını ve bu hususun dönem bordrosunda da bildirildiğini, davacının çalıştığını iddia ettiği 10247.14 sicil sayılı Orman İşletme Müdürlüğü işyerinin 1978 yılında faaliyetini durdurduğunu, resmi nitelikteki Kurum kayıtları karşısında davacının taleplerini kabul etmediklerini, davacının davasını aynı mahiyette yazılı deliller ile ispat etmesi gerektiğini, davanın sadece tanık beyanları ile ispatının mümkün olmadığını, çalışma olgusunun kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde belirlenmesi gerektiğini beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 25.10.2018 tarihli kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacının 01.04.1977 tarihinden 30.09.1978 tarihine kadar davalı ... İşletmesi Müdürlüğü bünyesinde mevsimlik işçi olarak hizmet akdi ile çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine, (01.04.1977 tarihinden 30.09.1978'e kadar olan süre içerisinde Kuruma bildirilmesi gereken prim gün sayısı 345 gün olup, sadece 38 gün bildirilmesi sebebiyle eksik prim gün sayısı 307 gündür.) karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin 25.10.2018 tarihli kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 29.04.2021 tarihli kararı ile taraf vekillerinin istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

Bölge Adliye Mahkemesinin 29.04.2021 tarihli kararının süresi içinde davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, çalışma iddiasının öncelikle davacı bizzat dinlenmek suretiyle kabule konu dönemde iddia olunan çalışmanın hangi işleri kapsadığı ve ne kadar sürdüğü hususunda beyanı da alınmak suretiyle yapıldığı iddia olunan işlerin nelerden ibaret olduğu belirlenmeli, davacıya ait sicil dosyası getirtilmeli, dava konusu işyerinin bir kamu kuruluşuna ait olması da dikkate alınarak,

davalı işyeri nezdinde bulunan çalışma kayıtları celbedilerek keza dinlenen tanıkların da çalışma kayıtları eksiksiz getirilmek suretiyle ve toplanan diğer deliller kapsamında gerekli irdelemeler yapılıp davacı beyanına konu orman işinin niteliklerine göre süresi, ilgili Orman İşletme Müdürlüğünde görev yapan yetkililerin de beyanı da alınmak suretiyle giderek bu konuyla ilgili denetime elverişli ve anılan iş kollarında uzman kişilerden alınacak bilirkişi raporu ile belirlenmek suretiyle sonucuna göre bir karar verilmelidir, gerekçesi ile İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Bozma sonrası İlk Derece Mahkemesinin 30.01.2025 tarihli kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacının 01.04.1977 tarihinden 30.09.1978 tarihine kadar davalı ... İşletmesi Müdürlüğü bünyesinde mevsimlik işçi olarak aşağıda bildirilmesi gereken sürenin altında gösterilen süreler kadar hizmet akdi ile çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine, Dönem ay bildirilen süre bildirilmesi gereken süre eksik gün 1977/4 8 30 22 1977/5 0 30 30 1977/6 0 30 30 1977/7 0 23 23 1977/8 5 30 25 1977/9 18 30 12 1977/11 7 7 0 1978/4 0 20 20 1978/5 0 30 30 1978/6 0 30 30 1978/7 0 30 30 1978/8 0 30 30 1978/9 0 30 30 karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili; 1978 yılından sonraki çalışmalar bakımından davalı işverenlik bünyesinde 25 yıl boyunca çalıştığını beyan eden ...'ın çalışmayı doğruladığını, bordro tanığı ...ve kamu tanığı ...'un çalışmayı doğruladığını, dönem bordro tanığının bile en az 20 ay çalıştıklarını beyan ettiğini ve davacının sonrasında da çalışmaya devam ettiği yönündeki beyanlarına rağmen 1978 yılından sonraki çalışmalar yönünden davanın reddine karar verilmesinin doğru olmadığını ileri sürmüş ve kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... İdaresi vekili; dinlenilen tanık beyanlarında davacının çalışıp çalışmadığı, çalıştıysa hangi dönemde ve ne kadar süreyle çalıştığının belirsiz olduğunu, eksik incelemeyle karar verildiğini ileri sürmüş ve kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili; dinlenen tanık beyanlarının çelişkili olduğunu, davacının tam olarak hangi yıllarda, hangi aylarda çalıştığına ilişkin tutarlı, net olarak beyanda bulunmadığını ileri sürmüş ve kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup bu tür sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davaların, kamu düzeniyle ilgili olduğu ve bu nedenle de özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesinin zorunlu ve gerekli bulunduğu açıktır. Bu çerçevede, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

İnceleme konusu davada davacı taraf, davalı ... İşletme Müdürlüğünde 01.04.1971-01.08.1994 tarihleri arasında, her yıl yaklaşık 6 ay olmak üzere çalıştığı halde Kuruma hizmetlerinin yalnızca 38 gün olarak bildirildiğini, diğer çalışma sürelerinin bildirilmediğini belirterek dava açmıştır.

Mahkemece verilen 25.10.2018 tarihli kararın eksik araştırma nedeniyle bozulması üzerine yapılan yargılama sonunda, Mahkemece yukarıda tarih ve sayısı belirtilen karar ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de, bu yapılan araştırmanın da yeterli olmadığı, dosyadaki mevcut delillerin karar vermeye elverişli olmadığı görünmektedir.

Dairemizce daha önceden verilen bozma kararında işin yapıldığı yerin bir kamu Kurumu olduğu, kamu kurumundan belge istenilmesi ve kamu kurumunda çalışan kişilerin ve yetkililerin de tanık olarak dinlenilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ancak, Mahkemece bozmaya uyulmasına rağmen bozma gereği yerine getirilmemiştir.

Dinlenen tanık beyanlarından davacının sürekli çalışmadığı, fidanlama, fıstık toplama, ot biçme, orman bakımı gibi işlerin olduğu sürece çağrı üzerine çalıştığının beyan edilmesine rağmen, kabule göre, davacının çalıştığı kabul edilen 19 77... yıllarında davacı tarafın yılın yaklaşık 6 aylık süresi boyunca mevsimlik olarak çalıştığının tespitine karar verilmesi hatalı olmuştur.

Kamu Kurumu olan iş yerinden davacı için yapılan bildirimlerin de 1977 yılına ait olduğu, 38 gün olarak bildirildiği, yılın 6 ayını kapsar şekilde mevsimlik çalışma olmadığı da açıktır. Kamu Kurumundaki çalışmaların kayda geçirilmesi ve ücretlerin ödenmesinin de kayıt altına alınması esas olup muhasebeleştirilmeden işçi çalıştırılması mümkün değildir. Bu bakımdan Orman İşletme Şefliğinden ödeme belgeleri celp edilmeden, 1978 yılında davalı ... Kurumundan hiç bildirim yapılmadığı halde bu dönem yönünden hizmet tespitine karar verilmesi isabetsiz olmuştur.

Mahkemece yapılması gereken iş; Kamu Kurumundan davacının çalışmasına dair resmi kayıt ve evraklar, davacıya yapılan ödeme belgeleri istenmeli, şayet kamu Kurumunda bu belgeler bulunamıyorsa bunun sebebi üzerinde durularak davacıya yaptığı iş karşılığı ödeme yapan kişiler tespit edilerek, bu kişiler tanık olarak dinlenmeli, ayrıca davacının mevsimlik olarak mı yoksa orman işlerinde ihtiyaç olduğu dönem çağrı üzerine mi çalıştığı, yılda kaç gün çalıştığı tespit edilmeli buna göre çalışma olgusu tereddütsüz şekilde belirlenerek sonucuna göre karar verilmelidir.

VI. KARAR