Yargıtay 12. Hukuk Dairesi E.2025/3045 K.2025/4732

Taraflar arasındaki dava sonucu Bölge Adliye Mahkemesince verilen hükmün Dairemizce bozulması üzerine, verilen direnme kararına ilişkin dava dosyası Dairemize gönderilmiş olmakla, dosyadaki belgeler okundu, gereği görüşülüp, düşünüldü:

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 373. maddesinin 5. fıkrası “İlk derece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesi kararında direnirse, bu kararın temyiz edilmesi durumunda inceleme, kararına direnilen dairece yapılır. Direnme kararı öncelikle incelenir. Daire, direnme kararını yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse dosyayı Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna gönderir.” hükmünü içermektedir.

Dairemizce verilen 28.02.2024 gün ve 2023/5264 E.-2024/1904 K. sayılı bozma kararı usul ve yasaya uygun bulunmuş olup Bölge Adliye Mahkemesince verilen direnme kararının yerinde olmadığı anlaşıldığından, temyiz incelemesi yapılmak üzere dosyanın 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 373. maddesinin 5. fıkrası uyarınca yetkili ve görevli Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na gönderilmesine, 19.06.2025 tarihinde oy çokluğuyla karar verildi.

Sn....'ın Karşı Oy Yazısı;

HMK’nın 357/1. maddesinde; “…Bölge Adliye Mahkemesince resen göz önünde tutulacaklar dışında, İlk Derece Mahkemesinde ileri sürülmeyen iddia ve savunmalar dinlenemez, yeni delillere dayanılamaz.”

HMK’nın 373/5. maddesinde; "...İlk derece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesi kararında direnirse, bu kararın temyiz edilmesi durumunda inceleme, kararına direnilen dairece yapılır. Direnme kararı öncelikle incelenir. Daire, direnme kararını yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse dosyayı Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna gönderir." şeklindedir.

Direnmeye konu Bölge Adliye Mahkemesi kararında; "...İstinaf sebeplerinin “kamu düzenine aykırılık” ve “taraflarca ileri sürülen” nedenler olmak üzere iki ayrımda incelenmesi gerekmektedir. Kamu düzenine aykırılık mutlak istinaf sebebidir ve Bölge Adliye Mahkemesince kendiliğinden gözetilir. Bu nedenle kamu düzenine aykırı bir sebebin istinaf dilekçesinde ileri sürülüp sürülmemesinin de bir önemi bulunmamaktadır. Ne var ki kamu düzenine aykırı olmayan istinaf sebeplerinin istinaf dilekçesinde mutlaka gösterilmesi gerekmektedir. Kamu düzenine aykırı olmayan bir istinaf sebebi istinaf dilekçesinde gösterilmemiş ise Bölge Adliye Mahkemesince kendiliğinden dikkate alınamaz. Çünkü istinaf incelemesi, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır.

Davacılar vekili yukarıda belirtilen istinaf süre tutum dilekçesinde kanun ve Yargıtay kararlarına aykırı kararın kaldırılmasını talep etmiş, gerekçeli kararın tebliğine rağmen gerekçeli bir istinaf dilekçesi sunulmadığından dairemizce de HMK’nın 355. maddesi dikkate alınarak istinaf incelemesi sadece kamu düzeni yönünden yapılmıştır.

Kamu düzeni ve kamu yararı kavramları, Türk hukuk sisteminde çok kullanılmakla birlikte aynı zamanda çok da tartışılan kavramlardır. Hukuk sistemimizde bu kadar tartışılmasına rağmen yasal bir düzenleme ile tanımları da yapılmamıştır. Ancak kamu düzeni kavramı adli yargıda, kamu yararı kavramı ise idari yargıda yüksek mahkeme kararlarına çokça konu edilmiş, kullanılan yer ve koşullara göre de farklı anlamlar yüklenmiştir. Kavramların kendilerinden kaynaklanan soyut nitelikleri gereği, yüklenen anlam da yer ve zamana göre değişmiş, uygulama birliği sağlanamadığı gibi muhatap olanlar için de öngörülebilirlikten uzak bir yargısal nitelik kazanmıştır.

Hukuk Mahkemeleri Kanunu’nda ve diğer kanunlarda, kamu düzeni kavramının bir tanımı yapılmamıştır. Kavramın niteliği gereği herkesçe kabul edilecek ve her zaman geçerliliğini koruyacak bir tanımını yapmakta güçlük arz etmektedir. Öğretide ve yargısal içtihatlarda da yapılan tanımlar farklılık arz etmekte, zamana göre de verilen anlamlarda değişimler yaşanmaktadır. Kamu düzeni kavramı, doğrudan devlet düzeni ve toplumsal yapı ile ilgili olduğundan, devlet düzeni ve toplumsal yapıdaki değişimle birlikte değişmesi ve verilen anlamda da farklılık arz etmesi olağan olmakla birlikte, hukukumuzdaki tartışması çok daha ileri boyuttadır. Buna bağlı olarak, bu konuda gerek anayasa mahkemesince verilen kararlar gerek diğer yüksek mahkemelerce verilen kararlar ciddi tartışmalara sebep olmuştur.

Anayasa mahkemesi kamu düzeni kavramını, sıklıkla Anayasanın 13. maddesi gereğince temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasını değerlendirirken ele almıştır. Bir kararında kamu düzeni hakkında, “toplumun huzur ve sükûnunun sağlanmasını, devletin ve devlet teşkilatının muhafazasına hedef tutan her şeyi ifa ettiği, başka bir deyimle cemiyetin her sahadaki düzeninin temelini teşkil eden kuralları kapsadığı sonucuna varılmaktadır” ifadesinde bulunmuştur(Dayınlarlı, Kemal; Milli ve Milletlerarası Kamu Düzeni ve Tahkime Etkileri, Ankara 1994, s.8).

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 10.02.2012 tarih ve 2010/1 Esas-2012/1 Karar sayılı içtihadı birleştirme kararında kamu düzeni; tarafların uymak zorunda oldukları, kamu hukukundan ve özel hukuktan ..., ancak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri kurallar olarak tanımlamıştır. Yine aynı kararda, kamu düzeninin çerçevesini.

“Türk hukukunun temel değerlerine, Türk genel âdâp ve ahlak anlayışına, Türk kanunlarının dayandığı temel adalet anlayışına, Türk kanunlarının dayandığı genel siyasete, Anayasada yer alan temel hak ve özgürlüklere, milletlerarası alanda geçerli ortak prensip ve özel hukuka ait iyiniyet prensibine dayanan kurallara, medeni toplulukların müştereken benimsedikleri ahlak ilkeleri ve adalet anlayışının ifadesi olan hukuk prensiplerine, toplumun medeniyet seviyesine, siyasi ve ekonomik rejimine, insan hak ve özgürlüklerine aykırılık” şeklinde çizmiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 30.09.2015 tarih ve 2013/13-1847 Esas, 2015/2020 Karar sayılı kararında, “devletlerin vazgeçemeyeceği temel ilkeler, kamu düzenini ilgilendiren kurallar olup, genel olarak, kamu menfaat ve düzenini koruma amacını güden emredici kanun hükümlerine aykırılık, ahlaka ve temel hak ve özgürlüklere aykırılık, kamu düzeninin müdahalesini gerektiren hususlardır” ifadesi ile kamu düzeninin sınırlarını çizerken, iç hukukta da kamu düzenini, Türk toplumunun temel yapısı ve temel çıkarlarını koruyan kuralların bütünü olarak tanımlamıştır.

Bu hususlar dikkate alındığında, kararın kamu düzenine aykırı olması nedeniyle iptaline karar vermek için yalnızca hukuka aykırı olması yeterli değildir. Emredici olsun veya olmasın bir kanun hükmünün uygulanmamış veya yanlış uygulanmış olması da yeterli değildir. Bu aykırılığın aynı zamanda, toplumun temel değerlerine, genel ahlak ve âdâbına, anayasada kabul edilen temel hak ve hürriyetler gibi temel değerlere aykırı olması gerekir. Netice itibariyle, bir kararın kamu düzenini aykırı olarak kabul edilebilmesi için; tarafların sözleşmesel yükümlülüklerini aşan, toplumsal boyutu olan, toplumun kabul edemeyeceği, toplumsal vicdanı yaralayan, toplumda rahatsızlık oluşturan bir karar olması gerekir.

Somut olay ve dosya kapsamına göre; davacılar tarafından kira alacağının tahsili istemiyle başlatılan icra takibine davalının itiraz etmesi üzerine, davacılar tarafından açılan itirazın kaldırılmasına ilişkin davanın yargılaması sonucunda İlk Derece Mahkemesince "davalının itirazında aylık kira bedeline açıkça etmesi nedeniyle uyuşmazlığın yargılamayı gerektirdiği" gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği, davacı tarafından verilen süre tutum istinaf dilekçesinde istinaf sebeplerinin gösterilmediği,

uyuşmazlığın yargılamayı gerektirdiği gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesince verilen ret kararında kamu düzenine aykırı bir durumun bulunmadığı, bu durumun kamu düzenine aykırılık olarak kabul edilemeyeceği, aksinin kabul edilmesi halinde HMK'nın 355. maddesinin işlevsiz kalacağı,

Bölge Adiliye Mahkemelerinin kurulduğu 2016 yılından 2024 yılı Eylül ayına kadar İş bölümü gereğince İcra Hukuk Mahkemelerince verilen itirazın kaldırılması davalarının istinaf incelemesini yapan dairemize intikal eden pek çok dosyada verilen kararı istinaf eden davalıların istinaf sebepleri gösterilmeyen (Kanuna ve Yargıtay Kararlarına aykırı kararın kaldırılması şeklindeki) istinaf dilekçelerinin sadece kamu düzeni yönünden incelenerek karar verildiği ve bu kararların Yargıtay 8. Hukuk Dairesi ile Yargıtay 12. Hukuk Dairesi tarafından onandığı,

bu nedenle davacının istinaf sebepleri gösterilmeyen dilekçesinde ileri sürmediği hususun dikkate alınarak esastan inceleme yapılması davanın tarafları arasında eşitsizliğe de neden olacağı, kaldı ki.

HMK'nın 373/2. maddesi " Bölge adliye mahkemesinin düzelterek veya yeniden esas hakkında verdiği karar Yargıtayca tamamen veya kısmen bozulduğu takdirde dosya, kararı veren bölge adliye mahkemesi veya uygun görülen diğer bir bölge adliye mahkemesine gönderilir" hükmünü içermekte olup. Dairemizin 31.03.2023 tarih ve 2023/652 E.-2023/962 K. sayılı kararıyla da İlk Derece Mahkemesinin kararında hiç bir düzeltme ve

değişiklik yapılmadan istinaf başvurusunun esastan reddine karar verildiğinden Yargıtay 12. Hukuk Dairesince verilen bozma kararı nedeniyle dosyanın dairemize değil İlk Derece Mahkemesine gönderilmesi gerektiğinden; bozma kararına karşı direnilerek, davacılar vekilinin istinaf dilekçesinde istinaf sebepleri belirtilmemiş olduğundan, İlk Derece Mahkemesinin kararı HMK'nın 355. maddesi gereğince kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı yönünden incelenmiş olup, kararda kamu düzenine aykırılık bulunmadığından davacılar vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 355. maddesi delaletiyle, HMK'nın 353/1-b-1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmesi gerekmiştir..." şeklinde DİRENME hükmü oluşturulmuştur.

O halde, yukarıda belirtilen yasa hükümleri, 16.12.2022 tarihli istinaf süre tutum dilekçesi içeriği, Bölge Adliye Mahkemesinin direnme gerekçeleri bir arada değerlendirildiğinde; HMK'nın 373/5. fıkrası gereğince Dairemizin 28.02.2024 tarih, 2023/5264 Esas-2024/1904 Karar sayılı BOZMA kararının kaldırılmasına, davacıların temyiz itirazlarının reddi ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesinin 22.01.2025 tarih, 2024/5021 Esas-2025/148 Karar sayılı kararının ONANMASI gerekirken, Dairemizin sayın çoğunluğunun aksi yöndeki Hukuk Genel Kuruluna gönderme kararına katılamıyorum.19.06.2025