Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2012/9748 K.2013/14311

Taraflar arasında görülen davada Mersin 1. Asliye Ticaret Mahkemesi’nce verilen 28.12.2011 tarih ve 2003/356-2011/486 sayılı kararın Yargıtayca incelenmesi asıl davada davalılar, birleşen davada davacılar ... ve ...ıda Ltd. Şti. vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacı vekili, taraflar arasında 16/11/1998 tarihli işletme lisansı anlaşması akdedildiğini, bu anlaşma gereğince; müvekkilinin Güvenevler Gazi Mustafa Kemal Bulvarı No 360 Pozcu-Mersin adresindeki dükkanı Mc Donalds Restaurantı işletmesi amacıyla davalılara kiraladıklarını, taraflarca sözleşmeye "taban ücretlerinin sabit bölümü lisans alan tarafından lisans verene her ayın ilk iş günü verileceği ve ücretin muaccel olduğu tarihten itibaren 30 gün içinde ödenmemesinin de sözleşmenin ihlali sebebi olduğu" hükmünün kararlaştırıldığını,

buna rağmen davalıların Nisan ayının ilk iş gününde ödenmesi gereken meblağ ödenmediği için akde aykırı hareket ettiklerini, müvekkilinin Beşiktaş 11. Noterliği'nin 08/04/2003 tarihli ve 14553 yevmiye nolu ihtarnamesi ile davalılara 30 gün içinde gecikmiş ödemeyi ifa etmelerini, aksi halde akdin haklı sebeple feshedileceğini bildirdiğini, davalıların ödeme yapmaması nedeniyle müvekkili şirketin Beşiktaş Noterliği'nin 09/05/2003 tarihli ve 20140 yevmiye nolu ihtarnamesi ile akdi feshettiğini ve akdin feshine ilişkin hükümlerin uygulanmasını talep ettiğini, davalıların restoran ve malzemelerin zilyetliğini iade etmediklerini,

davalıların haksız ve hukuka aykırı fiillerinin haksız rekabet teşkil ettiğini, ileri sürerek,13.426,22 TL tutarında alacağın anlaşmada, öngörülen ticari faiziyle beraber davalılardan müteselsilen tahsiline, ticari sır, işletme talimatı vb. ihtiva eden işletme el kitaplarının iadesini ve muhafaza altına alınmasını, restoranın zilyetliğinin devri ve teslimini, masraf ve avukatlık ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini dava ve talep etmiş, yargılama sırasında alacak tutarına ilişkin talep dışındaki istemleri takip etmediklerini bildirmiştir.

Davalılar vekili, müvekkilleri ile davacı şirket arasında 20 yıl süreli işletme lisansı sözleşmesi akdedildiğini, sözleşmeye göre müvekkillerinin kiralanan gayrimenkule ve ciro tahminine göre değişen kira ücreti için ciro üzerinden %18 aylık ciro üzerinden %5 lisans bedeli ve yine aylık ciro üzerinden %4 reklam bedeli olmak üzere üç tip ödeme yaptıklarını, taban ücretlerinin sabit bölümünün her ayın ilk iş günü ödenmesine ilişkin hükmün taraflarca akdin başından beri hiç uygulanmadığını,

müvekkillerinin akdin başından itibaren 5 yıl boyunca üç tip ödemeyi davacı şirket tarafından ihtirezi kayıtsız kabul edildiğini ve bu sebeple zımni kabulün olduğunu, Mersin 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2003/286 Değ.

İş sayılı dosyası ile bu hususun sabit olduğunu, davacı şirketin 26/12/2002 tarihli yazısı ile 01/04/2003 tarihinden itibaren taban ücret uygulamasına geçileceğini müvekkillerine bildirdiğini ve 16.654,97 TL tutarında meblağı müvekkillerinden talep ettiğini, müvekkillerinin bu ücrete ve faturaya itiraz ettiğini bildirerek, davanın reddini savunmuştur.

Birleşen davada davacılar vekili, Mc Donald’s Restorantı'nın işletilmesi hususunda, müvekkilleri ile davalılar arasında sözleşme düzenlendiğini, sözleşmeye göre taban fiyat uygulaması yapılmaması gerektiği halde davalılar tarafından aylık taban fiyat uygulaması yapılmak istendiğini, bundan dolayı, taraflar arasında ihtilaf çıktığını, taban ücretin sabit bölümüne ilişkin ödeme talebinin haksız olduğunu ileri sürerek, bu konudaki muarazanın önlenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. ./.

-3-

Birleşen davada davacılar vekili, müvekkili şirket ile davalı arasında lisans sözleşmesi imzalandığını, bu kapsamda müvekkili şirketin totem yapılması ve benzeri yatırımlar nedeniyle davalı şirkete borçlandığını, bunun karşılığında, 51.550 USD lik üç adet çek teslim edildiğini, sözleşmenin davalı tarafından feshedildiğini ve işyerinin fiilen kapandığını, davalının müvekkilleri aleyhine açtığı dava ile restorandaki mefruşat, sabit eşya, işaret, teçhizat gibi mallarla ilgili olarak piyasa fiyatı üzerinden satın alınma opsiyon haklarının kullanılması gerektiği, bu nedenle, verilen 51.550,00 USD lik çeklerden dolayı davalıya borçlu olmadıklarının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Birleşen davada davacılar vekili, müvekkilleri ile davalı şirket arasında 20 yıllık lisans sözleşmesi yapıldığını, sözleşmeye göre davacıların kiralanmış olan gayrimenkulün değeri ve ciro tahminine göre değişen restoran ücreti, aylık ciro üzerinden lisans ücreti ve yine aylık ciro üzerinden reklam bedeli ödemesi gerektiği, ödenecek ücretlerin hesabının sözleşmenin 8.1 maddesinde belirtildiğini, sabit ücret bölümünün hiç talep edilmediği için ödenmediğini, bu şekilde sabit ücret kısmının zımni olarak taraflar arasında uygulamadan kalktığını,

buna rağmen davalı tarafından 09/05/2003 tarihli ihtarname ile taban ücret sabit bölümünün ödenmemiş olması nedeniyle, sözleşmenin haksız bir şekilde feshedildiğini ileri sürerek, müvekkillerinin haksız fesih nedeniyle ortaya çıkan yaklaşık 500.000 USD civarındaki zararlarından şimdilik 10.000,00 TL tutarındaki maddi zararları karşılığı tazminatın davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiş, yargılama sırasında verdiği ıslah dilekçesi ile talebini 1.000.000 TL’ye yükseltmiştir.

Birleşen davalarda davalılar vekili davaların reddini savunmuştur.

Mahkemece, iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre, taraflar arasındaki ilişkinin başlayıp devam etme süreci ile taraflar arasında yapılan sözleşme hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, işleten ...ıda Ltd.

Şti.'nin, lisans sahibi firmanın gönderdiği 08/04/2003 tarihli ihtarnamenin gereğini yerine getirmek için yeterli bilgi sahibi olduğu, lisans sözleşmesinin 8.1. maddesine göre ödenecek ücretler ile oranlarının, 8.2 (a-i) maddelerinde ödeme şartları ile ücretlerin hesaplama biçimlerinin, 8.2 (ii) maddesinin 1. fıkrasında taban ücretlerin sabit bölümünün hesaplanma şeklinin, 2. fıkrasında ise hesaplama şeklinin lisans alan tarafından öğrenilmiş olduğu düzenlenmiş bulunduğundan, bu düzenleme karşısında, lisans alanın 08/04/2003 tarihli ihtarnameyi tebliğ ettiği,

14/04/2003 tarihinden itibaren sabit ücretin hesaplanması yerine dava açmayı tercih etmesinin onun ihtara konu edilen ve istenen sabit ücreti ödemek istemediği yönündeki iradesini gösterdiği, lisans devir sözleşmesi öncesinde taraflar arasında 02.11.1998 tarihinde düzenlenmiş bulunan dükkan teklif mektubunun 4.(b) 2.maddesinde ödenecek taban ücretin 8.250 USD'den az olmamak kaydı ile brüt satış oranına göre saptanacağı belirtilmiş olduğundan, taban ücretin sabit bölümünün belirsizliğinden bahsedilemeyeceği yeni sabit ücret miktarı hesaplanıp belirlenene kadar bu miktarın taraflar açısından bağlayıcı olduğu,

düzenlenen 02/11/1998 tarihli dükkan teklif mektubu başlıklı belgenin taraflar arasında ileride kurulması planlanan hukuki ilişkinin altyapısını oluşturan ve ilkelerini belirleyen, tarafların uyuştukları noktaları içeren bir belge olup yok sayılamayacağı, bu durum karşısında lisans devralan işletenin, kurulan hukuki ilişkiden 10 gün önce düzenlenmiş bulunan dükkan teklif mektubunda önerilen 8.250 USD üzerinden ödeme yapması gerektiği halde, sabit ücreti ihtara rağmen 30/04/2003 tarihine kadar ödememiş olmasının lisans sahibine sözleşmenin 20. maddesine göre sözleşmeyi fesih hakkı kazandırdığı,

lisans sahibinin sözleşmeyi haklı olarak feshettiği kabul edilerek 01/08/2005 tarihli bilirkişi raporunda tespit edilen ve lisans alan tarafından

./. -4-

ödenmediği saptanan 2003 yılı Nisan ayı lisans ücreti sabit bölümü olan 10.895,86 TL nin lisans verene ödenmesi gerektiği, birleşen 2003/292 esas sayılı dosya bakımından ise, 1 nolu davalı dışındaki diğer davalıların lisans devir sözleşmesinin tarafı olmadıkları davalı ... Donald's Restoranları Ltd.

Şti.’nin lisans sahibi ile daha önce yapmış olduğu master lisans sözleşmesi kapsamında davacılarla lisans devir sözleşmesi yaptığı dolayısıyla diğer davalıların, dava konusu uyuşmazlığın tarafı olamayacakları, bu nedenle bu davalılara yönelik davanın husumetten reddinin gerektiği, 1 nolu Mc Donald’s (Anadolu) Rest. İşl. Ltd.

Şti.'ne yönelik davada ise lisans işletme sözleşmesine göre devralan davacıların lisans ücreti ödemek durumunda bulundukları, bu nedenle, davacıların borçlu olmadığı ve muarazanın giderilmesi yönündeki taleplerin reddinin gerektiği, birleşen 2003/458 esas sayılı dosyada, davacılar sözleşme çerçevesinde lisans sahibine verdikleri 51.500 USD meblağlı üç adet çekten dolayı borçlu olmadıklarının tespitini istemişlerse de, işletme içindeki bir kısım ekipman demirbaş ve malzeme karşılığı verildiği taraflar arasında uyuşmazlık konusu olmayan bu çeklerin, sözleşme kurulmakla ve işletmenin faaliyete başlamasıyla,

mülkiyetinin işletene geçtiği için bedelsiz olmadıkları, birleşen 2004/410 esas sayılı davada, davacıların sözleşmenin haksız feshi nedeniyle menfi zararlarının tazminini talep etmişlerse de yapılan araştırma ve inceleme sonucunda, lisans sahibinin yaptığı ihtara rağmen sözleşme hükümlerine göre ödenmesi gereken taban ücretin sabit bölümünün lisans alan tarafından ödenmemesi üzerine sözleşmenin lisans veren tarafından haklı nedenle feshedildiği, bu nedenle menfi ya da müspet zararının tazmini talebinde bulunamayacağı gerekçesiyle, davanın kısmen kabulü ile,

10.895,86 TL nin dava tarihinden itibaren avans faiziyle birlikte davalılardan müteselsilen tahsiline, birleşen davaların ise reddine karar verilmiştir.

Kararı, asıl davada davalılar birleşen davada davacılar ...ıda Restaurant Turizm San. Ltd. Şti. ve ... vekili temyiz etmiştir.

Davacı vekili müvekkili ile davalılar arasında lisans kullanım sözleşmesi düzenlendiğini, sözleşme kapsamında belirlenen sabit taban ücretinin davalılar tarafından ödenmemesi nedeniyle sözleşmenin müvekkili tarafından feshedildiğini ileri sürerek, sabit taban ücretinin tahsiline karar verilmesini talep etmiş, asıl davanın davalıları olan ... ve ...ıda Ltd.

Şti. tarafından açılan birleşen davalarda ise yapılan feshin haksız olduğu iddiasına dayalı maddi tazminat, sabit taban ücretinin ödenmemesinin gerektiğine dair muarazanın giderilmesi ve teminat nedeniyle verilen çeklerin bedelsizliği sebebiyle menfi tespit istemlerinde bulunulmuş olup, taraflar arasındaki uyuşmazlığın temelini, asıl dava davacısı şirket tarafından yapılan feshin haklı nedenlere dayanıp dayanmadığı hususu oluşturmaktadır.

Davacı vekili, taraflar arasında düzenlenen lisans sözleşmesi kapsamında, lisans ücretlerinin belirlendiğini, bu kapsamda, sabit taban ücretine de yer verildiğini, buna ilişkin olarak sözleşmenin 8. maddesi kapsamında düzenlemeler yapıldığını ileri sürmüştür.

Dosya içeriği itibari ile taraflar arasında 16.11.1998 tarihinde lisans sözleşmesi düzenlendiği, asıl dava davacısı şirketin 08.03.2002, 19.07.2002 ve 15.01.2003 tarihli yazılarla 2000 – 2002 yılları arasındaki tarihler itibari ile tahakkuk eden, davacıdan alacaklı olduğu sabit taban ücretini, miktarlarını da göstermek suretiyle sildiğini beyan ettiği, buna karşın 26.12.2002 tarihinde gönderdiği yazı ile bundan böyle lisans sözleşmesi kapsamında sabit taban ücretinin tahsilatı cihetine gideceğini bildirdiği taraflar arasında çekişmesizdir.

Asıl dava davacısı lisans veren tarafından gönderilen bu yazı üzerine davalılar vekili tarafından 14.01.2003 tarihli noter ihtarı ile söz konusu uygulamanın müvekkillerinin ekonomik olarak yıkımına yol açacağının bildirildiği, bu kapsamda davacı lisans verenden söz konusu alacağa ilişkin hesaplamanın ne şekilde yapıldığı konusunda kendilerine bilgi verilmesini talep ettiği,

./. -5-

ancak hesaplamaya ilişkin olarak lisans veren tarafından herhangi bir açıklama yapılmaksızın 16.654,97 TL tutarındaki faturanın gönderilmekle yetinildiği, lisans alanlar tarafından muarazanın önlenmesine ilişkin olarak açılan dava üzerine de sözleşmenin değinilen alacak kalemi gerekçe gösterilerek feshedildiği anlaşılmaktadır.

Davacı lisans veren davalılara gönderdiği alacak kalemine ilişkin olarak, alacağın ne şekilde hesaplandığına ilişkin olarak detaylı ve açıklayıcı bilgi vermemiş, bu hususa yargılama sırasında alınan bilirkişi raporlarında da temas edilmiş, lisans veren davacı vekili tarafından mahkemeye sunulan 26.05.2004 havale tarihli dilekçe içeriği itibari ile de alacak kalemlerinin ne sebepten kaynaklandığı anlaşılabilir ve açıklayıcı şekilde ortaya konulmamıştır.

Bu durumda lisans alanlar vekili tarafından, sabit taban ücretinin hesaplama şekline ilişkin olarak bilgi verilmesi talebi ile sözleşmenin 8. maddesi kapsamında yapılan inceleme ve değerlendirme kapsamında, sabit taban ücreti hususun mali müşavir bilirkişiler de dahil olmak üzere anlaşılabilir olmaması göz önüne alındığında, asıl dava davacısı tarafından yapılan feshin haklı hukuki nedenlere dayanmadığı, bir diğer anlatımla haksız fesih niteliğinde olduğu görülmektedir.

Her ne kadar mahkemece, taraflar arasında düzenlenen sözleşme öncesinde yine tarafların imzasını havi dükkan teklif mektubuna dayalı olarak sonuca gidilmişse de, dosya içinde örneği bulunan dükkan teklif mektubu isimli belgede yer alan 8.250 USD tutarındaki asgari ödemenin de neye ilişkin olduğu, lisans sözleşmesi kapsamındaki başkaca ödemelerin bu miktara dahil olup olmadığı dahi anlaşılamamaktadır.

Nitekim alacağa yönelik, davacı tarafça düzenlenen 01.04.2003 tarihli, 16.654,97 TL bedelli faturanın da söz konusu 8.250 USD asgari bedel üzerinde tahakkuk ettirilip ettirilmediği belli değildir.

Bu durumda mahkemece, davacı lisans veren tarafından yapılan feshin haksız olduğunun kabulü ile asıl davaya konu olan ücretin tespiti yönünden davacı taraftan bu konuda başkaca emsal uygulamalarının bulunup bulunmadığı, davaya konu bedelin 2003 yılının tamamına mı yoksa sadece Nisan ayına mı ilişkin olduğu, uyuşmazlığın çözümüne yol gösterici olması açısından, davalılar tarafından ödemesi yapılan ve çekişme konusu olmayan lisans bedellerinin ne şekilde belirlendiği hususları sorulup açıklattırıldıktan sonra, birleşen davalar yönünden ise feshin haksız olduğunun kabulünden hareketle sonuca gidilmesi gerekirken, yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiş, kararın asıl ve birleşen davalar yönünden bozulması gerekmiştir.