Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2023/674 K.2024/2958

Taraflar arasındaki sözleşme bedelinin uyarlanması davasının bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonucunda Mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı, Yargıtayca duruşma istemli olarak taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildi. Duruşma için belirlenen 16.04.2024 günü hazır bulunan kendi adına asaleten diğer davacılar adına vekaleten Avukat ... ile davalılar vekili Avukat ... dinlenildikten sonra duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakıldı. Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip, gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacılar vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin eşi ve iki küçük çocuğunun babası ...'in öldürülmeden kısa bir süre önce 10.06.1999 tarihli sözleşmeyle davalıların ...

A.Ş.'ye ait payları toplam 1.407.306 DM bedelle satın aldığının öğrenildiğini, bu sözleşmenin son paragrafında sektörel, genel ekonomik kriz veya doğal afetlere bağlı ödeme esaslarının yeniden düzenlenmesi ve anonim şirket yönetim kurulunun onayı halinde geçerlilik kazanacağının öngörüldüğünü, bu hallerin tamamının gerçekleştiğini, esasen sözleşmenin davacılar murisince imzalandığının da kuşkulu olduğunu ileri sürerek anılan anlaşma senedi ve 05.08.1999 tarihli üç adet hisse devir ve ferağ kabul beyannamesinin iptalini,

şirket hisselerinin eski hale getirilmesini veya beyannamelerde belirtilen ödeme esaslarının yeniden düzenlenerek uyarlanmasını talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalılar vekili cevap dilekçesinde; sözleşmedeki imzanın davacılar murisine ait olduğunu, 10.06.1999 tarihli sözleşmenin gerçek ve geçerli olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARLARI, BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Mahkemece Verilen Karar

Mahkemece 10.10.2012 tarih, 2011/400 E. ve 2012/218 K. sayılı kararı ile bozma ilamına uyularak; pay devrinin geçerli olduğu, davacılar murisinin vefatının öznel bir sebep olarak ödeme güçlüğü dolayısı ile uyarlama kurumunun uygulanmasına imkan tanımayacağı, murisin sağlığında yaptığı işlemlerin usul ve yasalara uygun bulunduğu, davacıların hisse devir bedellerinin söz konusu devir tarihindeki dava dışı şirketin özvarlığına uygun düştüğü ve uyarlama koşullarının oluşmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, işbu karar taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

B. Bozma Kararı

Dairemizin 25.06.2013 tarih, 2013/2618 E. ve 2013/13291 K. sayılı kararıyla. Dairemizin önceki tarihli bozma ilamı "davacıların uyarlama istemlerinin kabulü gerekmekte ise de; bu işlemin 10.06.1999 tarihli protokol hükümleri gözetilerek yani davalıların devir tarihindeki dava dışı şirkette yer alan kayıtlı şirket hisseleri, dava dışı diğer kardeş ...’den gelen hisse bedelleri,

Bağcılar'daki depo (fabrika) binasının değerleri de gözetilerek devir bedeli ve ödeme esaslarının yeniden düzenlenmesi yolundaki terditli istemin değerlendirilmesi gerekirken yazılı şekilde ve noksan incelemeyle hüküm tesisi hatalı bulunmakla taraf vekillerinin karar düzeltme istemlerinin kabulü ile yerel mahkeme kararının açıklanan bu değişik gerekçe ile taraflar yararına bozulmasına" şeklinde olup, anılan bozma ilamına uyulmasına rağmen mahkemece bu kez uyarlama koşulları oluşmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmesinin doğru olmadığı,

uyarlama koşullarının oluştuğunun ilke olarak kabulü ile belirtilen biçimde inceleme yapmak üzere uzman bilirkişilerden oluşturulacak bir kuruldan denetime elverişli rapor alınması ve sonucuna göre bir karar verilmesi gereğine işaret edilerek bozulmuştur.

C. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının uyarlama talep etmekte haklı olduğu, taraflarca bedeller DM para birimi ile kararlaştırıldığından, sözleşmenin euro cinsinden uyarlanması gerektiği, dosyada yer alan tüm bilirkişi raporları ve diğer deliller birlikte değerlendirilerek, sözleşme ve protokol tarihindeki TL/DM kuru ile DM'nin euroya çevrilmesi neticesinde.

Bağcılar'daki depo bedeli 453.428.000.000,00 ETL'nin 2.093.920,43 DM'ye tekabül ettiği, şirketin öz varlığının ise 646.119,40 DM'ye tekabül ettiği, taraflar arasındaki hukuki ilişkiye konu olan malların işlem tarihindeki toplam değerinin yukarıda değinilen ve benimsenen bilirkişi kurulu raporlarına göre 2.740.039,83 DM'ye tekabül ettiği, davalılardan Meliha ve ...'in şirkette %15,18'er paya, diğer davalı ...'in ise %14,50 paya sahip olduğu göz önüne alındığında, ... ile Meliha'ya ayrı ayrı 415.938,04 DM (karşılığı 213.690,56 euro) ve Şirin'e de 397.305,77 DM (karşılığı 203.137,94 euro) ödenmesi gerektiği,

somut davanın davaya konu sözleşme ve protokollerden sonra meydana gelen 17 Ağustos 1999 depremi ile 2001 yılı ekonomik krizi nedeniyle sözleşmenin uyarlanmasına yönelik olduğu, herkes tarafından bilinen maruf ve meşhur olayların ispatının gerekmediği, davacının iddiasına dayanak olan bu olayların yaşandığının sabit olduğu, taraflar arasındaki sözleşmede de bu gibi olayların meydana gelmesi halinde sözleşmenin uyarlanacağının hüküm altına alındığı,

sözleşmenin ifa edildiği süre, sözleşme bedeli, iddiaya dayanak olayların bireysel ekonomi ile toplumsal ekonomiye etkisi dikkate alındığında taraflarca kararlaştırılan bedelden %25 oranında indirim yapılmasının hakkaniye uygun olacağı gerekçesiyle davacı tarafın, dava konusu 10.06.1999 tarihli sözleşmenin ve buna bağlı 05.08.1999 tarihli beyannamelerinin iptali isteminin reddine, davacı tarafın yukarıda bahsedilen sözleşmenin ve sözleşmeye bağlı ödeme koşullarının uyarlanması isteminin kabulü ile;

davalı ...'e sözleşme ile ödenecek bedelin, 174.426 euro olarak belirlenmesine ve bu bedelin ilk taksit ödemesinin 01.01.2023 tarihinden başlamak üzere, birbirini takip eden aylarda 48 eşit taksit halinde davacı taraftan alınarak adı geçen davalıya ödenmesine, davalı ...'a sözleşme ile ödenecek bedelin, 182.615 euro olarak belirlenmesine ve bu bedelin ilk taksit ödemesinin 01.01.2023 tarihinden başlamak üzere, birbirini takip eden aylarda 48 eşit taksit halinde davacı taraftan alınarak adı geçen davalıya ödenmesine,

davalı ...'a sözleşme ile ödenecek bedelin, 182.615 euro olarak belirlenmesine ve bu bedelin ilk taksit ödemesinin 01.01.2023 tarihinden başlamak üzere, birbirini takip eden aylarda 48 eşit taksit halinde davacı taraftan alınarak adı geçen davalıya ödenmesine; sözleşmenin ve ödeme koşullarının bu şekilde uyarlanmasına karar verilmiştir.

IV. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; mahkemece bozma ilamlarına uyulmakla uyarlama olgusunun sabit olduğu kabul edilmiş ise de alınan bilirkişi raporlarındaki hesap tarzının hatalı olduğunu, öncelikle dövize endeksli sözleşmede TL ile ödeme koşullarının değerlendirilmesi gerektiğini yada döviz kurunun sabitlenmesi gerektiğini, %25 hakkaniyet indirimin de döviz kurları karşısında yetersiz kaldığını, devir bedelinin o tarihteki şirket özvarlığına uygun düşmediğini, hesaplama yapılırken Bağcılardaki depo bedelinin sözleşmedeki bedelden çok daha fazla hesaplandığını,

TÜİK verileriyle günümüzden geçmişe bedellerin çekilmesinin doğru olmadığını, hesap yönteminin hatalı olduğunu, ayrıca sözleşmeye göre muris ...'in emek hakkının da bulunan değerlerden indirilmesi gerektiğini, davacı yararına vekalet ücretinin de uyarlama davalarında nispi oran üzerinden belirlenmesi gerektiğini, esasen ortada mevcut durum itibariyle ifa imkansızlığının da bulunduğunu, murisin ölümünden sonra şirketin varlığını sürdüremediğini, kazanılmış haklarının ihlal edilmemesi gerektiğini belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

2. Davalılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; mahkemece bozma ilamına aykırı davranıldığını, bilirkişi raporları alınmasına ve raporlarda uyarlama şartlarının bulunmadığı tespitlerine rağmen davayı kabul kararı verildiğini, yapılan hesaplamaların da hatalı olduğunu, şirket hisse bedellerinin gerçeği yansıtmadığını, nominal değerler üzerinden 2004 tarihli rapor esas alınarak hesap yapıldığını, sözleşmede yazılı değerin 380.000.000.000 ETL olduğu (1.754.831,50 DM), yine ...'den gelen hisse bedellerinin nazara alınmadığını, bu nedenle şirket hisse oranlarının yanlış yazıldığını,

Bağcılardaki depo bedelinin sözleşmede 2.000.000 olarak belirtildiği ancak mahkemece 16.10.2020 tarihli ek rapor esas alınarak 2.093.920,43 DM olarak kabul edildiğini, mahkemece tespit edilen değerin sözleşmeye göre çok fazla olduğunu, gerçek şahıslar arasında bir alım satım sözleşmesi bulunduğunu, davacılar tarafından ödeme güçlüğü içinde olduğu ve uyarlama şartlarının varlığının ayrıca ve açıkça ispat edilmesi gerektiğini, mahkemece takdiren yapılan indirimin de fahiş olduğunu, faiz başlangıç tarihleri, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin de hatalı olduğunu belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, davacılar murisinin hayatta iken davalıların dava dışı ... A.Ş.'deki paylarını devir almasına ilişkin yapılan sözleşme ve ilgili devir, kabul, ferağ beyannamelerinin iptali, yahut beyannamelerde belirtilen ödeme esaslarının değişen şartlara uyarlanması istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 19 ve 138 inci maddesi. 3. Değerlendirme 1. Dava, davacılar murisinin hayatta iken davalıların dava dışı ... A.Ş.deki paylarını devir almasına ilişkin yapılan sözleşme ve ilgili beyannamelerinin iptali veya beyannamelerde belirtilen ödeme esaslarının uyarlanması istemine ilişkindir.

2. Mahkemece, davanın reddine dair verilen hüküm, Dairemizin 2006/3253 E., 2007/11565 K. sayılı ilamı ile pay devir sözleşmesinin geçerli ve mirası reddetmeyen davacıları bağlayıcı olduğu gözetilerek, terditli istem üzerinde durularak ödeme esaslarının uyarlanması istemi hakkında bir karar verilmesi gereğine işaret edilerek bozulmuştur.

3. Mahkemece bozma ilamına uyularak verilen davanın reddi kararı da Dairemizce karar düzeltme aşamasında 2011/1782 E., 2011/6465 K. sayılı ilam ile bozma ilamının gereğinin yerine getirilmediği, davacıların uyarlama istemlerinin kabulü gerektiği, protokol hükümleri gözetilerek yani davalıların devir tarihindeki dava dışı şirkette yer alan kayıtlı şirket hisseleri, dava dışı diğer kardeş ...’den gelen hisse bedelleri, Bağcılardaki depo (fabrika) binasının değerleri de gözetilerek devir bedeli ve ödeme esaslarının yeniden düzenlenmesi yolundaki terditli istemin değerlendirilmesi gerektiği için bozulmuştur.

5. Mahkemece yine bozma ilamına uyularak yargılama devam olunmuş ve uyarlama koşullarının oluşmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, taraf vekillerinin temyizi üzerine bu karar da Dairemizin 2013/2618 E. ve 2013/13291 K. sayılı ilamıyla, uyulmasına karar verilen önceki bozma ilamında belirtilen şekilde uyarlama koşullarının oluştuğunun ilke olarak kabulü ile belirtilen biçimde inceleme yapmak üzere uzman bilirkişilerden oluşturulacak bir kuruldan denetime elverişli rapor alınması ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiği ifade edilerek bozulmuştur.

6. Dosyanın geçirdiği bu safahatten sonra mahkemece, bu kez, uyarlama koşulları bulunduğunun kabulü ile 10.06.1999 tarihli anlaşmaya dayalı düzenlenen 05.08.1999 tarihli hisse devir ve ferağı kabul beyannamelerinde belirtilen şirket hisse devir bedellerinden davalı ...’in hisse bedelinin 117.268,20 euro, ...’a devre yönelik hisse bedelinin 123.364,08 euro, ...’a yönelik hisse bedelinin 122.877,00 euro olarak hüküm tarihinden başlayarak 9 aylık eşit taksitler halinde davalılara ödenmesi biçiminde tespitine ve uyarlanmasına karar verilmiştir.

7. Bu kez mahkemece bozma ilamına uyularak; ödeme koşullarının uyarlanması isteminin kabulü ile bilirkişi raporundaki hesaplama ve değerleme yöntemi esas alınarak sözleşmenin ve ödeme koşullarının hüküm fıkralarında yazılı şekilde uyarlanmasına karar verilmiştir. Ancak; karar eksik incelemeye dayalı olup aynı zamanda hesaplama yöntemi itibariyle hatalar içermektedir.

Dairemizin 2006/3253 E., 2007/11565 K. sayılı bozma ilamına uyulmuş olmakla artık mahkemece yapılacak olan 10.06.1999 tarihli sözleşme hükümleri ile davalıların devir tarihindeki dava dışı şirkette yer alan kayıtlı şirket hisseleri, dava dışı diğer kardeş ...’den gelen hisse bedelleri, Bağcılardaki depo (fabrika) binasının değeri de gözetilerek devir bedeli ve ödeme esaslarının yeniden düzenlenmesidir. Ancak mahkemece bozma ilamının gereği tam olarak yerine getirilmemiştir.

8. Dairemizin 2006/3253 E., 2007/11565 K. sayılı bozma ilamında ifade edildiği üzere, dava dışı kardeş ...'den gelen hisselerin de sözleşmeye göre hesaba katılması gerekirken, bilirkişi raporlarında bu yönde bir hesaplama yapılmadığı gibi mahkeme tarafından da söz konusu %27,57 hissenin hiç hesaba katılmadığı, ...'den gelen işbu hisselerin hesaplamaya etkisi anlamında olumlu yada olumsuz bir değerlendirme yapılmadığı ve karar gerekçesinde yer almadığı anlaşılmaktadır.

Sözleşmenin 5 inci maddesinde, ...'den gelen hisseler sonrası davalıların hakkaniyet hisse oranı, ... ve ... ayrı ayrı %20,96, Şirin %20,02 olarak gösterilmiş ve devamında "Bu itibarla yapılacak hesaplamalarda bu oranlar kullanılacaktır. Ancak, mevcut hissedarlar hisse devirlerini ...'e yaparken hukuki hisselerine göre devir işlemi yapacaklardır." ifadesine yer verilmiştir.

Bu durumda mahkemece, bozma ilamına uyulmuş olmakla, bu yönde bir değerlendirme yapılması gerektiğinden, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalı kararın davalılar yararına bozulması gerekmiştir.

9. Mahkemece son bozma ilamı sonrasında yine çok sayıda bilirkişi raporu alınmış ise de; hükme esas alınan 16.11.2020 tarihli raporda Bağcılardaki deponun bedelinin tespiti için yakın tarihlerdeki emsallerin araştırılması metoduna başvurulmuş, keşif tarihi itibariyle taşınmazın bulunan rayiç değeri Tüketici İstatistik Kurumu (TÜİK) Tüketici Fiyatları Endeks rakamları kullanılarak 10.06.1999 tarihindeki değerine çekilmiş ve 453.428.000.000,00 ETL olarak tespit edilmiştir.

Sözleşmede belirlenen ve taraflarca imza altına alınan bedel ise 260.000.000.000,00 ETL olup, iki bedel arasında fahiş fark bulunmaktadır.

Bu haliyle hükme esas alınan hesaplama yöntemine itibar edilemeyecek olup, mahkemece, öncelikle söz konusu deponun sözleşme tarihindeki rayiç değerinin yine sözleşme tarihine yakın emsal taşınmazların değeri gözetilerek tespit edilmesi ve sözleşmede belirlenen değerle de mukayese edilerek sonuca varılması gerektiği, hesaplamanın günümüzden geçmişe TÜİK değerleri esas alınarak yapılmasının doğru olmadığı, bu hususta gayrimenkul uzmanı bilirkişilerden yeni bir rapor alınması gerekirken, hatalı değerlendirmeler ile yapılan değer tespitine itibar edilmesi doğru olmamış, davacılar yararına hükmün bozulması gerekmiştir.

10. Ayrıca, sözleşmenin 9 uncu maddesinde yazılı olduğu üzere, (muris) ...'in Ağustos 1993 yılından beri şirketin idaresinde yer alması nedeniyle 5 yıl 5 aylık emeği karşılığı Alman Markı (DM) ile karşılığında bedel ödenmesinde tüm varis ve hissedarlar mutabık kalmıştır. Yine sözleşmenin B.1. maddesi (e) bendinde ...'in emek hakkı 683.000 DM'nin TL karşılığı,148 milyar TL olarak belirtilmiş ve devamı hükümlerinde paylaşıma konu olacak miktar hesaplanırken bu tutar mahsup edilmiştir. Ancak ne hükme esas alınan bilirkişi raporlarında ne de mahkeme kararının gerekçesinde bu yönde bir değerlendirme yapılmamış olup, bu yönüyle de eksik incelemeye dayalı kararın davacılar yararına bozulması gerekmiştir.

V. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Mahkeme kararının taraflar yararına BOZULMASINA,

Bozma sebebine göre taraf vekillerinin diğer temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına,

Takdir olunan 17.100,00 TL duruşma vekalet ücretinin taraflardan alınarak yekdiğerine verilmesine,

Peşin alınan temyiz karar harçlarının istek halinde taraflara iadesine,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,