Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2012/10292 K.2012/21753

Taraflar arasında görülen davada İstanbul 51. Asliye Ticaret (İstanbul Denizcilik İhtisas Mahkemesi) Mahkemesi’nce verilen 28/01/2010 tarih ve 2009/447-2010/29 sayılı kararın Yargıtayca incelenmesi davacı vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacı vekili, davalının 12/02/2005 tarihinde Çanakkale Boğazı'ndan uğraksız geçiş yaptığı ancak Möntrö Boğazlar Sözleşmesi ve 2548 sayılı Gemi Sağlık Resmi Kanunu ve Gemi Sağlık Resmi Uygulama Yönetmeliği'nin 9. maddesi uyarınca ödemesi gereken sağlık resmini ödemediği, bu nedenle davalı aleyhine başlattıkları icra takibine davalının haksız olarak itiraz ettiğini ileri sürerek itirazın iptalini ve % 40 icra inkar tazminatına hükmedilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı davaya cevap vermemiştir.

Mahkemece, tüm dosya kapsamına göre, Möntrö Boğazalar Sözleşmesi gereğince Boğazlarımızdan geçen uğraksız gemilere Türk Makamlarının sağlık koruma görevlilerini göndermesi ve uğraksız geçen gemininde bu sağlık görevlisini gemiye almak suretiyle sağlık kontrolünden geçmeleri veya kaptanın imzalı beyanının alınması gerektiği halde davacı yanca bu hizmetin verilmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Kararı davacı vekili temyiz etmiştir.

Dava, Gemi Sağlık Resmi Kanunu uyarınca tahakkuk eden sağlık resminin tahsili amacıyla yapılan ilamsız icra takibine yönelik itirazın iptali istemine ilişkindir.

Montrö Sözleşmesi uyarınca, barış zamanında, ticaret gemileri, gündüz ve gece, bayrakları ve taşıdıkları yükleri ne olursa olsun hiçbir merasime tabi olmadan, boğazlardan geçiş ve seyri sefain tam özgürlüğünden yararlanacaklardır. Ancak, uluslararası sağlık kuralları çerçevesinde Türk yasalarıyla korunmuş olan sağlık denetimine tabi tutulmaları hususu bu duruma bir istisna olarak yer almıştır.

Ege Denizi'nden veya Karadeniz'den Boğazlara giren her gemi, Boğazların girişine yakın bir sağlık istasyonunda duracaktır. Gemiler, bir temiz sağlık belgesi veya gemide bulaşıcı ve salgın bir hastalık olmadığını doğrulayan bir sağlık bildirisi göstereceklerdir. Belgeyi gösteren gemiler için kontroller, gündüz ve gece, mümkün olduğunca azami süratle yapılacaktır. Bu kontrol dışında gemiler, Boğazlardan gecişleri esnasında durmak zorunda bırakılmayacaktır.

Gemiler, Boğazların bir limanına uğramaksızın (durmaksızın) geçerlerken alınması öngörülen vergilerden ve harçlardan başka hiç bir vergi yada harç ödemeyeceklerdir. Bu bağlamda halihazırda geçen gemilerden Sağlık, Fener ve Tahlisiye Rüsumu olmak üzere üç çeşit ücret alınmaktadır. Alınacak rüsumlar, geminin sicile kayıtlı net tonajı üzerinden hesaplanacaktır.

Bir kamu gelir türü olarak resim de vergi ve harca benzemektedir. Resim karşılıksız olarak tahsil olunabildiği gibi, hizmetten yararlanmanın veya bir hakkın elde edilmesi bedeli olarak da tahsil edilebilmektedir. Hatta bazen tamamen vergi niteliğinde olan bir kamu geliri içinde resim adı kullanılmaktadır. Böylece resim de bazen tamamen karşılıksız alınabildiği halde, bazen de belirli bir hizmetten yararlanma karşılığı alınabilmektedir.

Bu açıklamalardan sonra somut olaya gelindiğinde, Gemi Sağlık Resmi Kanunu ve Gemi Sağlık Resmi Kanunu Uygulama Yönetmeliği'ne göre, Boğazlardan uğraksız geçiş yapan gemilerden, karşılıksız bir hizmetten yararlanması aranmaksızın sağlık resmi alınacağı anlaşılmakla, davanın kabulüne karar vermek gerekirken yazılı gerekçeyle reddi doğru olmayıp bozmayı gerektirmiştir.