Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2012/3178 K.2013/20242

Taraflar arasında görülen davada Tokat 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce verilen 29.11.2011 tarih ve 2008/169-2011/482 sayılı kararın duruşmalı olarak incelenmesi davalı-birleşen davanın davacısı vekili ile davacı-birleşen davanın davalısı ... vekili vekili tarafından istenmiş olup, duruşma için belirlenen 12.11.2013 günü başkaca gelen olmadığı yoklama ile anlaşılıp hazır bulunan davacı-birleşen dosya davalısı vekili Av. ... dinlenildikten sonra duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakıldı. Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlenildikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Asıl davada davacı vekili, davalıya ait ısı çam fabrikasının ihale sonucu aylık 31.500 DM olmak üzere 40 ayda ödenmek üzere toplam 1.260.000 DM karşılığında müvekkilince satın alındığını, ihale sözleşmesinde olmayan hükümler eklenerek sözleşmenin akdedildiğini, o tarih itibariyle 1 DM'nin 285.000 TL olduğunu, sözleşmenin encümen onaylanması sonrası 7 ay borcun ödendiğini, 2001 krizi sonra DM'in TL karşılığının 3 kat arttığını, davalıya başvurularak iki ayrı tarihte vade farkı uygulanarak ödemenin ertelenmesine karar verildiğini, davalının krizi kabul ettiğini, uzlaşma görüşmeleri başlamışken,

yeniden değerlendirme yapılırken davalının teminat senetlerini tahsile koyduğunu, menfi tespit davası açıldığını, akdin feshedildiğini, açılan menfi tespit, tazminat davalarının akdin feshi ekseninde cereyan ettiğini, değişen şartlar ile denkleştirici adalet prensibi gereği sözleşmenin uyarlanması koşullarının doğduğunu ileri sürerek, anılan sözleşmenin günün hal ve koşullarına uyarlanmasına, borcun sözleşmenin yapıldığı tarihteki DM'nin değeri hesap edilerek ödenmesine karar verilmesine, dava sonuna kadar ilk sözleşme tarihindeki borç üzerinden borcun ödenme için ihtiyati tedbir kararı verilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, sözleşmenin 10.03.2000 tarihinde akdedildiğini, 8 yıl sonra dava açılmasının yerinde olmadığını, istemin zamanaşımına uğradığını, derdestlik itirazında bulunarak davacının aynı hususla ilgili borçlu olmadığının tespiti davası açtığını, esasen davacının açtığı davanın reddi, davalı idarenin açtığı davanın kabulü gerektiği yönünde verilen kararın bozulduğu, ıslah ile uyarlama istediğini, ıslahın kabul edilmediğini, uyarlama koşullarının bulunmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

Birleşen davada davacı vekili, işletmenin davalılara satıldığını, bir kısım borç erteleme isteğinin kabulüne rağmen bakiye devir bedelini ödemediğini, yapılan görüşmelerin karşılıksız kaldığını ileri sürerek, 1.039.500 DM karşılığı 858.744.463.500 TL'nin davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini istemiştir.

Mahkemece, bozma sonrasında birleşen dava ve asıl davada benimsenen bilirkişi raporuna göre, taraflar arasında 10.03.2000 tarihinde satış sözleşmesinin imzalandığı, dava dışı A.Ş'nin hisselerinin tamamının davalı-birleşen davanın davacısı tarafından blok halinde aylık 31.500 DM karşılığı toplam 1.260.00 DM'ye davacı-karşı davalıya satıldığı, sözleşme ile kararlaştırılan taksitlerden 7 aylık tutar karşılığı 220.500 DM ödendiği, bakiyesinin ödenmediği, davacı-karşı davalının 2001 yılı kalan borcunun ertelenmesini talep ettiği, faiz ilavesiyle bunun kabul edildiği,

ertelenen borcun ilk taksitinin ödenmemesi üzerine ödenmeyen tüm taksitlerin talep edildiği, ödeme yapılmadığı, karşılıklı davaların açıldığı, 2001 yılındaki kriz nedeniyle sözleşme temelinin çöktüğü gerekçesiyle asıl davanın kabulüne, dava tarihi itibariyle davacının, davalıya 1.092.862.15 TL borçlu olduğunun tespitine, birleşen davanın kabulüne, dava tarihi itibariyle toplam 333.436.00 TL'nin dava tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.

Kararı, davalı-birleşen davanın davacısı vekili ile davacı-birleşen davanın davalısı...vekili temyiz etmiştir. 1-Asıl dava, anonim şirket hisse devir sözleşmesinin uyarlanması, birleşen dava ise, hisse devir bedelinin bakiyesinin tahsili istemine ilişkindir.

Asıl davanın davacısı-birleşen davanın davalısı M.

Emin Akyüz ile davalı-birleşen davanın davacısı ... arasında 10.03.2000 tarihinde dava dışı anonim şirketin hisselerinin blok halinde devri konusunda sözleşme imzalandığı, hisselerin davacı-birleşen davanın davalısı...e aylık 31.500 DM olmak üzere, 40 ayda ödenecek şekilde toplam 1.260.000 DM karşılığında devrinin yapıldığı, davacı-birleşen davanın davalısı...ün ilk 7 ay devir bedelinin taksitlerini ödediği, daha sonra ekonomik krizi gerekçe göstererek ödeme yapmadığı, 2001 yılı taksitlerinin faiz farkı konularak yeniden senede bağlandığı, bu senetleri de ekonomik krizin varlığı iddiasıyla ödemediği,

davalı-birleşen davanın davacısı idarenin kendisine bakiye alacağın ödenmesi için süre verdiği, davacı-birleşen davanın davalısı M.Emin Akyüz'ün bunu sözleşmenin feshi olarak algıladığı, feshi kabul ettiğini açıklayarak, vadesi gelen ve gelmeyen senetlerle ilgili olarak iki ayrı borçlu bulunmadığının tespiti davası ile sözleşmenin feshedildiğinin tespiti, ödenen bedeller ve teminatın tahsili ile uğranılan zararın tazmini davası açtığı, davalı-birleşen davanın davacısı idarenin de karşı tarafın taksitlerin birinde ödemede temerrüde düştüğünü, bakiye taksitlerin de muaccel hale geldiğini ileri sürerek,

ödenmeyen devir bedelinin bakiyesinin tahsili amacıyla dava açtığı, açılan bu davaların tamamının birleştirilerek görüldüğü, mahkemece, davalı idarece akdin feshine karar verildiği kabul edilerek davaların sonuçlandırıldığı, kararın davalı-birleşen davanın davacısı İdarenin temyizi üzerine, somut olaya uygulanan mülga BK'nın 106. maddesi hükmü tartışılarak, davalı-birleşen davanın davacısı İdarenin karşı tarafa süre vermesinin akdin feshi anlamında

-/-

-3-

olmadığı, edimlerin yerine getirilmesi yönünde uyarı mahiyetinde bulunduğu, böyle bir sürenin verilmesinin aynen ifa ve gecikme tazminatı isteme hakkını ortadan kaldırmayacağı gerekçesiyle İdarenin açtığı akdin aynen ifasına yönelik davada İdare alacağının hüküm altına alınması gerekçesiyle kararın bozulduğu, bozma sonrası 17.06.2008 temyize konu uyarlama davasının açıldığı, yine bozma sonrası idarenin açtığı aynen ifa davasının önceki açılan davalardan ayrılarak uyarlama davasıyla birleştirildiği ve yazılı şekilde hüküm kurulduğu hususları uyuşmazlık konusu değildir.

Sözleşme hukukunda sözleşmeye bağlılık (Ahde Vefa-Pacta Sund Servanda) ve sözleşme serbestliği ilkeleri benimsenmiştir. Bu ilkeler çerçevesinde, sözleşme yapıldığı andaki gibi aynen uygulanmalıdır. Başka bir anlatımla, sözleşme koşulları borçlu için sonradan ağırlaşmış, edimler dengesi sonradan çıkan olaylar nedeni ile değişmiş olsa bile, kural olarak borçlu sözleşmedeki edimini aynen ifa etmelidir.

Sözleşmeye bağlılık ilkesi, hukuki güvenlik, doğruluk, dürüstlük kuralının bir sonucudur. Ancak bu ilke özel hukukun diğer ilkeleriyle sınırlandırılmıştır. Sözleşme yapıldığında karşılıklı edimler arasında mevcut olan denge sonradan şartların olağanüstü değişmesiyle büyük ölçüde tarafların biri aleyhine katlanılamayacak derecede bozulabilir. İşte bu durumda sözleşmeye bağlılık ve sözleşme adaleti ilkeleri arasında bir çelişki hasıl olur ve artık bu ilkeye sıkı sıkıya bağlı kalmak adalet, hakkaniyet ve objektif hüsnüniyet (...Md. 4, 2) kaidelerine aykırı bir durum yaratır hale gelir. Hukukta bu zıtlık (Clausula Rebüs Sic Stantibus-Beklenmiyen hal şartı-sözleşmenin değişen şartlara uydurulması) ilkesi ile giderilmeye çalışılmaktadır.

Sözleşmedeki edimler arasındaki dengenin çeşitli nedenlerle alt üst olması, borcun ifasını güçlendirmesi durumunda "işlem temelinin çökmesi" gündeme gelir. İşte bu halde yargıç, somut olayın verilerine göre alacaklı yararına borçlunun edimini yükseltmeye veya borçlu yararına onun tamamen veya kısmen edim yükümlülüğünden kurtulmasına karar verilebilir ve müdahale ederek sözleşmeyi değişen koşullara uyarlar.

Ancak, uyarlamanın yapılabilmesi için öncelikle talep tarihinde sözleşmenin ayakta olması ve uyarlama talep edenin edimlerinin ifasında temerrüde düşmemesi gerekmektedir. Somut olayda davacı-birleşen davanın davalısı...ün edimini yerine getirmekte temerrüde düştüğü, bu nedenle davalı-karşı davacının hisse devir bedelinin bakiyesi için birleşen davayı daha önce açtığı anlaşılmaktadır.

Bu durum karşısında, asıl davanın konusu sözleşmenin uyarlanması koşulları bulunmadığı, birleşen davada ise, bozmaya uyulduğu da dikkate alınıp sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiş, kararın davalı-birleşen davanın davacısı yararına bozulması gerekmiştir.

2- Bozma neden ve şekline göre, davalı-birleşen davanın davacısı vekilinin diğer, davacı-birleşen davanın davalısı M. Emin Akyüz vekilinin tüm temyiz itirazlarının incelenmesine gerek görülmemiştir.