Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/8222 K.2025/17858

Bölge Adliye Mahkemesi davacı vekili, fer'i müdahil Kurum vekili, ... ve ... Tuğla Kiremit Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin davalı şirkete ait tuğla fabrikasında aralıksız çalıştığını, davalı şirketlerin aynı işveren olduğunu, bildirimlerinin yapılmadığını ileri sürerek 01.11.19 94... .03.2014 tarihleri arasında davalı şirketler nezdinde çalıştığının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı şirketler vekili cevap dilekçesinde özetle; zamanaşımı itirazında bulunduklarını, tuğla yükleme işinde çalışan işçilerin kendilerinden mesul çavuşları bulunduğunu ve işçiler ücretlerine çavuşlardan aldığını davacı ve diğer işçiler çavuşlara bağlı olarak çalıştığını ve farklı iş yerlerinde çalışma durumları da söz konusu olduğunu belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Fer'î müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; çalışmanın sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı ya da ne zaman bu niteliğe kavuştuğu yönü üzerinde durulması ve çalışmayı kapsama alan yasanın hükümde nazara alınması gerektiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne, karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili davalılar vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; Mahkemece verilen kısmen kabul kararının hatalı olduğunu, tam kabul kararı verilmesi gerektiğini beyan etmiştir. Davalı şirketler vekili temyiz dilekçesinde özetle; Mahkemece verilen kararın hatalı olduğunu, davacının müvekkillerinin işçisi olmadığını, 10 yıl boyunca bir kişinin sigortasız çalışmasının mümkün olmadığını, emekli olmak amacıyla bu davanın açıldığını ve eksik araştırma yapıldığını beyan etmiştir. Feri müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; Mahkemece davanın reddine karar verilmesi gerekli iken kısmen kabul kararı verilmesinin hatalı olduğunu beyan etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddesi olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3.Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

4. Eldeki dosyada; davacı, 01.11.19 94... .03.2014 tarihleri arasında aralıksız olarak davalı şirketlere ait tuğla fabrikası nezdinde çalıştığının tespitini talep etmiş, Mahkemece davacının davalılar nezdindeki tuğla fabrikasında mevsimlik dönemde çalışmasının bulunduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de verilen karar eksik araştırmaya dayalıdır.

Davacı dilekçesinde, esasen tuğla yüklemecisi olarak çalışmakta olduğu, davacının çalışmasının fabrikanın üretimine bağlı olmadığı, yani fabrikanın çalışmadığı dönemlerde de davacı üretilen tuğlaların istiflenmesi, nakliyesi işlerini yaparak çalışmaya devam ettiği iddiasına karşılık, Mahkemece dinlenen tanıklar, davalı şirketlere ait tuğla fabrikasında mevsimsel olarak çalışan ve çalışmaları da bu şekilde bildirilen tanıklar olup, davalı şirketlere ait tuğla fabrikasında sürekli çalışan bakım işçileri, usta başları, çavuşlar tespit edilip bu tanıklar dinlenmeli,

davacının yaptığı iş ve sürekli çalışıp çalışmadığı hususu tam olarak araştırılarak toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle davacının işyerinde çalışıp çalışmadığı hususu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde belirlenmelidir.

Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, Mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm verilmesi, usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR