Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2011/7539 K.2013/11050

Taraflar arasında görülen davada Alaşehir 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce verilen 22/02/2011 tarih ve 2007/216-2011/38 sayılı kararın duruşmalı olarak incelenmesi davalı vekili tarafından istenmiş olup, duruşma için belirlenen 28.05.2013 günü hazır bulunan davacı vekili Av. ... ile davalı vekili Av.... dinlenildikten sonra duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakıldı. Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlenildikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacı vekili, müvekkilinin ihraç ettiği kiraz emtiasının yurt dışındaki alıcısına teslim edilmek üzere davalı tarafından taşındığını, meydana gelen kaza sonucu emtianın tamamen hasara uğradığını, 69.060 Euro ile 600 YTL gümrük giderinin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı vekili, davacının aktif dava ehliyeti bulunmadığını, kamyona yükleme ile hasardan alıcının sorumlu olacağını, tazminat isteminin fahiş bulunduğunu savunarak, davanın reddini istemiştir.

Mahkemece, iddia, savunma, toplanan kanıtlar ve benimsenen bilirkişi raporuna göre, davalının, davacının yurt dışına sattığı kirazın taşınması işini üstlendiği, trafik kazası sonucu emtianın tamamen hasarlandığı, taşımanın CMR hükümlerine tabi olduğu, zararın belirlendiği, davacının ayrıca gümrük gideri yaptığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, 56.237 Euro'nun 19.07.2007 tarihinden itibaren %5, 600 TL'nin ise dava tarihinden itibaren reeskont faiziyle tahsiline karar verilmiştir.

Kararı, davalı vekili temyiz etmiştir.

1-Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına, satışın CFR niteliğinde olmasına, mal mukabili kaydı içermesine, satılan kirazın yurt dışı edilmeden Türkiye'de kazaya maruz kalmasına, satış bedelinin alıcısı tarafından davacıya ödendiğinin kanıtlanmamasına, davacının aktif dava ehliyetinin bulunduğunun sabit olmasına, yapılan gümrük giderinin CMR'nin 23/4. maddesi uyarınca talep edilmesinin mümkün bulunmasına göre, davalı vekilinin yerinde görülmeyen ve aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir.

2-Dava, taşıma sözleşmesinden kaynaklanan tazminat istemine ilişkindir.

Davacının, dava dışı Almanya'da mukim firmaya sattığı 12.06.2007 tarihli fatura kapsamı 19.758 kg brüt, 17.800 kg net kirazın alıcısına teslim edilmek üzere taşınması için davalıyla sözleşme imzaladığı, bu sözleşme uyarınca yükün 12.06.2007 tarihinde davalıya teslim edildiği, taşımayı yapan araç sürücüsünün aynı gün saat saat 23.00'te tek taraflı kaza yapması sonucu kiraz yükünün tamamen hasarlandığı hususları uyuşmazlık konusu değildir. Taraflar arasındaki çekişme, taşıma sözleşmesinin ihlali dolayısıyla davacının tazminat talep edip edemeyeceği ve talep edebilecekse tutarı noktalarında toplanmaktadır.

Taşımanın yapıldığı güzergah dikkate alındığında uyuşmazlığın CMR Konvansiyonu'na tabi olduğu çekişmesizdir. Anılan Konvansiyonun 17. maddesi hükmü uyarınca taşıyıcı yükü teslim aldığı andan, teslim edilinceye kadar malların kısmen veya tamamen kaybından veya hasarından veya gecikmesinden dolayı sorumludur. Açıklanan bu sorumluluk kapsamında istenebilecek tazminat ve tazminatın hesaplanma şekli de CMR'nin 23-28. maddelerinde hükme bağlanmıştır. CMR düzenlemesinde taşıyıcıdan talep edilebilecek zarar, göndericinin zararın tazmininden daha çok, zarardan sorumlu taşıyıcıya teslim edilen değerin iadesi temeline dayalıdır. Başka bir anlatımla, bu konvansiyonun uygulanması gereken taşımalarda tam tazminat esası geçerli değildir.

CMR'nin 23 ve 25. maddeleri birlikte değerlendirildiğinde malın tamamen hasarlanması halinde taşıyıcı tazminat ödemekle sorumlu tutulduğunda, bu tazminat yükün taşınmak üzere kabul edildiği yer ve zamandaki kıymetine göre hesaplanır. Malın kıymeti de, ticaret borsası fiyatına göre saptanır. Eğer böyle bir fiyat yoksa, geçerli piyasa fiyatlarına göre tespit yapılır.

Şayet ne ticaret borsası fiyatı ne de geçerli piyasa fiyatı mevcut değil ise, bu halde aynı cins ve kalitedeki malların normal kıymetine göre yapılacaktır. Değer hesaplanırken teslim yeri ve anındaki fiyatı kadar, emtianın konumu, özellikleri de esas alınacaktadır. Ancak, depolama v.s maliyeti artırıcı unsurlar dikkate alınmayacaktır.

Ancak, belirlenen bu değer, hiçbir şekilde taşınan emtianın brüt ağırlığının kilogram başına 8,33 hesap birimi özel çekme hakkı (SDR) ile çarpımı sonucu elde edilecek miktarı aşamayacaktır. O halde, açıklanan şekilde öncelikle gerçek zarar belirlenecek, daha sonra istenebilecek tazminatın üst sınırı tespit edilecek, üst sınırı geçmemek üzere gerçek zararın tazminine karar verilecektir.

Dava konusu olayda mahkemece teslim edilen kirazın ticaret borsası fiyatının bulunmadığından değeri bakımından araştırmalar yapılmış, birden ziyade rapor alınmış, son olarak mahallinde yaptırılan bilirkişi kurulu ek raporuna itibar edilerek yazılı şekilde hüküm kurulmuştur. Ancak, hasarlanan kirazın değerinin tespitine yönelik inceleme yeterli olmadığı gibi, temel alınan bilirkişi raporu da CMR'nin 23-28. maddelerine uygun düzenlenmiş değildir.

Öte yandan, davacı vekilinin kirazın kg fiyatına yönelik birinci ve ikinci bilirkişi raporuna yönelik açıklamaları, kg fiyatını 5.45 TL kabulü, ikinci bilirkişi raporu sonrası yeniden rapor alınmaması yönündeki beyanı ve sonraki raporların davalı istemi üzerine alınmasına rağmen kirazın kg fiyatını 5.63 TL olarak aleyhine belirleyen raporun kabul edilmesi de usulen doğru görülmemiştir.

Ayrıca, kirazın değerinin belirlenmesi bakımından ticari kalite denetim yeterlilik belgesinde 'TS. 793 Taze Kiraz Standardı' açıklamasına yer verilmesi karşısında bu standardın ne olduğu, anılan standartta kirazın 12.06.2007 tarihindeki Alaşehir İlçesi'ndeki değerinin ne olabileceği araştırılmış değildir.

Bu durum karşısında, taşımaya konu hasarlanan kirazın standardının araştırılması, ihraç edilebilirliği dahil tüm özellikleri çerçevesinde taşıma için teslim alındığı yer Alaşehir İlçesi'ndeki değerinin ne olabileceği ve CMR Konvansiyonu 23-28. maddeleri çerçevesinde davacının talep edebileceği tazminat tutarının tespiti yönlerinde uzman bilirkişi kurulundan denetime uygun rapor alınması ve tarafların önceki raporlara yönelik açıklamaları da dikkate alınarak sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde eksik incelemeye dayalı hüküm kurulması doğru görülmemiş, kararın bozulması gerekmiştir.