Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2025/556 K.2025/6026

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

KARAR

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; taraflar arasında 11.10.2017 tarihli Gemi Satış Sözleşmeleri ile ... isimli teknenin 750.000,00 euro, ... isimli teknenin 500.000,00 euro, ... isimli teknenin 750.000,00 euro karşılığı satış ve devri için anlaşıldığını, 12.09.2018 tarihli Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Kararının 1/g hükmünün “Türkiye’de yerleşik kişilerin, Bakanlıkça belirlenen haller dışında, kendi aralarındaki menkul ve gayrimenkul alım satım ve finansal kiralama dahil her türlü menkul ve gayrimenkul kiralama, leasing ile iş,

hizmet ve eser sözleşmelerinde sözleşme bedeli ve bu sözleşmeden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılamaz.” Madde 2; Aynı karara aşağıdaki geçici madde eklenmiş olduğunu, “Geçici Madde 8- Bu Kararın 4 üncü maddesinin (g) bendinin yürülüğe girdiği tarihten itibaren otuz gün içinde, söz konusu bentte belirtilen ve daha önce aktedilmiş yürürlükteki sözleşmelerdeki döviz cinsinden kararlaştırılmış bulunan bedeller, Bakanlıkça belirlenen haller dışında.

Türk Parası olarak taraflarca yeniden belirlenir.” şeklinde düzenlendiğini, Tebliğin ilgili 18. maddesinin; bu madde uyarınca sözleşme bedeli ve bu sözleşmeden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılamayan sözleşmeler kapsamında düzenlenecek kıymetli evraklarda yer alan bedellerin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak belirlenmesinin mümkün olmadığını,

Tebliğin 23. maddesi uyarınca sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması mümkün olmayan sözleşmelerde yer alan bedellerin Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı kararı geçici 8. maddesi kapsamında Türk Parası olarak taraflarca yeniden belirlenmesinin zorunlu olduğunu, Tebliğin 24. maddesinin.

"Bu madde uyarınca sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması mümkün olmayan sözleşmelerde yeralan bedeller Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı kararın geçici 8. maddesi kapsamında Türk Parası olarak taraflarca yeniden belirlenirken mutabakata varılamaz ise;

akdedilen sözleşmelerde döviz veya dövize endeksli olarak belirlenen bedeller, sözkonusu bedellerin 02.01.2018 tarihinde belirlenen gösterge niteliğindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) efektif satış kuru kullanılarak hesaplanan Türk Parası cinsinden karşılığının 02.01.2018 tarihinden bedellerin yeniden belirlendiği tarihe kadar Türkiye İstatistik Kurumunun her ay için belirlediği tüketici fiyat endeksi (Tüfe) aylık değişim oranları esas alınarak arttırılması sureti ile belirlenir.” şeklinde düzenleme getirilmiş olduğunu, Yasa ve Tebliğ hükümlerinin amir olup,

satıma konu teknelerin satış bedellerinin euro üzerinden kararlaştırılamayacağını, aksi durumun 12.09.2018 tarihli Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar ve 06.10.2018 tarihli Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karara İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2008-32/34)’de Değişiklik Yapılmasına İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2018-32/51)’e aykırılık arz edeceğini ileri sürerek taraflar arasında akdedilen 11.10.2017 tarihli Gemi Satış Sözleşmelerine mahkeme müdehalesi ile 12.09.2018 tarihli Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar ve 06.10.2018

tarihli Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2008-32/34)’de Değişiklik Yapılmasına İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2018-32/51) gereği TL cinsinden belirlenmesi, ayrıca taraflar arasında akdedilen 11.10.2017 tarihli Gemi Satış Sözleşmelerinin ilgili 7. maddesi gereğince belirtilen ödeme tarihlerinde satış bedeli taksitlerinin ödenmesinin teminatı olarak,

11.10.2017 düzenleme tarihli ve ödeme günleri vadeli teminat senetleri euro cinsi düzenlenerek davalı şirkete teslim edilen teminat senetleri taraflar arasında akdedilen 11.10.2017 tarihli sözleşmenin ilgili 7. maddesi gereğince satış bedellerinin temini için verilen teminat senetlerinin de yasa kapsamında TL cinsinden belirlenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; dava konusu sözleşmelerin, istisna sözleşmesi olmadığını, gemi satış sözleşmeleri olduğundan Türk parası ile yapılma zorunluluğunun bulunmadığını, 06.10.2018 tarihli Bakanlık Tebliğindeki geçici 8. maddenin (6) fıkrasında ise Türkiye’de yerleşik kişilerin kendi aralarında akdedecekleri iş makineleri dahil taşıt satış sözleşmeleri dışındaki menkul malların satış sözleşmeleri ve sözleşmeden kaynaklanan ödemeleri döviz veya dövize endeksli ödeme araçlarıyla yapılabileceklerinin yazılı olduğunu, gemilerin taşıt kavramı içerisinde girmediğini,

Türk hukuk sisteminde yerleşik taşıt tanımına kara yolu ile taşıma yapan araçların girdiğini, nitekim 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun taşıma işlerini açıklayan 850 ve devamı maddelerinde karayolu taşımacılığına ilişkin esasların getirildiğini, 852. maddesinde de, başka yasalarda düzenlenen deniz, demir ve hava yolları taşıma işlemleri hükümlerinin saklı olduğunun belirtildiğini, gemiler, uçaklar, trenler taşıt kavramına girmediklerinden geçici 8/6 hükmü gereği taraflar arasında gemi satış sözleşmesi ve sözleşmeden kaynaklanan ödeme senetlerinin döviz cinsinden yapılabileceğini,

06.10.2018 tarihli Bakanlık Tebliğindeki Geçici 8. maddenin 9. fıkrasında gemilerin satın alınmasına ilişkin finansal kiralama sözleşmelerinin sözleşme bedeli ve sözleşmeden kaynaklanan ödemelerin döviz veya dövize endeksli ödeme araçlarıyla yapılabileceğinin yazılı olduğunu, Bakanlık Tebliğinde gemilerin sadece satış sözleşmeleri değil finansal kiralama sözleşmelerinin de dövizle yapılabileceği yazılı iken davacının açmış bulunduğu davanın hukuksal dayanağının bulunmadığını, tebliğin kendi içerisinde bütünlüğü dikkate alındığında,

geminin finansal kiralama sözleşmelerinin döviz cinsinden para ile yapılması mümkün iken geminin satış sözleşmesinin döviz cinsinden para ile yapılmamasının mantık dışı olacağını ve hukuksal, ekonomik kurallara aykırılık teşkil edeceğini, davacının bir kısım bedeli ödenmiş satış sözleşmelerinin değiştirilmesini istediğini, 12.09.2018 tarihli 85 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararı öncesinde imzalanıp da ödemesi yapılan veya geciken sözleşmelerin geçici 8. madde gereği TL'ye dönüştürülemeyeceğini,

taraflar arasında imzalanan 3 adet gemi satış sözleşmelerinin üçünün de 12.09.2018 tarihli 85 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile Türk Parasını Koruması Hakkındaki 32 sayılı Karar ile eklenen geçici 8 maddeyi düzenleyen 06.10.2018 tarih ve 2018/32-51 gereği yeniden Türk lirası cinsinden sözleşmeye dönüştürülmesi talebinin 2018/32-51 sayılı tebliğin (24). madde son paragrafına aykırı olduğunu, mezkur Tebliğin 24. maddesinde döviz cinsinden yapılması yasaklanan sözleşmelerin Türk parasına uyarlanması açıklandıktan sonra son paragrafında,

sözleşme konusu döviz cinsinden para ile yapılamayacak türden olsa bile tahsili yapılmış ve gecikmiş alacaklar için uygulanmaz hükmünün bulunduğunu, ... numaralı Tebliği değiştiren 16.11.2018 tarih ve 2018/32-52 sayılı Tebliğin 28. maddesi son paragrafında ise sözleşme konusu döviz cinsinden para ile yapılamayacak türden olsa bile tahsili yapılmış ve gecikmiş alacaklar ve sözleşmelerin ifası konusunda dolaşıma girmiş kıymetli evraklar için bu fıkra uygulanmaz hükmünün bulunduğunu,

her üç sözleşmenin satış değerinin bir kısmı peşin olarak davalıya ödendiği ve vadeli senetlerden 2018 yılında vadesi gelenlerin tahsil edildiğinin davacı tarafından beyan edildiğini, kısmen ödemeleri yapılmış sözleşmenin yeniden düzenlenmesinin 2018/32-51 sayılı Tebliğin 24. maddesine aykırı olduğu gibi en son yayınlanan ... numaralı Tebliğin 28. maddesi son paragrafında sözleşmelerin ifası için dolaşıma çıkmış vadeli senetlerin de TL cinsinden yeni senetlere dönüştürülemeyeceğinin yazdığını, davacının, gemi satış sözleşmesini değil, keşide ettiği ve borçlusu olduğu kambiyo senetlerini uyuşmazlık konusu yapabileceğini,

2018/32-52 sayılı Tebliğ uyarınca dolaşımdaki senetlerin Türk parasına uyarlanmasının zorunlu olmadığını, gemi satışının akdedildiği 11.10.2017 tarihli sözleşmenin satıcı davalı tarafın sözleşmedeki edimini yerine getirerek gemileri alıcıya teslim ettiğini, alıcı olan ... Tur. Tic. Ltd.

Şti.'de ödeme taksitlerini vadesinde ödenmek üzere kambiyo senetleri keşide ettiğini, şu anda taraflar arasındaki borç ilişkisinin, kambiyo senetleri üzerinde yazılı borç ilişkisi olduğunu, davacının güncel borcu olan kambiyo senetlerinin 16.09.2018 tarihli 85 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararının kapsamı dışında kaldığı (2018/32-52 sayılı Tebliğ 28/son) için davacının tüm taleplerinin reddedilmesi gerektiğini, tebliğ maddelerinden başka 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 99. maddesinde konusu para olan borcun yabancı para birimi ile yapılabileceği,

borçlunun Türk parası ile ödeme yapmak istemesi durumunda ödeme vadesindeki kur üzerinden Türk parası ile ödeme yapabileceğinin yazılı olduğu, bu kanun maddesi değişmediği sürece davacının tekne alırken keşide ettiği kambiyo senetleri üzerinde yazılı borcunun euro olarak kalmaya devam edeceğini savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; dava konusu senetlerin teminat senedi niteliğinde olduğu, Türk Parasını Koruma Hakkında 32 sayılı Karara İlişkin Tebliğ (Tebliğ No:2008-32/34)'de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ'in (Tebliğ No:2018/32/52) 9. fıkrasında.

Türkiye'de yerleşik kişilerin kendi aralarında akdedecekleri; taşıt satış sözleşmeleri dışında kalan menkul satış sözleşmelerinde sözleşme bedelinin ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerini döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırmaları mümkündür." hükmünün yer aldığı, davacı vekilinin bu hükme dayanıp gemilerin taşıt olduğunu ileri sürerek,

sözleşme bedelinin, döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırmaları mümkün olmadığını ileri sürerken, davalının gemilerin taşıt olmadığını ve anılan istisna kapsamında kalması nedeni ile sözleşme bedelinin döviz olarak kararlaştırılabileceğini iddia ettiği, yine bilirkişi raporunda bu konuda yapılan değerlendirmede; anılan Tebliğin 12. fıkrasında gemilere ilişkin finansal kiralama sözleşmelerinden kaynaklanan ödeme yükümlülüklerinin düzenlendiği, 20. maddede ise hava taşıma araçları ile ilgili düzenlemeye yer verildiği,

Tebliğin gemilerin finansal kiralanması ve hava taşıma araçları ile ilgili ayrı düzenleme yapmasından 9. fıkrada belirtilen taşıt sözcüğü ile kara yolu taşıtlarının kastedildiği, nitekim konuyla ilgili Tebliğleri yayınlayan Hazine ve Maliye Bakanlığına ait internet adresinde "...taşıt ifadesinin kapsamı nedir" sorusuna verdiği cevapta.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu çerçevesinde taşıt: karayolunda insan, hayvan ve yük taşımaya yarayan motorlu ve motorsuz araçlar olarak tanımlandığı birlikte değerlendirilerek, gemilerin taşıt olmadığının kanaatine varıldığı, bu değerlendirmenin yerinde görüldüğü, sözleşme konusu gemilerin taşıt olmaması nedeni ile sözleşme bedelinin ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerini döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırmalarının mümkün görüldüğü gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, hüküm, davacı vekilince istinaf edilmiştir.

IV. İSTİNAF

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; kararın usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, hüküm, davacı vekilince temyiz edilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Dava ve Hukuki Nitelendirme

Dava, satış sözleşmelerinde euro cinsi olarak belirlenen satış bedellerinin Türk parası cinsine çevrilmek suretiyle belirlenmesi, davalıya teslim edilen teminat senetlerinin iadesi ve tespit edilecek TL değerlerinden yeniden düzenlenip davalıya teslimi istemine ilişkindir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Yapılan yargılama ve saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde İlk Derece Mahkemesince verilen kararda bir isabetsizlik olmadığının anlaşılmasına göre yapılan istinaf başvurusunun 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 353/1-b(1) hükmü uyarınca Bölge Adliye Mahkemesince esastan reddine ilişkin kararın usul ve yasaya uygun olduğu kanısına varıldığından Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir.