Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2025/1300 K.2025/6698

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, Yargıtayca duruşma istemli olarak davacılar vekili tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildi. Duruşma için belirlenen 04.11.2025 günü hazır bulunan davacılar vekili Avukat ... ile davalı vekili Avukat ... dinlenildikten sonra duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakıldı. Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.

KARAR

I. DAVA

Davacılar vekili dava dilekçesinde; müvekkillerinin davalı şirketin hissedarı olduklarını, davalı şirketin 29.08.2023 tarihinde olağan genel kurul toplantısında sermaye artırım kararı ve değişen esas sözleşmenin sermaye başlıklı maddesi gereğince; sermaye artırımına, artılan sermayenin nakden taahhüt edilen kısmının 1/4'ünü, sermayeyi artıran genel kurulun tescili öncesinde davalı şirkete ödeyerek iştirak etmiş olan müvekkillerin, artılan sermayenin nakden taahhüt edilen kısmının 3/4'ü yönünden esas sözleşmede yazılı olan 24 aylık vadenin hitamı öncesinde, davalı şirkete muaccel bir borçlarının bulunmadığı hususunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın konusuz kalması nedeni ile esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş, hüküm, taraf vekillerince istinaf edilmiştir.

IV. İSTİNAF

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Mahkeme kararının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle taraf vekillerinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, hüküm, davacılar vekilince temyiz edilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Dava ve Hukuki Nitelendirme

Dava, davalı şirketin 29.08.2023 tarihli genel kurul toplantısında alınan sermaye artırımı kararı ve değişen esas sözleşmesine göre artırılan sermaye payının 3/4'ünün vadesinden önce talep edildiği, borcun muaccel olmadığı iddiasına dayalı menfi tespiti istemine ilişkindir. Uyuşmazlık, davacı tarafından yargılama aşamasında yapılan ödemenin davanın konusuz kalmasına sebebiyet verip vermediği noktasında toplanmaktadır.

B.Değerlendirme ve Gerekçe

Davalı tarafından varlığı iddia edilen bir hukuki ilişkinin mevcut olmadığının (yok olduğunun) tespiti için açılan davaya menfi (olumsuz) tespit davası denir (Baki Kuru, İcra ve İflâs Hukuku El Kitabı (Kuru-El Kitabı), Ankara 2013, s. 346). Menfi tespit davası, 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu’nun (İİK) 72. maddesinde düzenlenmiştir.

Bu maddeye göre, borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında ya da icra takibinden sonra borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir. Bu dava maddi hukuk ve usul hukuku bakımından genel hükümlere dayalıdır ve normal bir hukuk davası olarak açılır.

Dolayısıyla, kendisine karşı icra takibi yapılmış olan borçlu, ödeme emrine itiraz edilmemiş veya itiraz edilmiş olmakla birlikte yerinde görülmemiş olması sebebiyle icra takibi kesinleşse dahi maddi hukuk bakımından borçlu olmadığını ileri sürebilir.

Bunun için, takip devam ederken alacaklıya karşı menfi tespit davası açabileceği gibi, böyle bir menfi tespit davası açmamış ve borcu cebri icra tehdidi altında ödemiş ise ödemiş olduğu paranın kendisine verilmesi için alacaklıya karşı istirdat davası açabilir (Baki Kuru, İcra ve İflâs Hukukunda Menfi Tespit Davası ve İstirdat Davası, Ankara 2003, s. 233).

Başka bir şekilde ifade etmek gerekirse, menfi tespit davası icra takibinden önce sonuçlanmaz ve ihtiyati tedbir kararı verilmemiş olması (veya ihtiyati tedbir kararının kaldırılması) nedeniyle, (menfi tespit davası görülmekte iken) borç alacaklıya (davalıya) ödenmiş olursa, menfi tespit davasına istirdat davası olarak devam edilir (m.72/6); yani menfi tespit davası (kendiliğinden) istirdat davasına dönüşür; bu hâlde mahkeme menfi tespit davasına istirdat davası olarak devam eder (Baki Kuru, İstinaf Sistemine Göre Yazılmış İcra ve İflâs Hukuku Ders Kitabı, Ankara, 2017, s. 146).

Bu durumda İİK’nın 72. maddesinin altıncı fıkrası gereğince bedele dönüşen isteminin temeli menfi tespit davasıdır.

Somut olayda, davacılar tarafından dava tarihi itibariyle borçlu olunmadığının tespiti talebinde bulunulmuş olup Mahkemece de isabetle tespit edildiği üzere dava tarihi itibari ile muaccel, istenebilir bir alacak bulunmamaktadır. Bu itibarla davacıların menfi tespit talebinde haklı olduğu, davacılar tarafından yargılama aşamasında 15.12.2023 tarihinde ihtirazi kayıtla ödeme yapılması üzerine İİK'nın 72/6 hükmü gereğince davanın kendiliğinden istirdat davasına dönüştüğü nazara alınarak davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken yapılan ödeme sebebiyle davanın konusuz kaldığı ve bu sebeple davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığı şeklinde hüküm tesisi doğru olmamış, hükmün temyiz eden davacılar yararına bozulması gerekmiştir.