Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2023/2134 K.2024/361

vekili Avukat ...

DAVA TARİHİ

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; taraflar arasında yapılan işletme sözleşmesi uyarınca davalının 07.07.2009 tarihine kadar tesisinde davacıya ait ürün satmaya ve başka bir yerden ürün temin ... satmamaya dair taahhüdüne uymadığını, sözleşmede davalının yükümlülüğüne uymadığı takdirde 100.000,00 USD cezai şart ödeyeceğinin, ayrıca başka yerden petrol ürünü alındığının her tespitinde davacının 500.000,00 USD cezai şarta hak kazanacağının kararlaştırıldığını, ariyet sözleşmesi ile davalıya malzeme teslim edildiğini,

ancak davalının 25.12.2007 tarihli ihtarname ile sözleşmenin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'a (4054 sayılı Kanun) aykırı olduğu gerekçesi ile sözleşmeyi haklı nedenle feshettiğini bildirip, başka bir firmaya ait petrol ürünleri satmaya başladığını, feshin haksız olduğunu, sözleşmenin davacıya, ... bayilikler açma konusunda yetki verdiğini, davacının, karşı ihtarname ile feshin haklı nedene dayanmadığını ve geçersiz olduğunu davalıya bildirdiğini belirterek,

sözleşmenin aynen ifasına ve sözleşmenin yerine getirilmemesi nedeni ile ticari temerrüt faizi ile birlikte şimdilik 20.000,00 TL zararın tazminine, ariyet olarak verdiği malzemelerin tarafına iadesine, sözleşmede kararlaştırılan cezai şart bedelinin de ticari temerrüt faiziyle birlikte şimdilik 10.000,00 USD'nin tazminine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının aktif husumet ehliyetinin bulunmadığını, sözleşmede taraf olmadığını, feshin bozucu yenilik doğuran bir hak olarak davacıya ulaşmakla hüküm ifade ettiğini, 26.12.2007'de davacıya tebliğ edilmekle bu tarihte feshin gerçekleştiğini, taraflar arasındaki sözleşmenin 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesine aykırı olduğunu, davacının hakkını kötüye kullanarak yakın yerlerde bayilik verdiğini, ariyet verilen malzemeleri davacının teslim almadığını, bundan dolayı Mahkemenin tespit ettiği yere tevdi edildiğini, sözleşmenin hukuken mevcut olmadığından ifa edilememesi nedeni ile oluşan zarardan bahsedilemeyeceğini, cezai şartın fahiş olduğundan tenkisi ya da iptalinin gerektiğini savunarak davanın reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARLARI, BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Mahkemece Verilen İlk Karar

Mahkemece 22.03.2012 tarih, 2008/284 E. ve 2012/33 K. sayılı kararı ile davanın kabulü ile 593.323,09 TL kâr kaybından taleple bağlı kalınarak 20.000,00 TL'sinin, 100.000,00 USD cezai şarttan taktiren yarı oranında tenkisi ile belirlenen 50.000,00 USD cezai şart miktarından taleple bağlı kalınarak dava tarihi itibariyle 10.000,00 USD'ye karşılık gelen 12.600,00 TL'sinin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiş, taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

B. Birinci Bozma Kararı

Dairemizin 20.11.2012 tarih, 2012/9931 E. ve 2012/17303 K. sayılı kararıyla davacının aktif husumete ehil olup olmadığı konusunda bir karar verilmesi gereğine işaret edilerek bozulmuştur.

C. Mahkemece Birinci Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin 16.04.2015 tarih, 2013/211 E. ve 2015/266 K. sayılı kararı ile davanın kabulüne, 20.000,00 TL'nin ve cezai şart olarak 100.000,00 USD'nin takdiren 1/2 oranında tenkisi ile 50.000,00 USD cezai şart miktarından taleple bağlı kalınarak dava tarihi itibariyle 10.000,00 USD ye karşı gelen talep gibi 12.600,00 TL cezai şartın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiş, taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

D. İkinci Bozma Kararı

Dairemizin 21.12.2015 tarih, 2015/12812 E. ve 2015/17331 K. sayılı kararıyla taraflar tacir olduğundan mahkemece, davalı tarafından cezai şartın ekonomik açıdan mahvına sebebiyet verebileceği iddiası bulunduğu takdirde bilirkişiden bu konuda rapor alınarak karar verilmesi gerektiği, davalının ticari defter kayıtları incelenerek bir rapor alınmaksızın cezai şart konusunda indirime gidilmesi doğru görülmediği, kâr mahrumiyetine ilişkin hesaplamanın ise taraflar arasındaki sözleşme ile tarafların ticari defter ve kayıtlarına göre sözleşmenin bakiye süresi içerisinde davacının, davalıya satacağı ürün miktarı ve bu miktar ürünle ilgili net kârının bilirkişilere hesaplatılması ve sonucuna göre karar verilmesine işaret edilerek bozulmuştur.

E.Mahkemece İkinci Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin 09.05.2019 tarih, 2016/608 E., 2019/439 K. sayılı kararı ile davalı tarafın sözleşmeyi haksız olarak feshetmesinden dolayı davacı tarafın talep edebileceği kâr mahrumiyeti günlük 1.484,70 TL, 6 aylık toplam kâr kaybının 267.246,00 TL, sözleşmenin sonuna kadar olan süre için toplam kâr mahrumiyetinin 564.186,00 TL olarak belirlendiği, davacı tarafın dava dilekçesine konu kâr mahrumiyeti talebi 20.000,00 TL olduğundan talebinin kabulüne karar verildiği,

davacının 100.000,00 USD cezai şart alacağı için şimdilik 10.000,00 USD karşılığı 12.600,00 TL talep ettiği, davacı tarafın talebine konu cezai şart miktarının ödenmesinin davalının mahvına sebep olacak miktarda bulunmadığı gerekçesiyle davanın kabulü ile 20.000,00 TL kâr kaybının ve 10.000,00 USD’nin TL karşılığı olarak 12.600,00 TL cezai şartın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile davalıdan alınarak davacı tarafa verilmesine karar verilmiş, taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

F. Üçüncü Bozma Kararı

Dairemizin 25.05.2021 tarih, 2020/3854 E., 2021/4390 K. sayılı kararıyla taraf vekilerinin belirtilen bozma nedenleri dışında kalan sair temyiz itirazlarının reddine karar verildikten sonra, taraf vekillerinin cezai şarta yönelik temyiz itirazlarının incelenmesinde.

21.12.2015 tarihli bozma ilamın gereğinin tam olarak yerine getirilmediği, öncelikle sözleşme hükümleri uyarınca hükmolunacak cezai şart miktarının bilirkişi aracılığıyla tespit edilerek bu miktarın davalının ekonomik açıdan mahvına neden olacağının kabul edilmesi durumunda cezai şarttan yapılacak indirim oranı belirlenerek ve talep gözetilerek sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiği, ayrıca davacı tarafın faize ve faiz başlangıç tarihine ilişkin temyiz itirazlarının incelenmesinde;

davacının dava dilekçesinde temerrüt tarihinden itibaren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayılı Kanun) 117 nci maddesi uyarınca ticari temerrüt faizi talep etmiş olduğu, davacı vekilinin gönderdiği 12.02.2008 tarihli tarihli ihtarnamenin 14.02.2008 tarihinde davalıya tebliğ edildiği, davalıya üç günlük süre verildiği, davalının 17.02.2008 tarihi itibariyle temerrüde düştüğü gözetilmeksizin temerrüt tarihinden itibaren avans faizi yerine dava tarihinden yasal faize hükmedilmesi doğru olmadığı gerekçesiyle karar bozulmuştur.

E. Mahkemece Üçüncü Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bozma nedenleri dışında kalan ve sair temyiz nedenlerinin reddine karar verilmiş olmakla, feshin haksızlığı ve kâr kaybı yönünden mahkemenin önceki kararının davacı lehine usulü kazanılmış hak oluşturduğu, bozma ilamı doğrultusunda cezai şartla ilgili olarak belirtilen hususlar yönünden bilirkişi raporu alındığı, cezai şartın davalının dava tarihindeki ekonomik durumu ve dava tarihindeki USD kuruna göre ekonomik olarak mahvına sebep olmayacağı sonucuna ulaşıldığı,

toplam 100.000,00 USD cezai şarttan taleple bağlı kalınarak 10.000,00 USD'nin TL karşılığı olan 12.600,00 TL cezai şartın davalıdan tahsiline hükmedildiği gerekçesiyle davanın kabulüne 20.000,00 TL kâr kaybının ve taleple bağlı kalınarak 10.000,00 USD'nin TL karşılığı 12.600,00 TL cezai şart bedelinin 17.02.2008 tarihinden itibaren işleyen avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.

IV. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde katılma yolu ile davacı vekili ve davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Katılma yolu ile davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; yabancı para cinsinden kararlaştırılmış cezai şartın dava tarihindeki kura göre değil, fiili ödeme günündeki kura göre Türk Lirası karşılığına hükmedilmesi gerektiğini belirterek kararın bu kısmının bozulmasını istemiştir.

2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacının aktif husumet ehliyetinin bulunmadığını, sözleşmenin geçersiz hale geldiğini, bu nedenle sözleşmeye dayanarak talepte bulunulmayacağını, davacının yoksun kaldığı karının olamayacağını, ceza şartın fahiş olduğunu, cezai şartın mahva yol açmasında dikkate alınması gereken değerlerin cezai şartın tahakkuk ettiği geçmişteki veriler değil güncel veriler olduğunu, cezai şartına hükmedilmesi halinde yapılacak ödemenin müvekkili şirketin şu andaki güncel ekonomik durumunu sarsacağını ve hatta mahvına sebep olacağını belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, taraflar arasındaki bayilik sözleşmesinden ötürü talep edilen cezai şart, kâr mahrumiyeti, ariyet bedeli istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk Mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'un 24 nci maddesi.

3. Değerlendirme Dosyadaki yazılara, mahkemece uyulan bozma kararı gereğince hüküm verilmiş olmasına ve delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, davalı vekilinin ve katılma yolu ile davacı vekilinin bütün temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

V. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Davalı vekilinin ve katılma yolu ile davacı vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderlerinin temyiz edenlere yükletilmesine,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,

17.01.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.