Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2023/5766 K.2024/3166

Taraflar arasındaki rücuen alacak davasının bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonucunda Mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı, davalı .... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin/dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin dava dışı ...-Teks İth. İhr. Tekstil. San. ve Tic. Ltd.

Şti.'ye ait Türkiye'den Rusya'ya gönderilen malları nakliyat emtea sigorta poliçesi kapsamında sigortaladığını, sigorta konusu emtiaların varma yeri olan Novorrossiysk Limanı'nda yapılan kontrollerde konteyner içinde olmadığının resmi makamlar tarafından tespit edilip tutanak altına alındığını, davalıların dava konusu taşımayı yapanlar olduğunu, malların eksiksiz ve hasarsız biçimde konteynere yüklendiğini, taşıma sırasında kaybolan mallar nedeniyle yapılan ekspertiz raporu uyarınca sigortalı şirkete ödeme yapıldığını, yapılan ödeme nedeniyle sigortalının haklarına halef olunduğunu,

davalıların hasar bedelini ödemeye yanaşmadığını ileri sürerek 129.307,00 TL'nin ödeme tarihinden itibaren işletilecek avans faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalılar vekili cevap dilekçesinde; dava dışı sigortalı şirketin ihraç ettiği ürünlerin taşınması işini bizzat ayarladığını, bu kapsamda ihraç edilen malların ilk önce fabrikadan İstanbul Ambarlı'da bulunan Mrport Batı Terminali'ne karayolu ile taşındığını, bunun için davalı .... şirketinin aracılığıyla .... ile anlaşıldığını, ....'nin de dava dışı ... Taş. Oto. San. ve Dış Tic. Ltd. Şti. ile anlaştığını, bu şekilde karayoluyla limana getirilen malların davalı ... Kon. Taş.

A.Ş. tarafından deniz taşımasına konu edildiğini, davacı ... şirketince iki aşamalı olarak yapılan taşıma işinin deniz taşımasına ilişkin kısmının sigortaya konu edildiğini, taşmaya konu mallardaki hasarın hangi aşamada ortaya çıktığının tespitinin gerektiğini, davacının ödeme yaptığı sigortalısına halef sıfatıyla dava açtığını, ancak satış sözleşmesinin FOB (Free on board) koşuluyla gerçekleştiğini, Fob satış yönteminde malların gemide alıcıya teslimiyle hasarın alıcıya geçtiğini,

bu doğrultuda satıcı olan sigortalının mallar üzerinde sigorta konusu yapılacak bir yararı bulunmadığından davacı tarafından yapılan ödemenin hatır ödemesi niteliğinde bulunduğunu, sigortanın deniz taşımasına ilişkin olması nedeniyle kara taşımasını yapan ve aracılık eden davalılara husumet yöneltilemeyeceğini, davalılardan ... Denizcilik ve Nak. A.Ş. yönünden hem ... Konteyner Taş.

A.Ş.'nin acentesi sıfatıyla ona izafeten hem de bizzat husumet yöneltildiğini, bir davada hem temsil edilen hem temsil edenin aynı olay nedeniyle dava edilebilmesi için ayrı ayrı dava sebeplerinin belirtilmesi gerektiğini, bu nedenle ... Konteyner Taş. A.Ş.'ye izafeten ... Den. ve Nak.

A.Ş aleyhine açılan davanın pasif husumet yokluğundan reddinin gerektiğini, dava konusu olayda hasar ihbarına ilişkin gerekli işlemlerin süresinde ve usulünce yapılmadığını, taşımaya ilişkin konteynerde ...

Full Container Load kaydı ile SLAC/SHIPPER'S LOAD, STOW, EIGHT, AND COUNT kayıtlarının yer aldığını, bu kayıtlar uyarınca konteynerin yükleten tarafından tamamen doldurulduktan sonra taşıyana mühürlü durumda teslim edildiğinin anlaşıldığını, taşınan malların sigortalı tarafından konteynere yüklenip mühürlendiğini, taşıyanın sorumluluğunun kabulü halinde dahi sorumluluğun sınırlı olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARLARI, BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Mahkemece Verilen İlk Karar

Mahkemece 27.02.2014 tarih, 2012/240 E. ve 2014/29 K. sayılı kararı ile dava dışı sigortalı şirket tarafından alıcısına teslim edilmesi gereken malların teslim edilemediği bu nedenle sigortalı şirketin zararının doğduğu bu zararın davacı sigortacı tarafından giderildiği, bu nedenle davalıların aktif husumete ilişkin itirazlarının reddinin gerektiği, taşıyanın sorumluluğunun malın zilyetliğinin teslim alınmasından gönderilene teslimine kadar devam ettiği, somut olayda taşıyan sıfatını haiz ...

Container Transport SA'nın varma limanında liman işletmesiyle yaptığı tahliye sözleşmesi kapsamında liman işletmesinin taşıma sürecine ifa yardımcısı olarak dahil olduğu, taşıyanın ifa yardımcılarının eylemlerinden de sorumlu bulunduğu, taşınan eşyaların deniz taşıması sırasında gemiye yüklendiğinin anlaşıldığı, yüküm alıcıya teslim edilmeden tahliye limanında konteynerin boşaltılması suretiyle çalındığı, bu nedenle taşıyanın sorumlu olduğu,

taşımaya konu emteanın cinsi, türü, adedi, markası, kilosu, ve değerini belirten hususların konişmentoda yer alması nedeniyle 6762 Sayılı TTK'nın 1114. maddesinde yer alan sınırlamanın olaya uygulanamayacağı, zararın hesabında gümrük ve sair masraflar ile navlun bedelinin dikkate alınamayacağı, hasara uğrayan malın fatura bedelinin reel değer olarak kabul edilmesinin uygun olacağı, poliçe uyarınca ödenen % 10 ilave bedelin sigortalının yoksun kalınan karına tekabül etmesi nedeniyle hasar hesabında dikkate alınamayacağı, bu doğrultuda .... ile ...

Den. ve Nak. A.Ş. yönünden açılan davaların zararın kara taşıması sırasında meydana gelmemiş olması ve ... Den. Nak. A.Ş.'nin acente olması nedeniyle doğrudan dava açılamayacağı gerekçesiyle reddinin gerektiği, ... Konteyner Taş. A.Ş. ile ... ... SA şirketlerinin aynı olması nedeniyle ... Konteyner Taş. A.Ş. yönünden açılan davada karar verilmesine yer olmadığı, davalılardan ... Container Taransport SA.'ya izafeten ... Den. Nak. A.Ş.'ye açılan davanın taşımanın ...

Container Transport SA tarafından yerine getirildiği gerekçesiyle kısmen kabulünün gerektiği belirtilerek 117.545,07 TL'nin ödeme tarihi olan 24.8.2011 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle davalı ... Container Transport SA'ya izafeten ... Den. Nak. A.Ş.'den tahsiline, fazlaya dair istemin reddine, davalılar .... ile ... Den. Nak. A.Ş. yönünden açılan davanın reddine, davalı ... Konteyner Taş.

A.Ş. hakkında açılan davada karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş, davalı ... Container Transport S.A.'ya izafeten ... Den. ve Nak. A.Ş. vekilince temyiz edilmiştir.

B. Bozma Kararı

Dairemizin 21.03.2016 tarih, 2015/8263 E. Ve 2016/3076 K. sayılı kararıyla 1- Davalı vekilinin sair temyiz itirazlarının reddine...,

2-Dava, nakliyat emtia sigorta poliçesinden kaynaklanan rücüen alacak istemine ilişkindir. Somut olayda, dava dışı ...-Teks...Ltd.

Şti. tarafından Rusya'ya ihraç edilen mallar deniz taşımasına ilişkin nakliyat emtia sigorta poliçesi kapsamında sigortalanmış, varma yeri olan Novorrossiysk Limanı'nda yapılan kontrollerde malların taşındığı konteyner içerisinden çalındığı gümrük yetkilileri tarafından tespit edilip buna ilişkin tutanak tutulmuş ve davacı tarafından yapılan ekspertiz çalışmaları neticesinde sigortalıya hasar bedeli ödenerek taşımayı yaptığı belirtilen davalı şirketler aleyhine rücen alacak davası açılmıştır.

Mahkemece yapılan yargılama neticesinde malların satıcının fabrikasından Marport Batı Terminali'ne kadar taşınması işinin sigorta kapsamında kalmadığına, hasarın deniz taşıması sırasında meydana geldiğine dair tespit ve değerlendirmelerde bir isabetsizlik bulunmamaktadır. Ancak, dosya içerisinde yer alan sigortalı satıcı tarafından düzenlenen ve hasara konu malların da içerisinde yer aldığı faturadan satış sözleşmesinin FOB satış usülüne göre yapıldığı anlaşılmaktadır.

FOB satış usülünde ihracatçı sözleşmede belirtilen tarihte alıcı tarafından belirlenen limanda geminin güvertesine malı teslim ederek o andan itibaren oluşacak masraf ve riskleri ithalatçıya devreder. İhracatçı, ihracat ile ilgili formaliteleri yerine getirerek liman ve yükleme masraflarını da karşılamak zorundadır. Davacı tarafından rücu ilişkisine dayanak gösterilen poliçede sigortalı malın ihracatçısı ...-Teks...Ltd.

Şti. olup yapılan ekspertiz incelemesi sonrasında da hasar bedeli bu şirkete ödenmiştir. Bu açıklamalar uyarınca, uyuşmazlığın çözümünde sigortalı şirket tarafından ihraç edilen malların bedelinin sigortalı tarafından tahsil edilip edilmediği önem arz etmektedir.

Şöyle ki, ihracata konu malların bedelinin peşin tahsili halinde FOB satış sözleşmesi uyarınca sigortalı malların taşımayı yapacak geminin güvertesine yüklenmesi anından itibaren taşınan malın tüm hasar ve yararı alıcıya geçeceğinden taşıma nedeniyle ihracatçı konumundaki dava dışı sigortalının sigorta ettirilebilir bir menfati bulunmayacak ve dolayısıyla sigortalıya yapılan ödeme hatır ödemesi niteliğinde olacaktır.

İhraç edilen malın bedelinin tahsil edilmemiş olması halinde ise sigortalının malın teslimine ilişkin yükümlülüğü çerçevesinde alıcıya teslime kadar sigortalanabilir menfaati bulunduğundan yapılan ödeme geçerli bir ödeme kabul edilecek bu doğrultuda taşıyıcıya veya ve onun sorumluluk sigortacısına rücu edilebilecektir.

O halde, mahkemece açıklanan bu hususa ilişkin araştırma ve değerlendirme yapılmadan eksik incelemeyle ve yazılı şekilde hüküm tesisi doğru olmamış kararın temyiz eden davalı yararına bozulması gerekmiştir.

3-Kabule göre de; mahkemece davalılardan ... Konteyner Taş. A.Ş. ile ... Container Transport SA şirketinin aynı şirket oldukları, dava konusu olayda deniz taşımasının bu şirket tarafından gerçekleştirildiği, davalı ... Nak. A.Ş.'nin bu şirketin acentesi olduğu, hasarın varma limanında malın gemiden indirilmesi aşamasında bu şirketin eylem ve işlemlerinden sorumlu olduğu liman işletmesinin kusurundan kaynaklandığı sabit görülmüştür.

6762 Sayılı TTK'nın 119. maddesinde acentenin, aracılıkta bulunduğu veya akdettiği mukavelelerle ilgili her türlü ihtar, ihbar ve protesto gibi hakkı koruyan beyanları müvekkili namına yapmaya ve bunları kabule salahiyetli olduğu, bu gibi mukavelelerden çıkacak ihtilaflardan dolayı acentenin müvekkili namına dava açabileceği gibi acenteye karşı da aynı sıfatla dava açılabileceği, bu hükümlere aykırı olan şartların muteber olmayacağı düzenlenmiştir.

Bu hüküm uyarınca acenteye asıl borçluya izafeten dava açılabilir ise de acente aleyhine değil asıl borçlu aleyhine hüküm tesis edilmek zorundadır. Somut olayda hem taşımayı yaptığı kabul edilen ... Container Transport SA şirketine hem de ona izafeten acentesi ... Den. ve Nak. A.Ş.'ye husumet yöneltilmesi doğru olmadığı gibi mahkemece hükmedilen tazminatın asıl taşıyıcı yerine ona izafeten hasım gösterilen acente sıfatına haiz ... Den. ve Nak.

A.Ş.'den tahsiline yönelik hüküm tesisi de doğru görülmemiş..." gerekçesiyle bozulmuştur.

C. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile satış bedelinin dava dışı sigortalı tarafından tahsil edilip edilmediğinin tespiti için sigortalının defter ve kayıtları üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırıldığı, sigortalı şirketin mal bedelini almadığının tespit edildiği, böylece sigortalının zararının oluştuğu, bu nedenle sigortacıdan aldığı bedelin hatır ödemesi olmadığı, davacının bu nedenle aktif husumetinin bulunduğu, asıl taşıyanın davalı ...

Konteynır Taşımacılık A.Ş. olduğu ve bu davalı yönünden davanın kabulüne karar vermek gerektiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne 117.545,07 TL'nin ödeme tarihi olan 24.08.2011 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile davalı ...

Konteynır Taşımacılık A.Ş.’den tahsili ile davacıya ödenmesine, davalılardan .... ile .... yönünden açılan davanın zararın kara taşımasında meydana gelmediği ispatlandığından ve ....’nin acente olması ve bu davalıya doğrudan dava açılamayacağından bu davalılar yönünden davanın reddine, diğer davalılar ... Konteyner Taşımacılık AŞ ile ... Container Transport SA (ve ona izafeten acente ...) aynı şirket olduğundan ...

Container Transport SA ya izafeten .... hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

IV. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı .... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı .... vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacının aktif dava ehliyetinin bulunduğunu ispatlayamadığını, zira alınan bilirkişi raporunun eksik ve hatalı olduğunu, sigortalının defterlerinde hiç bir kayıt bulunmadığını, rapora itirazlarının mahkemece değerlendirilmediğini, sigortalının banka kayıtlarının incelenmediğini, incelemenin defter ve banka kayıtları ile paralel yapılması gerektiğini, ayrıca sigortalının cari hesap üzerinden çalıştığını, hangi ödemenin hangi fatura için olduğunun kayıtlardan anlaşılamadığını, davacının sigortalısına yaptığı ödemenin hatır ödemesi olduğunu, taşıyana yönelik usulüne uygun ihbar yapılmadığını,

müvekkilinin konteyneri mühürlü olarak teslim alıp mühürlü olarak teslim ettiğini, bu nedenle herhangi bir sorumluluğu bulunmadığını belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, nakliyat emtia sigorta poliçesinden kaynaklanan rücüen alacak istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 119, 1263 ve devamı maddeleri.

3. Değerlendirme Dosyadaki yazılara, mahkemece uyulan bozma kararı gereğince hüküm verilmiş olmasına ve delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, davalı .... vekilinin bütün temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

V. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Davalı .... vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,