Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2023/3708 K.2024/1369

Taraflar arasındaki asıl ve karşı alacak davalarından dolayı yapılan yargılama sonunda Mahkemece asıl davanın kısmen kabulüne, karşı davanın kabulüne karar verilmiştir.

Mahkemenin karşı davaya ilişkin kararı, karşı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

1.Asıl davada davacı vekili dava dilekçesinde; davalılardan Horasan .... Ürn. San. ve Tic. A.Ş.

(Horasan A.Ş.) ile aralarında düzenlenen 14.04.2008 tarihli bayilik sözleşmesi ile taşınmazın davacı şirketin bayisi olarak akaryakıt istasyonu olarak işletilmek üzere davalı şirkete verildiğini, ayrıca taşınmazın maliki olan davalı şirket ile 15.08.2007 başlangıç tarihli kira sözleşmesi akdedildiğini, davalının Rekabet Kurulunun 05.03.2009 tarihli kararı doğrultusunda kira sözleşmesinin 26.09.2012 tarihi itibarıyla feshedildiğini bildirdiğini, taşınmazın da 13.07.2012 tarihinde diğer davalı ...Ş.'ye (Tekonsan A.Ş.) satıldığını,

davalıya ödenen toplam 3.540.000,00 dolar kira bedeli ve ... varlık olarak 929.516,17 dolar taşınmaza masraf yapıldığını ileri sürerek 2.563.024,65 dolar bakiye kira bedelinin ödeme tarihinden itibaren avans faizi ile ve yapılan 794.124,28 dolar bakiye ... varlıklar bedellerinin avans faizi ile tahsiline, alacaklarından davalı Horasan A.Ş.'den alınan ve nakde çevrilen 750.000,00 TL'lik teminat mektubu bedelinin mahsubuna karar verilmesini talep etmiştir.

Davacı tarafından 14.02.2020 tarihli dilekçe ile davalı ...Ş. hakkında açmış oldukları dava geri alınmış, bu davalı hakkında davanın açılmamış sayılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

2. Karşı davada davacı Horasan A.Ş. vekili dava dilekçesinde; taraflar arasındaki kira sözleşmesi gereğince verilen teminat mektubunun vadesinden bir gün önce nakde çevrildiğini, taşınmazın satışı ile kira sözleşmesinin tarafı olmaktan çıktıklarını, bu tarih itibariyle asıl davacı şirket adına bir risk doğmadığını, buna rağmen teminat mektubunun nakde çevrildiğini ileri sürerek davacı tarafından nakde çevrilen teminat mektubu bedeli 750.000,00 TL'nin nakde çevrilme tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Asıl davalı karşı davacı Horasan A.Ş. vekili cevap dilekçesinde; taşınmazın devri ile kira sözleşmesine ilişkin taraf sıfatı kalmadığını, ... yatırımların iadesinin istenemeyeceğini, bunların sözleşme süresine bakılmaksızın yapılan doğal yatırımlar olduğunu, müvekkilinin bayilik ve kira sözleşmesi gereğince tüm edimlerini yerine getirdiğini savunarak asıl davanın reddini istemiştir.

2. Asıl davada davalı ...Ş. vekili cevap dilekçesinde; davacı ile aralarında herhangi bir kira veya bayilik sözleşmesi bulunmadığını, 26.09.2012 tarihinde davacı ile eski malik arasındaki bayilik sözleşmesinin sona ermesi üzerine eski malik istasyon işleticiliğinin faaliyetini sona erdirdiğini ve müvekkiline teslim ettiğini, davacının hukuka aykırı şekilde fiili bir durum yaratmak yönünde eylemlerde bulunması ve hatta müvekkilinin aleyhinde meni müdahale talebiyle dava açmış olması üzerine müvekkili tarafından davacı hakkında Rekabet Kurulu nezdinde şikayette bulunduğunu,

Rekabet Kurulu tarafından yapılan ön araştırma sonucunda alınan karar sonrasında ancak 2014 yılı başında kira şerhini terkin ettiğini, davacı tarafın ... varlık inşaat bedeli adı altında iadesini talep ettiği tutarın kabulünün mümkün olmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

3. Karşı davada davalı vekili cevap dilekçesinde; taraflar arasındaki bayilik sözleşmesinin 15 yıl süreceğine ... duyarak asıl dava konusu harcamaların yapıldığını, diğer davalı ...Ş.'nin taşınmazı kira şerhli olarak aldığı, sözleşmenin devam ettiği, Rekabet Kurulu kararıyla sözleşmenin sona ermediği inancıyla açılan müdahalenin men'i davasının kabul edildiğini, Rekabet Kurulu kararı gereği karşı davacının dikey ilişkinin tarafı olduğunu, anılan teminat bedelinin karşı davacının borçlarından mahsubu gerektiğini savunarak karşı davanın reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARI

1.İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 04.02.2015 tarih, 2014/971 E. ve 2015/30 K. sayılı kararı ile kira sözleşmesine ilişkin uyuşmazlıkların sulh hukuk mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerektiği gerekçesiyle ... varlık inşaat bedeli talebine ilişkin davanın bu davadan tefriki ile ayrı bir esasa kaydedilmesine, kira ilişkisinden kaynaklanan kira bedelinin tahsili ve kira sözleşmesi gereğince verilen 750.000,00 TL'lik teminatın iadesine ilişkin karşı davada Sulh Hukuk Mahkemesine görevsizlik kararı verilmiştir. Karar Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2017/2889 E., 2018/3009 K. sayılı kararı ile uyuşmazlığın bayilik sözleşmesinden kaynaklandığından bahisle bozulmuştur.

2.Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile asıl davalı Horasan A.Ş.'nin taşınmazın satışından sonraki 20.07.2012 tarihli ihtarnamesi ile bayilik sözleşmesinin aynı şartlar ile 26.09.2012 tarihine karar devam edeceği yönünde irade beyanında bulunulduğu, bayilik sözleşmesinin tarafların iradeleri doğrultusunda 26.09.2012 tarihinde sona ermesi ile dava konusu taşınmaz üzerinde davacı lehine akaryakıt satışının yapılması imkanının kalmadığı, davacı tarafından kira sözleşmesi kapsamında davalı HorosanA.Ş.'ye toplam 3.540.000,00 dolar 15 yıllık kira bedeli ödendiği,

tapuya Opet Petrolcülük A.Ş. adına tescil edilen kira şerhinin dava açılmadan önce terkin edildiği, 15 yıllık kira sözleşmesinin başlangıç tarihinin 01.03.2008 tarihi olduğu, 01/03/2008 tarihinden 26.09.2012 tarihine kadar 1.670 gün sözleşmenin ayakta kaldığı, 15 yıllık sözleşmenin gün sayısının 5.478 olduğu, ayakta kalan sürenin düşümü sonucunda sözleşmenin ... feshi dolayısıyla kalan sürenin 3.808 gün olduğu, kullanılmayan bakiye süreye isabet eden kira bedelinin KDV dahil 2.460.787,48 dolar olduğu, davalı şirketin bu taşınmazı diğer davalı ...Ş.'ye satmış olmasının yapılan husumetini ortadan kaldırır tasarruf olmadığı,

yine aynı şekilde diğer davalı ...Ş.'nin bu taşınmazı kira şerhi ile birlikte satın alıp kullanmakta olduğundan husumet itirazlarının yerinde olmadığı, her iki davalının da müşterek ve müteselsilen sorumlu olduğu, ancak davalı ...Ş. aleyhine açılan davanın geri alınıp takip edilmediği, kira sözleşmesinin teminatı olarak verilen teminat mektubunun davacı tarafından 06.12.2012 tarihinde nakde çevrildiği,

kanunen geçerli bir açıklama yapılmadığı veya makbuzda bir açıklık bulunmadığı durumda ödemenin muaccel borç için yapılmış sayılacağı, birden çok borç muaccel ise ödemenin borçluya karşı ilk olarak takip edilen borç için yapılmış olduğunun kabul edileceği, takip yapılmamış ise ödemenin vadesi ilk önce gelmiş olan borç için yapılmış sayılması gerektiği, davacının teminat mektubunun tanzim etmiş olduğu tarih itibariyle davalıdan muaccel olmuş bir alacağının bulunmadığı,

davayı açarken teminat mektup bedelinin hükmedilecek bakiye kira bedelinden düşülmesini talep ettiği, teminat mektubunun tazminin haksız olduğu gerekçesiyle asıl davanın kısmen kabulüne, toplam 2.460.787,48 doların dava tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin a bendi uyarınca işletilecek faizi ile birlikte Horasan A.Ş.' den tahsiline, Teknosan İnşaat A.Ş. hakkında açılan dava taraflarca takip edilmediğinden bu davalı hakkında davanın açılmamış sayılmasına,

karşı davanın kabulüne 750.000,00 TL'nin 06.12.2012 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalı ...Ş.'den tahsil edilerek davacı Horasan A.Ş.'ye verilmesine karar verilmiştir.

IV. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde karşı davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Karşı davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; müvekkilinin teminat mektubu bedeline ilişkin takas mahsup def'inin dikkate alınmadığını, teminat mektubunun nakde çevrilme tarihi itibariyle müvekkilinin asıl davaya konu alacağının muaccel olduğunu, sözleşmenin 26.09.2012 tarihi itibariyle feshedildiği, mektubun ise 06.12.2012 tarihi itibariyle paraya çevrildiği, teminat mektubu bedeli hakkında karar verilebilmesi için taraflar arasındaki tüm davaların bitmesi gerektiğini, nakde çevrilen teminat mektubu bedelinin zaten karşı tarafın borçlarından mahsup edildiğini belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Asıl ve karşı dava, bayilik sözleşmesi ve ona bağlı olarak yapılan kira sözleşmesinden kaynaklanan karşılıklı alacakların tahsili istemlerine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun102 nci maddesi.

3. Değerlendirme Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, Mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, karşı davalı vekilinin tüm temyiz itirazları yerinde değildir.

V. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Karşı davalı vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,