Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2008/7651 K.2010/3851

Taraflar arasında görülen davada İstanbul 6.Asliye Ticaret Mahkemesi’nce verilen 28.12.2007 tarih ve 2003/1344 - 2007/897 sayılı kararın Yargıtayca incelenmesi duruşmalı olarak davacılar vekili ile davalılardan UTS Ulus.Nak. ve Gümrükleme Tic.Ltd.Şti. vekili tarafından istenmiş olmakla, duruşma için belirlenen 23.03.2010 gününde davacılar avukatı ... ile davalılardan UTS Ulus.Nak. ve Gümrükleme Tic.Ltd.Şti. avukatı ... gelip, diğer davalılar vekili ve asiller tebligata rağmen gelmediklerinden, temyiz dilekçesinin süresinde verildiği anlaşıldıktan ve duruşmada hazır bulunan taraf avukatları dinlenildikten sonra,

duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakılmıştı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlenildikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacılar vekili, müvekkillerinden ...

Çamaşır ve Konf.Tic.Ltd.Şti.'nin ürettiği iç çamaşır emtiasını, ihracaatçı diğer davacı şirket aracılığı ile İstanbul'dan Almanya'da bir alıcıya ihraç ettiğini, imalatçı olan davacının davalılardan Inc Kargo Taş.Hizm.Ltd.Şti.'ne ait TIR'ı komple (tüm) olarak taşıma için sözleşme yaptığını, davalının davacının izni ve onayı dışında diğer davalılardan UTS Ulus.Nak. ve Gümrükleme Tic.Ltd.Şti. ile bu davalının da davalı Transmet Ulus.Nak.Tur.İth.İhr.Tic.Ltd.Şti. ile onun da davalı Erdinli Ulus.Nak.İhr.İth. ve Dahili Tic.Ltd.Şti. ile ayrı ayrı taşıma sözleşmesi yaptığını,

davalılarca TIR'ın boş kalan yerlerine başka yükler alındığını ve geç yola çıktığını, alıcının malların gelmediğini bildirmesi ile davacıların öğrendiğini, imalatçı firma yetkililerinin Almanya'ya 03.02.2003 tarihinde varıp, araştırma yaptıklarında TIR'da kaçak sigara bulunduğu için Hollanda polisince aracın parka çekildiğini öğrendiklerini, polis ile yapılan görüşmeler sonunda müvekkili ...

Çamaşır ve Konf.Tic.Ltd.Şti.'nce malların alınıp başka bir araçla taşıtılarak alıcıya teslim edildiğini, gecikme nedeniyle malları müşterisine satamayan ve cezai şart ödeyen alıcının, indirimli fiyatla davacıdan malları satın alabileceği teklifini davacının kabul edip, 20.700 Euro indirim yapmak zorunda kaldığını, seyahat ve araştırma giderleri dahil toplam 41.984.976.144.-TL zarara uğradığını, davalıların BK'nun 41. maddesine dayalı haksız eylemi ve CMR madde 29 anlamında kast ya da kasta eşdeğer bir davranışları sonucu zararın doğduğunu ileri sürerek,

bu meblağın faiziyle birlikte davalılardan müteselsilen tahsilini talep ve dava etmiş, davalılardan Transmet Ulus.Nak.Turizm İth.İhr. Tic.Ltd.Şti. hakkındaki davayı takipsiz bırakmıştır.

Davalı UTS Ulus.Nak. ve Gümrükleme Tic.Ltd.Şti., müvekkilinin CMR Konvansiyonu'nun 36. maddesi uyarınca ara taşıyıcı olarak sorumluluğu bulunmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir. Diğer davalı INC Kargo Taş.Hizm.Ltd.Şti. vekili, makul sürede alıcıya teslim ettiklerini, çekince olmadan malları alıcının teslim aldığını savunarak davanın reddini istemiştir. Diğer davalı, davaya yanıt vermemiştir.

Mahkemece, dosya kapsamına ve benimsenen 30.07.2007 tarihli asıl ve 21.11.2007 tarihli ek bilirkişi raporuna göre, CMR Konvansiyonu'nun 36. maddesi uyarınca davalı INC Kargo Taş.Hizm.Ltd.Şti.'nin ilk, davalı Erdinli Ulus.Nak.Turizm İth.İhr.Tic.Ltd.Şti.'nin son taşıyıcı, diğer davalıların ara taşıyıcı konumunda oldukları, gecikmenin son taşıyıcının taşıma kesitinde gerçekleştiği, ara taşıyıcıların pasif, davacılardan Hedef Konf. ve Tekstil Dış Tic.

A.Ş.'nin aktif dava ehliyetinin bulunmadığı, diğer davacı ile davalı INC Kargo Taş.Hizm.Ltd.Şti. arasında taşıma sözleşmesi yapıldığı, taşıma süresinin kararlaştırılmadığı, makul taşıma süresinin 6 gün olduğu, bu süre geçtikten sonra Almanya'daki alıcıya teslim edildiği, CMR 30.3 maddesinde alıcının malı teslim almasından itibaren 21 gün içinde gecikme yazılı olarak bildirilmez ise tazminat hakkının düşeceğinin düzenlendiği, davacının bu bildirimi kanıtlayamadığı,

bu durumda ilk ve son taşıyıcının sorumlu tutulamayacağı gerekçesiyle, davalılardan INC Kargo Taş.Hizm.Ltd.Şti. ile Erdinli Ulus.Nak.İhr.İth. ve Dahili Tic.Ltd.Şti. hakkında davanın esas yönünden bu nedenle reddine, diğer davalı UTS Ulus.Nak. ve Gümrükleme Tic.Ltd.Şti. bakımından pasif husumet yokluğu nedeniyle davanın reddine, davalı Transmet Ulus.Nak.

Turizm İth.İhr.Tic.Ltd.Şti. hakkındaki davanın açılmamış sayılmasına, davacı Hedef Konf. ve Tekstil Dış Tic.A.Ş. yönünden davanın aktif dava ehliyeti yokluğu nedeniyle reddine karar verilmiştir.

Kararı, davacılar vekili ile davalılardan UTS Ulus.Nak. ve Gümrükleme Tic.Ltd.Şti. vekili temyiz etmiştir. 1-Dava, taşıma sözleşmesine dayalı tazminat istemine ilişkindir. CMR’nin 34-40. maddelerinden oluşan 6. bölümü, “Taşıyıcılar Tarafından Ortaklaşa Yapılan Taşımalarla İlgili Hükümler” başlığını taşımaktadır. CMR. 34. maddesine göre, tek bir sözleşmeyle düzenlenen ortaklaşa taşımada, tüm taşımanın yapılmasından, taşıyıcıların her biri “müteselsilen” sorumludur.

Ancak, CMR 34. maddesi anlamında bir “müteakip taşımadan” bahsedebilmek için, mutlaka “tüm taşımanın” “tek bir taşıma sözleşmesiyle” geçekleştirilmesi gerekmektedir. Bu ise ancak, gönderen ile ilk taşıyıcı arasında, tüm mesafe için bir taşıma sözleşmesi yapılması ve bu sözleşmenin ilk taşıyıcı tarafından diğer taşıyıcılara devredilmesiyle mümkün olabilir.

Eğer gönderen, her taşıyıcıyla ayrı sözleşme yaparsa veya ilk taşıyıcı, diğerleriyle kendi adına yeni bir taşıma sözleşmesi yaparsa, tek taşıma sözleşmesinden bahsedilemeyeceğinden, müteakip taşımadan da söz edilemez. Bu şart, maddedeki “tek bir mukavele ile düzenlenen taşıma” ifadesinden ortaya çıkmaktadır.

Yine ancak bu sayede, maddenin ikinci cümlesinde belirtildiği gibi “ikinci taşımacı ile onu takip eden taşımacılar, malları ve sevk mektubunu kabul etmiş olmaları dolayısıyla ve sevk mektubundaki koşullar altında anlaşmaya katılmış olurlar.” Böylece ilk taşıyıcı dışındaki diğer taşıyıcılar , yükü ve sevk mektubunu kabul etmekle müteakip taşıyıcı sıfatını kazanırlar ve gönderen ile asıl taşıyıcı arasındaki sevk mektubunun şartları altında anlaşmaya katılmış olurlar.

Ayrıca bu maddede belirtilen “taşıma senedinin varlığının şart olması” kuralı, CMR. 4. maddesinde belirtilen “taşıma senedinin yokluğunun CMR Konvansiyonu’na tâbi bir taşıma sözleşmesinin varlığını ve geçerliliğini etkilemez” kuralının bir istinasıdır. Diğer bir deyişle CMR. 4. maddesi, sevk mektubunu sadece taşıma sözleşmesinin bir teyidi olarak görürken, CMR. 34. maddesi müteakip taşımanın gerçekleşebilmesi için mutlaka sevk mektubunun “varlığını” şart koşmaktadır.

CMR. 34. maddesinde belirtilen şekilde bir müteakip taşımanın varlığı halinde, CMR. 36. maddesi uyarınca kayıp, hasar veya gecikme sorumluluğu ile ilgili davalar, ancak birinci, sonuncu veya “kayıp” “hasar” veya “gecikmenin” oluştuğu sırada taşıma işini yapmakta olan taşımacının aleyhine açılabilir. TTK’nun 787. maddesindeki kuralın aksine burada, anılan taşımacılardan birkaçı aleyhine aynı zamanda dava açılması mümkündür.

CMR. 36. maddesinde davalı konumunda olacaklar açıkça belirtilmişse de, kimlerin davacı olabileceği belirtilmemiştir. Bu durumda gönderenin davacı olabilme sıfatı tartışmasızdır. Zira, asıl taşıyıcı ile taşıma sözleşmesini yapan odur.

Somut olayda, dosya kapsamına göre,asıl (ilk) taşıyıcı davalı İNC Ltd.Şti. ile diğer taşıyıcılar arasında ayrı ayrı taşıma sözleşmeleri yapılmış ise de, asıl taşıyıcı gibi diğerleri de tüm taşımanın koşullarını kabul etmeleri nedeniyle asıl taşıtan davacının koşullarını üstlenmeleri karşısında anılan 34 ncü maddede aranan “tüm taşımanın”, “tek bir taşıma sözleşmesi ile” geçekleştirilmesi koşulu ile güdülen amaç ve sonuç ortaya çıkmıştır. Mahkemece de anılan 34 ncü ve onu tamamlayan 36. madde beraber değerlendirilerek, davalıların konumları doğru belirlenmiş olup, 34. madde hükmüne dayanan davacıların, anılan 36. madde hükmünü gözden kaçırarak, ara taşıyıcıların da müteselsilen sorumlu tutulmaları gerektiğine ilişkin iddia ve temyiz itirazları isabetsizdir.

Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davalılardan UTS Ulus.Nak. ve Gümrükleme Tic.Ltd.Şti. vekilinin tüm, davacılar vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan ve yerinde görülmeyen diğer temyiz itirazlarının reddi gerekmiştir.

2-Davacılar vekilinin davacılardan ... Çamaşır ve Konf.Tic.Ltd.Şti. hakkındaki diğer temyiz itirazlarına gelince. Mahkemece, ilk ve son taşıyıcı kabul edilen davalılar bakımından davanın yazılı gerekçelerle reddine karar verilmiştir. Oysa, hükme esas alınmayan ilk bilirkişi kurulu raporunda ve hükme esas alınan bilirkişi kurulu asıl ve ek raporunda yükün alıcıya teslim edildiği bildirilmiş, yükün davacılardan ...

Çamaşır ve Konf.Tic.Ltd.Şti. yetkililerine kamyonun durdurulduğu Hollanda'da yetkililerce teslim edildiği ve bundan sonra bu davacının yükü Almanya'daki alıcısına teslim ettiği 07.02.2003 tarihli belgeden anlaşılmaktadır.

Ek bilirkişi raporunda, CMR Konvansiyonu'nun 20. maddesinde yazılı "kayıp" olgusunun koşullarının oluşmadığından yola çıkılarak gecikme hali kablul edilmiş ise de, somut olayda, kayıp olgusunun gerçekleşmediğinin doğru olmasına karşılık, gecikme halinin gerçekleştiği sonucuna varılması hatalı olmuştur.

Gerekçede dayanılan 3. madde hükmü uyarınca davanın reddi için öncelikle yükün alıcının kullanımına verilmiş, diğer anlatımla taşıyıcının yükü alıcıya sağlam olarak teslim etmiş olması, bundan sonra alıcının gecikmeyi 21 gün içinde taşıyıcıya bildirmemesi gerekmektedir.

Taşıyıcının yükü alıcıya teslim etmediği, taşıma sözleşmesine aykırı olarak aldığı başka yükün suç unsuru içermesi nedeniyle Hollanda makamlarınca aracın durdurulması ve bekletilmesi ve sonrasında bir kısmının hasarlı ve ıslak olarak bu davacı yetkililerine o makamlarca teslimi nedeniyle kötü taşıma yapıldığı ve seferin durduğu dosya kapsamı ile sabittir.

Bu durumda mahkemece 6 günlük taşıma süresi geçirilerek yükün alıcısına teslim edildiği kabul edilerek 21 günlük sürenin geçirildiği gerekçesiyle davanın ilk ve son taşıyıcı bakımından reddi doğru olmayıp, ilk ve son taşıyıcı davalıların ilke bakımından anılan 36. madde hükmü uyarınca sorumlu olduğu gözetilerek, tazminat kalemlerinin irdelenmesine geçilmesi ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeye ve yanlış nitelemeye dayalı yazılı şekilde hükmü tesisi doğru olmamıştır.

Diğer yandan, kabule göre, 30.07.2007 tarihli bilirkişi raporunu düzenleyen bilirkişi kurulundan alınmasına ihtiyaç duyulan ek raporun yine aynı kurul tarafından düzenlenmesi gerekirken, tek kişilik ek raporun hükme esas alınması da ilke bakımından hatalı olmuştur.