Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2022/3790 K.2023/7699

vekili Avukat ...

DAVALILAR

1.Baras Teknik Nakliyat İnşaat Akaryakıt Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi 2.... İnşaat Taahhüt İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi 3.... vekilleri Avukat ... 4.... ...

DAVA TARİHİ

İLK DERECE MAHKEMESİ

İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi

SAYISI

2012/236 E., 2018/1238 K.

Taraflar arasındaki alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince, başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin Alpet markası altında ülke çapında faaliyet gösteren bir akaryakıt dağıtım şirketi olduğunu, Alpet ile davalılardan Baras... Ltd. Şti. (Bayi) arasında ... ...'de bulunan taşınmaz üzerinde kurulacak akaryakıt ve servis istasyonu için taraflar arasında 03.01.2007 tarihinde bayilik protokolü imzalandığını, protokol kapsamında Alpet'in 1 numaralı davalı Baras'a bayilik vereceğini, 2 numaralı davalı ......

A.Ş.'nin de kendi mülkiyetinde olan taşınmaz üzerinde Alpet lehine 15 yıl süreli intifa hakkı kuracağını, protokol gereği Alpet'in toplam 444.886,00 USD yatırım gerçekleştirdiğini, taşınmaz üzerinde 07.03.2007 tarihinden itibaren 15 yıl süreli intifa hakkı tesis edildiğini, protokolün 3.1.4. maddesinde bayinin en geç 90 ... içerisinde petrol mevzuatına uygun bir istasyon kurmakla ve istasyon ile bayi adına düzenlenmiş Gayri Sihhi Müessese açma ruhsatını ve bayilik lisansını Alpet'e ibraz etmekle yükümlü olduğunu, ayrıca Akaryakıt Sözleşmesinin 5. maddesine göre Bayi'nin,

sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren en geç 30 ... içersinde petrol ürünü satın almak ve bayilik faaliyetine başlamak zorunda olduğunu, oysa davalıların 444.886,00 USD yatırım masraflarına karşılık istasyonu hiç faaliyete geçiremediklerini, davalılardan ... ...A.Ş. ile ...'ün protokolü ve bayilik sözleşmesini garantör sıfatıyla imzaladıklarını, davalı ... ...'in ise garantör ... ile birlikte 600.000,00 TL'ye kadar müşterek borçlu müteselsil kefil sıfatıyla kefaletname verdiklerini,

Rekabet Kurulu'nun 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 5. maddesine dayanarak 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'ni yayınladığını, bu kapsamda müvekkili şirketin davalılar aleyhine İstanbul 2. ATM'nin 2010/217 E sayılı dosyasından sebepsiz zenginleşmeye dayalı dava açtığını, ancak davanın açıldığı 12.03.2010 tarihinde taraflar arasındaki bayilik ve İntifa sözleşmesi devam ettiğinden dava şartlarının oluşmadığı gerekçesiyle ... açılan davanın reddedildiğini, Rekabet Kurulunun,

yeniden anlaşma sağlanamayan ve beş yılı dolduran tüm bayilerin intifa haklarının terkini konusundaki uyarısı üzerine müvekkili şirketin almış olduğu intifa haklarını olağan süresinden önce terkin etmek zorunda kaldığını, taşınmazın üzerinde ilk defa Alpet tarafından bir akaryakıt istasyonu tesis edildiğini, ancak istasyon inşaatının tamamlanması sonrasında malik ile ilgili Belediye arasında imar uyuşmazlığının çıkması nedeniyle istasyonun işletmeye açılamadığının anlaşıldığı,

intifa hakkının terkinine imkan sağlayan vekaletnamenin de gönderildiğini, özetle dava açma şartlarının artık oluştuğunu, müvekkili şirket Alpet'in İstasyon ve davalılar lehine aşağıdaki yatırımları gerçekleştirdiğini, demirbaş yatırımı için 62.866,00 USD, inşaat işleri yatırımı için 262.020 USD, Bayilik hizmeti bedeli 100.000 USD olmak üzere toplam 444.886 USD yatırım gerçekleştirdiğini, ödenen bu bedellere karşılık istasyonun hiç faaliyete geçmediğini, bayilik sözleşmesinin sona ermiş olması nedeniyle davalıların Alpet ile akdetmiş oldukları bütün kredi, malzeme vs. hususlara müteallik sözleşmelerin de münfesih olduğunu,

dolaysıyla davalıların bu sözleşmelerden ... borçları ile doğacak her türlü borçlarının da muaccel hale geldiğini, dolaysıyla davalıların Alpet'in yoksun kaldığı kâr da dahil olmak üzere Alpet'in tüm zararlarını tazmin etmekle yükümlü olduklarını, davalı bayi ve istasyon lehine 21.08.2007 - 03.01.2008 tarihleri arasında, toplamda 15 yıllık intifa hakkı süresince 21.600 m3 ... ürünü Alpet'ten alarak müşterilerine satacağı inancı ile 149.300,41 TL bayilik hizmeti (Bunun 36.539,02 TL'si nakit,

112.761,39 TL'lik kısmı davalılara ait diğer istasyonlarda satılmak üzere ürün olarak) ve 389.222,97 TL inşaat işleri bedeli (SEPA firmasına ödeme) ödenmek suretiyle yatırım yapıldığını, ariyet verilen demirbaş yatırımı hariç olmak üzere, toplam yatırımın 538.523,38 TL anapara olduğunu, buna ödenme tarihleri olan 21.03.2007 - 03.01.2006 tarihlerinden itibaren faiz yürütülerek anapara+vade farkı+%16KDV=1.173.324,66 TL'yi talep etme zorunluluğu hasıl olduğunu ileri sürerek 1.173.324,56 TL alacağın, dava tarihinden itibaren ana para olan 538.523,38 TL'ye yürütülecek avans faizi ile birlikte,

davalı kefil ... ...'den ise 1.000.000 TL'lik kefaleti ile sınırlı olmak üzere, davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalılar Baras...Ltd.

Şti., ......A.Ş. ve ... vekili cevap dilekçesinde; talebin zamanaşımına uğradığını, tacir olan davacı taraf ile akdedilen 08.03.2007 tarihli bayilik sözleşmesi ve ek protokollerin bu dava kapsamında 2012 yılından sonra geçersiz olacağından bahisle dava konusu edilmesinin hakkın kötüye kullanılmasının en açık delili olduğunu, davacı tarafın maddi tazminat taleplerinden 149.300,41 TL bayilik hizmeti bedelinin 36.539,02 TL'nin müvekkiline nakit olarak ödendiğini, 112.761,39 TL'lik ürün verildiği iddiasını kabul etmediklerini,

istasyonun inşaat işleri için SEPA firmasına yapıldığı iddia edilen 369.222,97 TL ödemenin müvekkiline ait taşınmaz üzerine yapıldığına dair hiçbir belgenin dosyaya sunulmadığını, kaldı ki taşınmaz üzerindeki istasyon binasının müvekkili şirket tarafından yapıldığını, intifanın süresinden önce terkinine imkan sağlayan vekaletnamenin müvekkili şirketlere ulaşmadığını, kaldı ki tapu kaydında halen davacı lehine ipotek ve intifa kaydının yer aldığını, müvekkili şirketin değişen imar uygulaması nedeniyle ruhsat alamadığını, ifa imkansızlığı bulunduğunu, kabul anlamına gelmemek kaydıyla, davacının KDV talep edemeyeceğini,

davacının 15.000,00 TL intifa bedelini ödemediği gibi sözleşmenin beş yıl sonrasında devamı için resmi veya şifahi olacak görüşmediğini, bir an evvel sözleşmeyi iptal ederek bu davayı açtığını savunarak davanın reddini istemiştir.

2.Davalı ... ..., cevap dilekçesi sunmamıştır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile taraflar arasında 03.01.2007 tarihinde bayilik protokolü imzalandığı, protokolle, Alpet'in, davalı Baras Ltd. Şti.'ne bayilik vereceği ve dava konusu taşınmaz üzerinde akaryakıt istasyonu kurulması için yatırım yapacağı, davalı ... İnş. A.

Ş.'nin de taşınmazın maliki olarak Alpet lehine 15 yıl süreli intifa hakkı vereceğinin kararlaştırıldığı, kararlaştırıldığı gibi ......A.Ş.'ne ait taşınmaz üzerinde Alpet lehine 15 yıl süreyle intifa hakkı tesis edildiği ancak davalıların, Rekabet Kurulu'nun 04.05.2011 tarih 11.28/557 -170 sayılı kararına dayanarak bayilik sözleşmesini feshettiği, davacının da bunun üzerine,

bayilik hizmet bedelinin (nakit ve ürün olarak ) ve yatırım bedelinin intifa süresinin bakiyesine denk gelen 1.173.324,56 TL'nin tahsili için iş bu davayı açtığı, davacı, intifanın terki için vekalet verdiğini böylece bu yükümlülüğünü yerine getirdiğini iddia etmişse de, dava tarihi itibariyle ve dava esnasında davacının intifayı henüz terketmediğinin anlaşıldığı,

intifanın terkini için vekalet verilmesinin, terkinin gerçekleştiği anlamına gelmeceyeği, intifanın tesis edildiği taşınmazda yapılan kalıcı yatırımlar ve ödenen intifa bedelinin kullanılmayan kısmına tekabül eden bölümün istenebilmesi için öncelikle davacının intifa hakkını tapudan terkin etmesi gerektiği, Tapu Sicil Müdürlüğü cevabi yazısından, terkin işleminin henüz gerçekleşmediğinin anlaşıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle.

Mahkemece, her ne kadar intifanın terkin edilmediğinden bahisle davanın reddine karar verilmiş ise de davanın açıldığı tarihte taraflar arasında devam eden bir sözleşmenin bulunmadığını, ticari ilişkinin sona erdiğini ve tarafların ortak iradelerinin intifanın sona ermesine yönelik olduğunu, davalıların müvekkiline keşide ettiği 23.02.2012 tarihli ihtarnameyle, taraflar arasındaki bayilik ilişkisinin sona erdiğinini bildirdiğini, keza davalılarca gönderilen 09.03.2012 tarihli ihtarnameyle de intifanın kaldırılmasını talep ettiklerini, bunun üzerine müvekkili tarafından intifanın terkinine ilişkin vekaletnamenin davalılara gönderildiğini,

ancak davalı yanın sırf intifa terkinindeki harç ve masrafları ödememek için kötüniyetli olarak intifayı terkin ettirmediğini, davalı yanın davacı şirket ile arasındaki ilişkiyi sonlandırmasından sonra başka bir dağıtım şirketinin bayiliğini de yaptığını, davanın konusunun, ödenen intifa bedelinin iadesine ilişkin olmadığını, davada davalı şirkete verilen bayilik hizmet bedelinin ve inşaat işleri bedelinin intifanın kullanılamayan süreye isabet eden kısmının iadesinin talep edildiğini, intifanın 05.03.2012 tarihinde sona erdiği konusunda taraflar arasında bir ihtilaf bulunmadığına göre,

esasen intifanın olağan bitiş süresine kadar bayilik yapılacağı inancı ile yapılan yatırımların kalan süre bakımından iadesine karar verilmesi gerektiğinin ortada olduğunu, müvekkili şirket ile davalı arasındaki dikey anlaşmanın öngörülen zamandan önce 2002/2 sayılı tebliğ ile öngörülen muafiyetin dışında kalarak sonlandığını, bu nedenle davalının gerçekleşmeyen anlaşma sürelerine ilişkin olmak üzere peşinen sağladığı kazanımları (bayilik hizmet bedeli ve yatırım bedeli) ve bu kazanımların semerelerini faizi ile birlikte müvekkili şirkete ödeme yükümlülüğünün olduğunu,

çünkü taraflar arasındaki intifa/bayilik dikey ilişkisinin Rekabet Kurulunun kararı sonrasında yenilenemediğinden, öngörülen süreden önce sona erdiğini, müvekkili şirket lehine tesis olunan ve normal şartlarda 07.03.2022 tarihinde sona erecek olan intifa hakkının, fiilen ve hukuken kullanılamaz hale geldiğini, 15 yıllık intifa süresi dikkate alınmak sureti ile davalı bayiye yapılan yatırımın, (gerek bayilik hizmet bedeli gerekse inşaat yatırım bedeli açısından) intifa süresinin kullanılamayan süreye isabet eden kısmına denk gelen tutarın,

denkleştirici adalet ilkesi gereğince güncellenmiş değerine göre hesaplanma yapılması gerektiğinin de açık olduğunu, 03.01.2007 tarihinde bayilik protokolünü imzalayan bayinin protokolün 3.1.4 hükmü uyarınca “en geç 90 günlük süre içerisinde işyeri açma ve çalışma ruhsatını ve kendisi adına düzenlenecek olan bayilik lisansını temin ederek davacı müvekkilimize ibraz etmeyi” kabul ve taahhüt ettiğni, müvekkili tarafından kendisine bu konuda 90 günlük bir süre tanındığını,

bununla birlikte taraflar arasında 09.03.2007 tarihinde bir akaryakıt bayilik sözleşmesi akdedilmiş olup sözleşmenin 8. maddesinde davalı tarafından “imza tarihinden itibaren 30 ... içerisinde bayilik faaliyetine başlanacağı ve akaryakıt ürünleri alınıp satılacağı “ hususunun kabul ve taahhüt edildiğini, davalının bu taahhütlerini yerine getireceği inancıyla davacı müvekkili tarafından davalı lehine yatırım yapıldığını, ancak davalı yanın istayonda faaliyete başlamadığını, istasyonun hiç faaliyete geçmediğini, ne bayilik protokolünde ne de bayilik sözleşmesinde imkânsızlık ya da mücbir sebep hallerine yer verildiğini,

bu sebeple imkânsızlık halinde dahi davalının, müvekkilinden her ne ... altında olursa olsun (bayilik hizmet bedeli, yatırım bedeli, inşaat gideri..vs) aldığını sebepsiz zenginleşme hükümleri kapsamında iade mecburiyeti olduğunu belirterek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile İlk Derece Mahkemesinin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde belirttiği hususları tekrar ederek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davanın ... açılıp açılmadığı noktasında toplanmaktadır.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası, 370 ve 371 ... maddeleri.

3. Değerlendirme 1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 ... maddesinde yer ... sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 ... maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderlerinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

26.12.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.